Ήταν Πέμπτη, στις 9 Αυγούστου του 1956, όταν η αποικιοκρατική Βρετανία πρόσθετε ένα τριπλό έγκλημα στον ατέλειωτο πίνακα των φρικαλεοτήτων που διέπραξε στη Μεγαλόνησο. Ανέβαζε στην αγχόνη την «Αγία Τριάδα του Κυπριακού Αγώνα», τον Ιάκωβο Πατάτσο, τον Ανδρέα Ζάκο και τον Χαρίλαο Μιχαήλ. Είκοσι δύο χρόνων ο πρώτος, είκοσι τεσσάρων ο δεύτερος και είκοσι ενός ο τρίτος.

Ο μαρτυρικός τους θάνατος τούς κατέστησε πρότυπα ηρωισμού και τους χάρισε εξέχουσα θέση στο Συναξάρι της Ελληνικής Ελευθερίας. Γειτονικά τα κελιά τους στις Κεντρικές Φυλακές Λευκωσίας, απείχαν μόλις λίγα μέτρα από το δοκάρι της αγχόνης.
Απομονωμένοι σε αυτά, παρέμειναν ακλόνητοι στην ιδέα της απελευθέρωσης της πατρίδας και αμετακίνητοι στα ιδανικά με τα οποία μπολιάστηκαν στα πρώτα τους χρόνια. Και ήταν αυτό που δεν μπόρεσαν ποτέ να κατανοήσουν οι κατοχικές δυνάμεις. Δεν ήξεραν ή δεν ήθελαν να συνειδητοποιήσουν πώς αντιλαμβάνονταν τον θάνατο οι Κύπριοι αγωνιστές.

Οι Βρετανοί έκλειναν τα μάτια τους στην πραγματικότητα που ζούσαν καθ’ όλο το διάστημα της Εοκικής εποποιίας. Πίστευαν πως με τους απάνθρωπους βασανισμούς και τα στυγερά εγκλήματά τους θα έκαμπταν το ηθικό των υπερασπιστών της ελευθερίας και της αξιοπρέπειας του ελληνισμού της Μεγαλονήσου. Ότι βρίσκονταν σε πλάνη το αντιλήφθηκαν λίγα χρόνια μετά, αλλά ποτέ δεν το «χώνεψαν».

Γι’ αυτό και δεν σταμάτησαν μέχρι σήμερα να βυσσοδομούν, να εξυφαίνουν σχέδια και να δολοπλοκούν εναντίον της Κύπρου. Μπορεί ο Ιάκωβος Πατάτσος να μην πρόλαβε να ψάλει ολόκληρο το «έκστηθι φρίττων ουρανέ», όταν οι δήμιοι τον οδηγούσαν στο ικρίωμα με τους συμμάρτυρές του. Η φωνή του όμως ηχεί και θα ηχεί αιώνια στις σελίδες της Ιστορίας και θα καλεί κάθε δυναστευόμενο λαό, κάθε καταπιεζόμενο άνθρωπο να μην υποκύπτουν στη βία και στην αυθαιρεσία. Μπορεί η τελευταία επιθυμία του Ανδρέα Ζάκου να ακούσει την Ηρωική Συμφωνία του Μπετόβεν να μην πραγματοποιήθηκε.

Όμως, με την τελευταία φράση (Ζήτω η ελευθερία) που βγήκε από τα χείλη του, «έγραψε» την πιο αρμονική, την πιο μελωδική Συμφωνία για την ελευθερία. Μπορεί ο Χαρίλαος Μιχαήλ να μην άκουσε τα Δημοτικά τραγούδια που ζήτησε λίγο πριν από τον θάνατό του. Όμως, πρόλαβε να παραγγείλει στους φρουρούς του ότι «οι Έλληνες πεθαίνουν για την ελευθερία χορεύοντας». Υποκλινόμαστε στη μνήμη σας Ιάκωβε, Ανδρέα, Χαρίλαε.

ΜΑΝΩΛΗΣ ΣΤΕΡΓΙΟΥΛΗΣ
Φιλολόγος-Σχολικός Σύμβουλος