Η αποσπασματική προσέγγιση στην επίλυση σύνθετων προβλημάτων είναι αναποτελεσματική κι επικίνδυνη…

Το ερώτημα που τίθεται συχνά είναι: υπεραμείβονται οι δημόσιοι λειτουργοί; Τελευταία μάλιστα άρχισε να αμφισβητείται κι η ανάγκη μονιμότητάς τους, ενώ για την επίλυση του δημοσιονομικού προβλήματος θεωρήθηκε σαν πρόσφορο μέσο η μείωση των απολαβών τους.

Εάν το ερώτημα αναφέρεται στο ύψος του μισθού και των άλλων ωφελημάτων, η απάντηση είναι σαφής. Με εξαίρεση τους υπαλλήλους των τραπεζών και των χρηματοοικονομικών οργανισμών γενικά, τους ημικρατικούς, τους ασφαλιστικούς και τα διευθυντικά στελέχη πλείστων όσων εταιρειών, οι κλίμακες στη δημόσια και την εκπαιδευτική υπηρεσία είναι γενικά καλύτερες από εκείνες του ιδιωτικού τομέα. Κι έτσι έπρεπε να είναι:

Για να προσελκύει τα καλύτερα ταλέντα στο Δημόσιο, να επιδίδονται απερίσπαστα και με ζήλο στο καθήκον τους και να αποφεύγεται η προσφυγή σε άλλες οικονομικές δραστηριότητες ή ακόμη και χρηματισμό για κάλυψη λογικών ελλειμμάτων του οικογενειακού προϋπολογισμού. Κι έτσι είναι που θα πρέπει τόσο η Τρόικα όσο κι ο Πρόεδρος του Δημοσιονομικού Συμβουλίου να εξετάσουν το θέμα κι όχι μονοδιάστατα πώς θα γίνει μόνιμη εξοικονόμηση πόρων. Η αποσπασματική προσέγγιση στην επίλυση σύνθετων προβλημάτων είναι αναποτελεσματική κι επικίνδυνη.

Όπως το είχα θέσει σε ευρεία σύσκεψη για την αποδοτικότητα της δημόσιας υπηρεσίας, που συγκάλεσε ο μ. Σπύρος Κυπριανού στις αρχές της προεδρίας του, μέλημα της Πολιτείας θα πρέπει να είναι να δώσει στον δημόσιο λειτουργό τα μέσα για μια σχετικά αξιοπρεπή διαβίωση.

Είχα μάλιστα προτείνει, πέραν της διασφάλισης ενός ικανοποιητικού μισθολογικού πακέτου και συνθηκών εργασίας, τη δημιουργία των προϋποθέσεων για διευκόλυνσή του για απόκτηση κατοικίας και για κάλυψη του οικονομικού βάρους των σπουδών των παιδιών του, δυο πολύ βασικά μελήματα του Κύπριου.

Από κει και πέρα ο υπάλληλος θα πρέπει να αφοσιωθεί πλήρως και με όλες του τις δυνάμεις στην επιτέλεση του καθήκοντός του κι η Πολιτεία να είναι αμείλικτη σε κάθε ολιγωρία, κάθε παραβίαση των κανόνων χρηστής διοίκησης, κάθε απροθυμία για εξυπηρέτηση του πολίτη κι επιτέλεση του δημόσιου λειτουργήματός του. Όλος ο χρόνος του λειτουργού θα είναι αφιερωμένος στην προώθηση του δημόσιου συμφέροντος είτε είναι στο Γραφείο είτε αλλού. Οι παραβάτες των κανόνων αυτών δεν θα έχουν θέση στη δημόσια υπηρεσία.

Δυστυχώς ούτε το ένα ούτε το άλλο προωθήσαμε συστηματικά. Είναι γεγονός ότι οι κλίμακες εισόδου στο δημόσιο είναι κατά κανόνα πιο υψηλές από τον ιδιωτικό τομέα. Όσο όμως ανεβαίνει κανένας τις κλίμακες προαγωγής το χάσμα μικραίνει και η κατάσταση ανατρέπεται άρδην στα ανώτερα διευθυντικά επίπεδα.

Ο Γενικός Διευθυντής βρίσκεται μισθολογικά πολύ πιο χαμηλά από πολλές αντίστοιχες θέσεις του ιδιωτικού τομέα. Κι ενώ ξεκίνησε κάποτε ένα στεγαστικό σχέδιο για δημοσίους υπαλλήλους με Κυβερνητική βοήθεια, δεν είχε συνέχεια. Το κενό αυτό, όπως και το πρόβλημα των σπουδών των παιδιών τους, ήρθαν να πληρώσουν κάπως η Οικοδομική Εταιρία και το Ταμιευτήριο των Δημοσίων Υπαλλήλων και τα αντίστοιχα Ταμιευτήρια των Εκπαιδευτικών.

Εκεί όμως που η Πολιτεία απέτυχε παταγωδώς είναι στο άλλο σκέλος, στην επιλογή των πιο ικανών και κατάλληλων και τον έλεγχο της συμπεριφοράς κι απόδοσης των υπαλλήλων, καθώς και στη σωστή αξιοποίηση του ανθρώπινου δυναμικού. Κλασσική περίπτωση είναι η συνεχιζόμενη πρακτική διορισμού δημοσίων λειτουργών από καταλόγους διοριστέων, καθώς και ο διορισμός ή προαγωγή άλλων με άλλα μη αξιοκρατικά κριτήρια.

Με την πάροδο του χρόνου κι εκεί που υπήρχαν επίπεδα και κανόνες αφέθηκαν να ατονήσουν και να ξεχαστούν. Καμία οικονομική πράξη του λειτουργού ελέγχεται, ο λειτουργός μπορεί να είναι και σύμβουλος των επιχειρήσεων του ιδιωτικού τομέα που ελέγχει, να κάμνει φροντιστήρια ακόμη και στους μαθητές του, να συμμετέχει στο κεφάλαιο επιχειρήσεων, συνήθως μέσω της γυναίκας του, η οποία αποτελεί αυτόνομη οικονομική οντότητα. Η γραφειοκρατία αφέθηκε να επεκταθεί και λόγω της αδυναμίας της Πολιτείας να εκσυγχρονίσει το νομικό και προ παντός το θεσμικό πλαίσιο λειτουργίας των Υπηρεσιών.

Η εναλλαξιμότητα των υπαλλήλων δεν έχει καθιερωθεί σαν κανόνας με αποτέλεσμα να παρουσιάζονται πλεονάζοντες κάπου και ταυτόχρονα ελλείψεις κάπου αλλού. Ο ενθουσιασμός κι η αφοσίωση στο καθήκον, που θα είχαν σαν αποτέλεσμα τη συνεχή βελτίωση της αποδοτικότητας του λειτουργού, σιγά-σιγά αντικαταστάθηκαν από τη νομιμοφροσύνη του προς τα πολιτικά κόμματα, ιδιαίτερα τα κυβερνώντα ή συγκυβερνώντα.

Τέλος, η πρόωρη ανάληψη της ευθύνης διακυβέρνησης από τα πολιτικά κόμματα προτού είναι έτοιμα για παραγωγή πολιτικής δημιούργησε κενό εξουσίας και μια διάσταση μεταξύ εκείνων που κάνουν τη δουλειά κι εκείνων που αποφασίζουν.

Φανταστήκατε τι θα γινόταν αν με τις πιο πάνω συνθήκες εργασίας και λήψης αποφάσεων είχαμε και κακούς όρους αμοιβής των δημοσίων υπαλλήλων; Τουλάχιστον έτσι μπορούμε να προσελκύουμε καλύτερα ταλέντα και καλύτερους επιστήμονες, κάποιοι από τους οποίους αποδεδειγμένα αντέδρασαν κι αντιδρούν στους πιο πάνω πειρασμούς κι επιτέλεσαν κι επιτελούν αξιόλογο έργο.

Όμως τούτο δεν απαλλάσσει το αρμόδιο Υπουργείο, το Υπουργείο Οικονομικών, από την υποχρέωση να αναλάβει πρωτοβουλίες ώστε σε συνεργασία με τα οικεία Υπουργεία και τις Συνδικαλιστικές Οργανώσεις να προωθήσουν τόσο διαρθρωτικές αλλαγές στη δομή όσο και αλλαγές στις μεθόδους εργασίας της Υπηρεσίας με βασικό στόχο την αύξηση της παραγωγικότητας στον Δημόσιο Τομέα. Ξεκίνησε μια προσπάθεια κι έμεινε στη μέση. Γιατί δεν πιέζει κι εδώ η Τρόικα; Ο εκσυγχρονισμός της οικονομίας και της κοινωνίας είναι σύμφυτος με εκείνον του Κράτους.

ΔΡ. ΙΑΚΩΒΟΣ ΑΡΙΣΤΕΙΔΟΥ
Πρώην Υπουργός
Πρώην Γενικός Διευθυντής Γραφείου Προγραμματισμού
www.iacovosaristidou.com