Στα πλαίσια του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» (Horizon 2020), η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θέσει ως έναν από τους κυριότερούς της στόχους την ανάπτυξη και επιτάχυνση της καινοτομίας. Το πρόγραμμα, με προϋπολογισμό ύψους σχεδόν 80 δις ευρώ, αποτελεί το μεγαλύτερο πρόγραμμα-πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που επικεντρώνεται στην έρευνα και στην καινοτομία, δημιουργώντας, μεταξύ άλλων, συμπράξεις με τη βιομηχανία και τα κράτη-μέλη της Ένωσης για επίτευξη των σκοπών του.

Είναι ευρέως αποδεκτό ότι στις δύσκολες οικονομικά συνθήκες που διάγουμε, η καινοτομία αποτελεί μιαν από τις καλύτερες λύσεις για την ανάπτυξη της οικονομίας και τη μείωση της ανεργίας. Οι καινοτόμες ιδέες, σε συνδυασμό με υψηλού επιπέδου έρευνα, συμβάλλουν με άμεσο τρόπο στην ευημερία και στη βελτίωση της ποιότητας ζωής. Από την οικονομία της αγοράς, η Ευρωπαϊκή Ένωση και φυσικά η Κύπρος μπορούν να καταστούν εξέχουσες μορφές οικονομίας της γνώσης.

Το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020» βασίζεται σε τρεις κεντρικούς άξονες, την επιστημονική αριστεία (excellent science), τη βιομηχανική υπεροχή (industrial leadership) και τις κοινωνικές προκλήσεις. Οι πυλώνες αυτοί στηρίζονται σε επιστημονική έρευνα υψηλού επιπέδου, στη στρατηγική επένδυση σε καίριας σημασίας τεχνολογίες και στην αντιμετώπιση των σημαντικών κοινωνικών προκλήσεων.

Κεντρικό ζήτημα που προκύπτει είναι αυτό της γεφύρωσης των υφιστάμενων ανισοτήτων σε σχέση με την έρευνα και την καινοτομία στις περιφέρειες της Ευρώπης. Ενδεικτικά στοιχεία της Ευρωπαϊκής Στατιστικής Υπηρεσίας (Eurostat) παρουσιάζουν με έντονο τρόπο τις ανισορροπίες που επικρατούν σήμερα στην Ευρώπη. Από ένα σύνολο 226 Περιφερειών στην Ευρώπη, για παράδειγμα, το 2009 μόνο 35 από αυτές είχαν σημαντική δραστηριότητα στους τομείς της έρευνας και της καινοτομίας, αντιπροσωπεύοντας το 45% όλων των επενδύσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η πολιτική συνοχής της Ένωσης για τα επόμενα χρόνια θα πρέπει πρωτίστως να γεφυρώσει το χάσμα αυτό και να δώσει τις ευκαιρίες στις υπόλοιπες περιφέρειες και δη στα Κράτη-Μέλη να αναπτύξουν τους τομείς αυτούς.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε πρόσφατα τη νέα πιλοτική της δράση με τίτλο «Επιτάχυνση της Καινοτομίας», στα πλαίσια του χρηματοδοτικού προγράμματος «Ορίζοντας 2020». Η δράση αυτή έχει προϋπολογισμό 100 εκατομμύρια ευρώ και αθλοθετεί πέντε βραβεία καινοτομίας στα ερευνητικά πεδία της υγείας (βραβείο περιορισμού της χρήσης αντιβιοτικών και βραβείο σαρωτή τροφίμων), του περιβάλλοντος (βραβείο περιορισμού της ατμοσφαιρικής ρύπανσης) και των τεχνολογιών των πληροφοριών και των επικοινωνιών (βραβείο συλλογικής χρήσης του ραδιοφάσματος και βραβείο οπτικής μετάδοσης). Ο προϋπολογισμός θα διατεθεί για τη στήριξη της ευρωπαϊκής οικονομίας μέσω των επιχορηγήσεων καινοτόμων επιχειρήσεων και οργανισμών, ενώ τα βραβεία προσφέρουν χρηματικό έπαθλο για τεχνολογικές ανακαλύψεις υψηλής σημασίας για την κοινωνία.

Η επικέντρωση της Ευρώπης στην έρευνα και στην καινοτομία δείχνει ουσιαστικά τον δρόμο που πρέπει να ακολουθήσουμε από τούδε και στο εξής για την άμβλυνση των προβλημάτων και των προκλήσεων που αντιμετωπίζουμε σήμερα, τη βελτίωση της ποιότητας ζωής και την ευημερία όλου του κοινωνικού συνόλου.

ΑΝΤΩΝΗΣ ΣΤ. ΣΤΥΛΙΑΝΟΥ