Στο προηγούμενο επικαιροποιημένο Μνημόνιο η Τρόικα επισήμανε την ανάγκη ετοιμασίας ενός Σχεδίου Ανάπτυξης που να συνάδει με τις δυνατότητες της κυπριακής οικονομίας. Η για πρώτη φορά ενασχόλησή της με την ανάπτυξη, έστω και μ’ αυτό τον ουδέτερο τρόπο, έδωσε την εντύπωση ότι επιτέλους έχει συνειδητοποιήσει ότι υπάρχει και μια άλλη ατραπός για έξοδο από τα σημερινά αδιέξοδα, πιο άμεση, εκείνη της προσπάθειας για δραστηριοποίηση της οικονομίας, αντιμετώπισης της αυξανόμενης ανεργίας και της συρρίκνωσης του ΑΕΠ.
Μάλιστα χαιρετίσαμε την αναφορά αυτή γιατί για πρώτη φορά η Τρόικα φάνηκε να αντιλαμβάνεται τη σημασία της προσπάθειας μεγέθυνσης του ΑΕΠ έναντι της εσκεμμένης συρρίκνωσής του για επίλυση των παρόντων προβλημάτων της οικονομίας. Δυστυχώς η προηγούμενη αναφορά στην ανάπτυξη δεν είχε συνέχεια τουλάχιστο στην ανακοίνωσή της με τη λήξη της νέας αξιολόγησης ούτε και στις επαφές και τις συζητήσεις που είχε δεν ήταν στο πρόγραμμά της.
Στο ανακοινωθέν που διάβασα στον Τύπο, η Τρόικα επαναλαμβάνει τον γνωστό εαυτό της: ‘το πρόγραμμα της Κύπρου επιδιώκει να διασφαλίσει την ανάκαμψη της οικονομικής δραστηριότητας για τη διατήρηση της ευημερίας του πληθυσμού με 1) την αποκατάσταση της σταθερότητας του χρηματοπιστωτικού τομέα, 2) την ενίσχυση των δημόσιων οικονομικών και 3) την υιοθέτηση διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων για τη στήριξη της μακροπρόθεσμης ανάπτυξης’. Μ’ άλλα λόγια επιμένει στην πολιτική που επέβαλε από την αρχή μέχρι που να ‘εξυγιανθούν’ οι τράπεζες και μάλιστα τώρα με την ενάσκηση πρόσθετης πίεσης πάνω στους δανειολήπτες, να ‘σταθεροποιηθούν’ τα δημόσια οικονομικά και να γίνουν οι επισημανθείσες αναγκαίες διαρθρωτικές αλλαγές.
Για το τρίτο, επαναλαμβάνω, δεν έχω καμμία επιφύλαξη. Οι μεταρρυθμίσεις αυτές του Μνημονίου κι άλλες έπρεπε να γίνουν από καιρό. Μάλιστα θα έπρεπε να τους δοθεί προτεραιότητα γιατί πολλές από αυτές θα βοηθήσουν και την εξοικονόμηση δημόσιων πόρων (ορθολογισμός λειτουργίας των αρχών τοπικής αυτοδιοίκησης, αναδιάρθρωση Κυβερνητικών υπηρεσιών, ΓΕΣΥ, κλπ) και την ανάπτυξη (πάταξη γραφειοκρατίας, ορθή λειτουργία της αγοράς σε καίριους τομείς, κλπ). Απεναντίας ακόμη και σ’ αυτό διαβλέπουμε μια χαλαρότητα στις μνημονιακές απαιτήσεις, που παραπέμπει στο μέλλον.
Προτεραιότητα προφανώς η Τρόικα δίδει στα άλλα δυο, ιδιαίτερα στην ομαλοποίηση τώρα του χρηματοπιστωτικού τομέα μετά την επιτυχή εξέλιξη των δημοσιονομικών πραγμάτων. Δεν αντιλέγω και πάλι ότι η στενότητα που παρατηρείται στην τραπεζική ρευστότητα και τη χρηματοδότηση μπορεί να επιδρά σαν ανασταλτικός παράγοντας στην επαναδραστηριοποίηση της οικονομίας. Ευτυχώς όμως η διακίνηση κεφαλαίων από το εξωτερικό είναι ελεύθερη και δεν είναι καθόλου δύσκολο να χρηματοδοτηθεί μια βιώσιμη δραστηριότητα ακόμη και υπό τις υφιστάμενες συνθήκες στην Κύπρο. Δυστυχώς δεν έχει δοθεί σημασία στην παραχώρηση των αναγκαίων κινήτρων γι αυτή τη δραστηριοποίηση.
Κι είναι εδώ που η Τρόικα έπρεπε να επιμείνει. Απεναντίας ο επικρεμμάμενος συνεχώς μπαμπούλας των εκποιήσεων περιουσιών, περιλαμβανομένων κι απλών κατοικιών, επενεργεί ως ανασταλτικός παράγοντας σε μια τέτοια δραστηριοποίηση. Ούτε με αυτό το βασικό θέμα ασχολήθηκε η Τρόικα. Θα μπορούσε π.χ. να συναντήσει την Επιτροπή που συστάθηκε από τους ίδιους τους επιχειρηματίες για προώθηση μεγάλων αναπτυξιακών έργων και να προσπαθήσει να δώσει λύση στα προβλήματα που παρεμποδίζουν την υλοποίησή τους. Ίσως αυτή τούτη η πράξη να βοηθήσει καλύτερα σε αρκετές περιπτώσεις την εξυπηρέτηση υφισταμένων δανείων από την επίσειση της δαμόκλειας σπάθης της απειλής εκποίησης περιουσιακών στοιχείων, όπου προφανώς έδωσε το μεγαλύτερο βάρος αυτή τη φορά.
Βέβαια γνωρίζοντας το σταθεροποιητικό/συντηρητικό πνεύμα και τη νοοτροπία του ΔΝΤ, την οποία υιοθέτησαν κι οι ταγοί της ΕΕ στην παρούσα οικονομική κρίση, δεν παραξενεύομαι για τη στάση της Τρόικα. ‘Αυτά ξέρουν, αυτά κάνουν’, είπα από την αρχή. Θα ανέμενα, όμως, από τη δική μας πλευρά, που στο πρόσφατο παρελθόν αντιμετωπίσαμε επιτυχώς πολύ δυσμενέστερες καταστάσεις, να αρθεί στο ύψος των περιστάσεων και να εισηγηθεί και να πείσει με επιχειρήματα την Τρόικα για την έστω μερική αντιστροφή των πιο πάνω επιχειρημάτων και μεθοδολογίας ‘διασφάλισης της ανάκαμψης της οικονομικής δραστηριότητας για τη διατήρηση της ευημερίας του πληθυσμού’ για την οποία διατείνεται ότι εργάζεται.
Δεν θάπρεπε να συζητήσει μαζί της την πρόοδο που επιτεύχθηκε στην ετοιμασία του πιο πάνω Σχεδίου επαναδραστηριοποίησης της οικονομίας, που η ίδια ζήτησε και τις διαφαινόμενες προοπτικές; Δεν θάπρεπε να παρουσιάσει τα προβλήματα, που υπάρχουν στη χρηματοδότηση των διαφόρων έργων και προγραμμάτων τόσο στο γενικότερο δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα; Σε μια προσπάθεια να πεισθεί η Τρόικα για τη βιωσιμότητα κι αναγκαιότητα διαφόρων συγκεκριμένων δράσεων και να βοηθήσει στην εξεύρεση των αναγκαίων πόρων είτε μέσω των ευρωπαικών θεσμών, ταμείων και προγραμμάτων, είτε διευκολύνοντας τα εγχώρια τραπεζικά ιδρύματα με κάποιες προσωρινές χαλαρώσεις υπό συγκεκριμένους όρους;
Μια τέτοια χαλάρωση θα μπορούσε να ισχύσει και για την Κυβέρνηση και το δημόσιο τομέα γενικότερα στην περίπτωση επιλεγμένων έργων και προγραμμάτων αναπτύξεως. Θα μπορούσε σε τέτοιες περιπτώσεις να επιτραπεί και ενθαρρυνθεί η προσφυγή στην εκτέλεσή τους με τη μέθοδο του ΒΟΤ, εφόσο μάλιστα η Κυβέρνηση μπορεί να προσφύγει σε χρηματοδότηση από πηγές του εξωτερικού, όπως έκαμε πρόσφατα. Γιατί τόση τυπολατρία στις νόρμες και τα χρονοδιαγράμματα που έθεσε η Τρόικα, που η ίδια μάλιστα δεν είναι σίγουρη ότι με το παρόν πρόγραμμα δεν θα ξεπεραστούν!
ΙΑΚΩΒΟΣ ΑΡΙΣΤΕΙΔΟΥ
Πρώην Υπουργός Πρώην Γενικός Διευθυντής Γραφείου Προγραμματισμού
