Σαράντα χρόνια μετά την τουρκική εισβολή γίνεται μια προσπάθεια να απενεχοποιηθεί η Αμερικάνικη πολιτική σχετικά με την τραγωδία του 1974. Στην προσπάθεια αυτή χρησιμοποιείται συνήθως η παραχάραξη της ιστορίας έτσι ώστε τελικά να δημιουργηθεί η εντύπωση ότι για όλα φταίει ο Μακάριος και ο κυπριακός λαός, ο οποίος θα πρέπει να πληρώσει το τίμημα με μια λύση που δεν θα του διασφαλίζει τα βασικά ανθρώπινα δικαιώματα. Να επιστρέψει δηλαδή στο Μεσαίωνα.

Είναι όμως αυτή η πραγματικότητα; Ας πάρουμε, λοιπόν, τα πράγματα από την αρχή.

Πρώτα απ’ όλα είναι τουλάχιστο αφελές να πιστεύει κάποιος ότι οι Αμερικανοί δεν γνώριζαν ότι θα γινόταν πραξικόπημα. Το Χουντικό καθεστώς του Ιωαννίδη βρισκόταν σε συνεχή επαφή με το κλιμάκιο της CIA στην Αθήνα. Σύμφωνα με μαρτυρίες των Μπονάνου και Γκιζίκη, ο Ιωαννίδης τους διαβεβαίωνε ότι άνθρωποι της CIA υποστήριζαν τα σχέδιά του για ανατροπή του Μακαρίου. Το πραξικόπημα ενάντια στο Μακάριο ήταν ιδέα και σχέδιο του Ιωαννίδη και της Χούντας, το οποίο οι Αμερικανοί γνώριζαν και συμφώνησαν ή στην καλύτερη των περιπτώσεων άφησαν τον Ιωαννίδη να το κάνει, παρόλο που επίσης γνώριζαν ότι θα ακολουθούσε η τουρκική εισβολή. Ας σημειωθεί ότι τον Ιούλιο του 1974 ο Υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Χένρυ Κίσιντζερ ήταν επίσης πρόεδρος της «Επιτροπής των 40» που ήταν υπεύθυνη για τις επιχειρήσεις της CIA.

Ακόμα κι αν θεωρήσουμε ότι οι Αμερικανοί δεν γνώριζαν ότι θα γινόταν πραξικόπημα, τίθεται ένα σοβαρό ζήτημα σχετικά με τις ενέργειες του Κίσιντζερ καθ’ όλη τη διάρκεια της κρίσης του 1974 μετά τη διενέργεια του πραξικοπήματος. Πρόκειται για τη real politik που αναφέρουν κάποιοι, την οποία τα επίθετα απάνθρωπη και ανάλγητη θα την έκαναν πιο κατανοητή.

Ο Κίσιντζερ αρνιόταν επίμονα να καταδικάσει το πραξικοπηματικό καθεστώς του Σαμψών και να συμβάλει στην επάνοδο του Μακάριου. Αυτός ήταν ο μόνος τρόπος για να αποσοβηθεί η τουρκική εισβολή. Αντίθετα πίστευε ότι ο Μακάριος δεν θα έπρεπε να επιστρέψει ποτέ και προωθούσε τον Κληρίδη στη θέση του. Ο ίδιος προσωπικά ο Κίσιντζερ δεν προσπάθησε να πείσει την Τουρκία να μην εισβάλει. Η μόνη εμπλοκή του Κίσιντζερ ήταν κυρίως να αποτρέψει ένα ελληνοτουρκικό πόλεμο μετά την εισβολή, κάτι που πέτυχε με την επανοδο Καραμανλή.

Κι όταν ακόμα μετά την πρώτη εισβολή οι Τούρκοι παραβίαζαν τη συμφωνία κατάπαυσης του πυρός και οι Βρετανοί θεώρησαν πως έπρεπε να αναλάβουν στρατιωτική δράση εναντίον τους, ο Κίσιντζερ και πάλι διαφώνησε έντονα και αρνήθηκε να τους στηρίξει. Έτσι οι Βρετανοί πήραν την πιο εύκολη γι’ αυτούς απόφαση να μην εμπλακούν σε σύγκρουση με την Τουρκία.

Στον δεύτερο γύρο της εισβολής τα πράγματα ήταν πιο απλά για τον Κίσιντζερ. Με Πρωθυπουργό τον Καραμανλή, ελληνοτουρκικός πόλεμος δεν υπήρχε περίπτωση να συμβεί. Οπότε παραμονές της δεύτερης εισβολής, αντί να σταματήσει την Τουρκία, πίεζε τον Κληρίδη να αποδεχτεί τις τουρκικές απαιτήσεις.

Ο Κίσιντζερ πολύ απλά εκμεταλλεύτηκε το πραξικόπημα του Ιωαννίδη, έτσι ώστε να απαλλαγεί από τον Μακάριο, να γίνει η τουρκική εισβολή, να μπει πρόεδρος ο Κληρίδης, ο οποίος με τη σειρά του θα έβρισκε μια συμβιβαστική λύση γεωγραφικής ομοσπονδίας με την Τουρκία. Μόνο που η ομοσπονδία αυτή θα προέβλεπε τη διάλυση της Κυπριακής Δημοκρατίας και θα ήταν ουσιαστικά μια συγκεκαλυμμένη διχοτόμηση. Μιας διχοτομικής λύσης που από το 1964 ήθελαν και προωθούσαν οι Αμερικάνοι. Με τη διαφορά ότι ο διαχωρισμός του νησιού θα ονομαζόταν στο μέλλον «ομοσπονδία» με έντονα συνομοσπονδιακά και διαχωριστικά στοιχεία και στην ουσια διαίρεση.

ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΤΑΜΑΤΙΟΥ
Μέλος Κεντρικής Επιτροπής ΕΔΕΚ