Οποιαδήποτε μέθοδος ακολουθηθεί, δεν θα πρέπει να πλήττεται η υγιής λειτουργία και η βιωσιμότητα των επιχειρήσεων

Αυτόν τον καιρό γίνεται μια νέα προσπάθεια για πάταξη της φοροδιαφυγής. Το πρόβλημα είναι βασικά θέμα που έχει σχέση με τα δημόσια οικονομικά και κατ’ επέκτασιν με την οικονομική/κοινωνική πολιτική του Κράτους, αλλά πάνω απ' όλα είναι θέμα ηθικής τάξης γιατί αμείβει την παρανομία κι εθίζει τα άτομα στην απάτη και τη διαφθορά. Δίκαια, λοιπόν, κάθε οργανωμένη κοινωνία προσπαθεί να βρει τρόπους για να την πατάξει.

Για προώθηση του σκοπού αυτού είχαμε στηρίξει μεγάλες ελπίδες στη μηχανογράφηση του Τμήματος Εσωτερικών Προσόδων, που, μαζί με το Τμήμα Κτηματολογίου, μπήκε στις προτεραιότητες του προγράμματος μηχανογράφησης νωρίς από τη δεκαετία του 1980. Παρά την πρόοδο που έγινε έκτοτε, η μηχανογράφηση δεν ολοκληρώθηκε ακόμη ιδιαίτερα όσον αφορά την εσωτερική επικοινωνία μεταξύ των διαφόρων επί μέρους φορολογικών κι άλλων κυβερνητικών τμημάτων, που θα μπορούσαν να δώσουν πολύτιμες πληροφορίες για τους φορολογούμενους.

Ας ελπίσουμε ότι η σκοπούμενη συγχώνευση των Τμημάτων Φόρου Εισοδήματος και Φόρου Προστιθέμενης Αξίας καθώς και τα νέα νομοσχέδια για πάταξη της φοροδιαφυγής θα βοηθήσουν.

Δυστυχώς, έχουμε συνηθίσει να ζούμε σε ένα καθεστώς «φυσιολογικής» φοροδιαφυγής όλα αυτά τα χρόνια, που πηγάζει κυρίως από την οργάνωση και τον έλεγχο τού «επιχειρείν» στην Κύπρο. Τελικά στην Κύπρο μόνο οι μισθωτοί και ιδιαίτερα οι νομοταγείς δημόσιοι υπάλληλοι δεν μπορούν να διαφύγουν από την τσιμπίδα του Φόρου Εισοδήματος. Τι γίνεται όμως με όλους τους άλλους, ιδιαίτερα τους ελεύθερους επαγγελματίες, τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και ακόμη τις μεγάλες εταιρείες; Είναι το αρμόδιο Τμήμα σε θέση να ελέγξει την ορθότητα των φορολογικών δηλώσεων και καταστάσεων όλων αυτών, ιδιαίτερα όσον αφορά τις προσωπικές τους σχέσεις;

Αν και δεν ήταν ποτέ στις αρμοδιότητές μας τα θέματα αυτά κι ούτε ισχυρίζομαι ότι είμαι ειδικός στα φορολογικά θέματα, τα δημόσια οικονομικά ήταν πάντοτε στο επίκεντρο του ενδιαφέροντός μας μιας και επηρεάζουν θετικά ή αρνητικά την ανάπτυξη.

Η εύρωστη κατάσταση των δημόσιων οικονομικών βοήθησε τα μέγιστα στην αντιμετώπιση της καταστροφής που επέφερε η εισβολή το 1974, ενώ αντίθετα η κακή κατάστασή τους όχι μόνο δεν βοήθησε να αποτραπεί η παρούσα κρίση αλλά συνέβαλε στην επιδείνωσή της. Από πολλά χρόνια προσπαθούσα να πείσω τους Υπουργούς Οικονομικών, ιδιαίτερα τους προερχόμενους από τις τάξεις των ορκωτών ή εγκεκριμένων λογιστών, να δουν σε βάθος μια πτυχή του όλου θέματος, δηλαδή της χρέωσης μεγάλου μέρους των προσωπικών και οικογενειακών εξόδων των επιχειρηματιών στις μικρές ή μεγάλες επιχειρήσεις τους.

Έφερνα ως παράδειγμα έναν συγκεκριμένο, συμπαθέστατο κατά τα άλλα, μπακάλη, ο οποίος έκτισε πάνω από το κατάστημά του τρεις ορόφους όπου έμενε ο ίδιος και οι οικογένειες των παιδιών του. Όλα τα καθημερινά κι όχι μόνο έξοδα διαβίωσης των τριών οικογενειών «κανονικά» θα πρέπει να επωμιζόταν η επιχείρηση. Το ίδιο ισχύει με τις περισσότερες από τις κυπριακές επιχειρήσεις, που στην πλειοψηφία τους είναι μικρομεσαίες κι οικογενειακές.

Ο βαθμός ανάμειξης των οικογενειακών και επιχειρησιακών προϋπολογισμών είναι πάρα πολύ μεγάλος σε βάρος πάντοτε των τελευταίων και κατ’ επέκτασιν του καταβαλλόμενου φόρου. Παρά τις διαβεβαιώσεις που έπαιρνα κατά καιρούς από το Τμήμα Εσωτερικών Προσόδων ότι η κατάσταση ήταν υπό έλεγχο, έχω την εντύπωση ότι η φοροδιαφυγή ξεκινά από εκεί.

Αλλά και στις μεγάλες επιχειρήσεις κι ακόμη στις δημόσιες εταιρείες πώς ξεχωρίζουν τα έξοδα που αφορούν αποκλειστικά τη λειτουργία τους από τα προσωπικά κι οικογενειακά έξοδα των ιδιοκτητών, των διευθυντικών στελεχών κι άλλων συνδεδεμένων προσώπων; Αν και δεν είναι εύκολο να ξεχωρίσουν τα ιδιωτικά έξοδα από εκείνα των οικονομικών μονάδων, ιδιαίτερα όταν μπορούν να δικαιολογηθούν ότι γίνονται για προώθηση κάποιων δραστηριοτήτων τους, εδώ και στο εξωτερικό, η συνεχής αναθεώρηση των κριτηρίων σε κάθε περίπτωση ως προς το τι θα επιτρέπεται και τι όχι θα βοηθούσε στην εξεύρεση μιας ικανοποιητικής λύσης.

Πρέπει, όμως, να ξεκαθαρίσω ότι οποιαδήποτε μέθοδος ακολουθηθεί δεν θα πρέπει να πλήττεται η υγιής λειτουργία και η βιωσιμότητα των επιχειρήσεων, που αποτελούν την σπονδυλική στήλη της οικονομίας. Κι αυτό κάνει το εγχείρημα ακόμη πιο δύσκολο.

Ένας τρόπος που επινοήθηκε κι εφαρμόστηκε αλλού είναι η φορολόγηση των ατόμων με βάση καθορισμένα τεκμήρια διαβίωσης, κάτι που και δύσκολο είναι και προκαλεί αντιδράσεις, αφού δεν έχουν όλοι οι πολίτες το ίδιο μοντέλο συμπεριφοράς και προτιμήσεων.

Προσωπικά πιστεύω ότι θα ήταν καλύτερα να επικεντρωθεί η προσπάθεια να ξεκαθαρίσουν τα πράγματα ανάμεσα στους οικογενειακούς και επιχειρησιακούς/επιχειρηματικούς προϋπολογισμούς. Το όλο ζήτημα καταλήγει να είναι θέμα αλλαγής των λογιστικών προτύπων στις χρεώσεις που γίνονται ή δεν γίνονται στις οικονομικές σχέσεις των οικογενειών και των επιχειρήσεών τους. Το θέμα αυτό θα πρέπει να συζητηθεί με τους Συνδέσμους των Λογιστών, που έχουν τεράστια πείρα στα θέματα αυτά, κι αφού καθοριστούν συγκεκριμένα πρότυπα να ελέγχονται πρώτα απ’ όλα από τους ίδιους τους εγκεκριμένους λογιστές, με αυστηρές ποινές σε περίπτωση παραβίασής του, και στη συνέχεια από το Τμήμα Εσωτερικών Προσόδων καλύτερα απ' ό,τι γίνεται μέχρι σήμερα.

Ο χρόνος έναρξης εφαρμογής των νέων προτύπων θα πρέπει να προσεχθεί, ώστε να βοηθήσει παρά να επιβαρύνει το ήδη βεβαρημένο επιχειρηματικό κλίμα. Είμαι βέβαιος ότι καμία επιχειρηματική Οργάνωση δεν θα ισχυριστεί τότε ότι οι επιχειρήσεις βρίσκονται υπό διωγμόν, όπως έγινε κάποτε, όταν ηγέρθη ξανά το θέμα.

ΔΡ. ΙΑΚΩΒΟΣ ΑΡΙΣΤΕΙΔΟΥ
Πρώην Υπουργός, www.iacovosaristidou.com.cy