Φέτος είναι η εκατοστή επέτειος από την έναρξη του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου. Τον Αύγουστο του 1914 τα «κανόνια του Αυγούστου» κατά τη Barbara Tuchman, ήχησαν και ο κόσμος πέρασε στη μεγαλύτερη σύγχρονη σύγκρουση που έλαβε χώρα μέχρι τότε με 9 περίπου εκατομμύρια φονευθέντων και εξαφανισθέντων (Βλ. Χρίστου Α. Θεοδούλου, Θέσεις, Λευκωσία, Εκδόσεις «ΧΕΛΚΑ», 1971, σελ. 94). Στην Κύπρο, βέβαια, όπως συνήθως, ζούμε γενικά στον κόσμο μας, και πολύ μικρή δημοσιότηατ δόθηκε στο γεγονός.

Ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος έθεσε αντιμέτωπους την Αγγλία και τη Γαλλία με τους συμμάχους τους (τις Δυνάμεις της Αντάντ) και τη Γερμανία και την Αυστρο-Ουγγαρία με τους συμμάχους τους (τις Κεντρικές Δυνάμεις). Η γηραιά Ευρώπη, αυτός ο «Περήφανος Πύργος» πάλιν κατά τη Tuchman, συγκρούσθηκε μεταξύ των Δυνάμεων που την αποτελούσαν. Οι Δυνάμεις της Αντάντ βγήκαν «νικήτριες» αλλά το πραγματικό αποτέλεσμα ήταν το τέλος της Ευρώπης ως πρώτης Δύναμης στο πλανήτη. Ήταν στη πραγματικότητα το τέλος της Ευρώπης και η προώθηση των Η.Π.Α. ως της πρώτης Δύναμης στον κόσμο.

Η Ελλάδα, είχε την πιο σημαντική περίοδο της νεώτερης ιστορίας της (1912-1922). Με το τέλος των Βαλκανικών Πολέμων διπλασιάστηκε σχεδόν εδαφικά και μπήκε στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο με αισιοδοξία. Στην Ελλάδα βασίλευε τότε ο Κωνσταντίνος, υιός του Γεωργίου του Α’ και είχε ως Πρωθυπουργό τον μεγαλοφυή Κρήτα πρώην Επαναστάτη, Ελευθέριο Βενιζέλο. Δύο αντίθετες πολιτικές επεκράτησαν τότε στην Ελλάδα, του Βενιζέλου, για έξοδο στον πόλεμο στο πλευρό της Αντάντ και του Κωνσταντίνου για (ευμενή) ουδετερότητα προς την Γερμανία.

Ο εθνικός διχασμός ξέσπασε. Η Ελλάδα τέλειωσε τον Πόλεμο με τους νικητές και ο Βενιζέλος κατόρθωσε να λάβει την εντολή από τους νικητές να στείλει η Ελλάδα εκ μέρους τους στρατό στην Μικρά Ασία. Ο Ελληνισμός πίστευσε τότε στην εκπλήρωση της Μεγάλης Ιδέας και στην αναστήλωση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Οι φιλοδοξίες, όμως, των Δυνάμεων και ο Εθνικός Διχασμός επέφερε την Μικρασιατική Καταστροφή και τη φωτιά της Σμύρνης.

Δεν μπορεί κάποιος να αναλύσει, βέβαια, σε ένα σύντομο άρθρο εφημερίδας, τη περίοδο εκείνη και τις επιπτώσεις της. Για την Ελλάδα στον Α’ Πόλεμο βλέπε π.χ. το βιβλίο μου, Χρίστος Α. Θεοδούλου, Η Ελλάδα και η Αντάντ, 1η Αυγούστου , 1914 - 25η Σεπτεμβρίου 1916, που εκδόθηκε σε δεύτερη έκδοση σε ελληνική μετάφραση από το Ίδρυμα Ερευνών και Μελετών «Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος», το 2011, και διανέμεται και από τις Εκδόσεις Πατάκη της Αθήνας. Για τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο γενικά υπάρχει μια πλουσιώτατη βιβλιογραφία. Εκείνο που μπορούμε να πούμε σαν συμπέρασμα είναι ότι η Ελλάδα και ο Ελληνισμός δεν έχουν ακόμη ανακάμψει από την Μικρασιατική καταστροφή, οι συνέπειες της οποίας τους ακολουθούν μέχρι σήμερα.

ΔΡ. ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΧΙΛΛΕΩΣ ΘΕΟΔΟΥΛΟΥ
Δικηγόρος, Διεθνολόγος, Ιστορικός,
Εταίρος του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών
και Μελετών «Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος»