ΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση (Ε.Ε.) υπάρχει μια μεγάλη ομάδα χωρών, η οποία είναι έντονα αντίθετη στην καλλιέργεια Γενετικά Τροποποιημένων Οργανισμών (ΓΤΟ). Εδώ και αρκετά χρόνια γίνεται ένας μεγάλος αγώνας από τις χώρες αυτές, ώστε να έχουν τη δυνατότητα να προστατεύσουν το έδαφός τους από την καλλιέργεια ΓΤΟ.

Μια από τις χώρες αυτές είναι και η Κύπρος, η οποία πρωτοστατεί σε όλες τις συζητήσεις που γίνονται, προκειμένου να μπορεί να απαγορεύσει την καλλιέργεια ΓΤΟ στην επικράτειά της. Η υφιστάμενη Ευρωπαϊκή Οδηγία (2001/18/ΕΚ) προνοεί τη διαδικασία έγκρισης ΓΤΟ προς καλλιέργεια σε όλο το έδαφος της Ε.Ε.

Καθορίζει τη διαδικασία που ακολουθείται, ώστε να μπορεί να αδειοδοτηθεί ένας ΓΤΟ: Η ενδιαφερόμενη εταιρεία υποβάλλει αίτηση για καλλιέργεια ΓΤΟ στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Στη συνέχεια η Ευρωπαϊκή Αρχή Ασφαλείας Τροφίμων (EFSA) αξιολογεί τους κινδύνους του συγκεκριμένου ΓΤΟ στην ανθρώπινη υγεία και το περιβάλλον.

Μετά από μια πολύπλοκη διαδικασία, τα κράτη μέλη καλούνται να εγκρίνουν ή να απορρίψουν με την ψήφο τους τη συγκεκριμένη καλλιέργεια. Επειδή μεταξύ των κρατών μελών, λόγω των συσχετισμών σε ψήφους, δεν λαμβάνεται ποτέ απόφαση, η Ε. Επιτροπή έχει τον τελευταίο και καθοριστικό λόγο για να δώσει έγκριση. Τρανό παράδειγμα είναι η έγκριση που δόθηκε πρόσφατα για την καλλιέργεια ΓΤ αραβόσιτου TC1507, παρόλο που δεκαοκτώ κράτη μέλη, μεταξύ αυτών και η Κύπρος, τοποθετήθηκαν αρνητικά.

Το χειρότερο είναι ότι η αδειοδότηση του εν λόγω ΓΤ αραβόσιτου ισχύει και για τις χώρες που έχουν τοποθετηθεί αρνητικά, σύμφωνα με την υφιστάμενη Οδηγία. Η υπόθεση αυτή ανέδειξε για άλλη μια φορά την αδυναμία της Οδηγίας να προστατεύσει την Ευρώπη και τα κράτη μέλη που αντιτίθενται σε τέτοιες καλλιέργειες. Αυτό το γεγονός υποχρέωσε όλα τα κράτη μέλη να ζητήσουν από την Ευρωπαϊκή Προεδρία (Ελλάδα) να επαναφέρει αυτό το πολυσυζητημένο θέμα και να καταθέσει τροποποίηση που να τους παρέχει ένα νομικά ισχυρό εργαλείο, με το οποίο να μπορεί ο καθένας ξεχωριστά να προστατεύσει τη χώρα του από αυτούς τους οργανισμούς.

Συνεπώς, μέχρι σήμερα, δεν ήταν εφικτή στην πράξη η απαγόρευση καλλιέργειας. Η υφιστάμενη Οδηγία δεν παρέχει στα κράτη μέλη ένα ισχυρό νομικό μέσο, ώστε να μπορούν να απαγορεύουν την καλλιέργεια ΓΤΟ. Μέχρι τώρα, εννέα κράτη μέλη, κάνοντας χρήση του Άρθρου 23 της Οδηγίας, επιχείρησαν ανεπιτυχώς να εμποδίσουν την καλλιέργεια εγκεκριμένων ΓΤΟ.

Τα κράτη μέλη που επιχείρησαν να θεσπίσουν εθνικά μέτρα, βρήκαν την αντίσταση των εθνικών τους δικαστηρίων, του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου αλλά και του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου. Σε όλες τις περιπτώσεις, τα μέτρα απερρίφθησαν από την EFSA και κηρύχθηκαν αβάσιμα και αδικαιολόγητα.

Εφικτή πλέον η απαγόρευση

Η νέα τροποποιητική Οδηγία στοχεύει στη διόρθωση αυτού του προβλήματος παρέχοντας στα κράτη μέλη ένα νομικά ασφαλές εργαλείο, ώστε να απαγορεύουν την καλλιέργεια ΓΤΟ στο έδαφός τους, αν αυτά το επιθυμούν. Η προσθήκη νέου Άρθρου 26β στην Οδηγία, όπως συμφώνησαν οι Υπουργοί Περιβάλλοντος σε συνεδρία τους στο Λουξεμβούργο στις 12.06.2014, θα επιτρέπει στα κράτη μέλη να το πράξουν. Σύμφωνα με τη νέα διαδικασία, τα κράτη μέλη μπορούν να αιτηθούν εξαίρεσης από την καλλιέργεια συγκεκριμένων ΓΤΟ, χωρίς να πρέπει να τεκμηριώσουν το αίτημά τους επιστημονικά.

Πέραν αυτού, σε περίπτωση που η εταιρεία δεν συμμορφωθεί με το αίτημα του κράτους μέλους, τότε το κράτος έχει τη δυνατότητα να υιοθετήσει εθνικά απαγορευτικά μέτρα. Με την εφαρμογή εθνικών μέτρων, το κράτος μέλος θα μπορεί να εμποδίζει την καλλιέργεια ΓΤΟ στο έδαφός του, επικαλούμενο τις ιδιαιτερότητές του (όπως αγρονομικά, περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά, λόγους και τεκμήρια που αφορούν την κοινωνική πολιτική, τη χωροταξία, τη χρήση γης, κ.ά.).

Είναι η πρώτη φορά που περιλαμβάνεται ρητή πρόνοια σε ευρωπαϊκό νομοθέτημα, ώστε τα κράτη μέλη να μπορούν να εισαγάγουν εθνικά απαγορευτικά μέτρα στους ΓΤΟ, χωρίς τη συγκατάθεση των εταιρειών και χωρίς την έγκριση της Ε. Επιτροπής. Η συμφωνία αυτή χαίρει της υποστήριξης 26 κρατών μελών της Ε.Ε. και αποτελεί απόφαση ορόσημο, ιδιαίτερα για τις χώρες που υπήρξαν πολέμιες των ΓΤΟ, όπως η Αυστρία, η Ουγγαρία, η Γαλλία, η Ιταλία, η Ελλάδα, η Πολωνία αλλά και η Κύπρος.

Η συμφωνία αυτή έχει επιτευχθεί και με τη συμβολή της Κύπρου, της οποίας πάγια θέση ήταν η συμπερίληψη καταλόγου κριτηρίων βάσει των οποίων θα μπορούσε να απαγορευθεί η καλλιέργεια. Στο παρελθόν, τρεις προκάτοχοί μου, Μ. Πολυνείκης (04.12.2008 και 25.06.2009), Δ. Ηλιάδης (14.10.2010, 20.12.2010 και 14.03.2011) καθώς και Σ. Αλετράρης (09.03.2012) σε όλες τις παρεμβάσεις τους στα Συμβούλια Υπουργών Περιβάλλοντος της Ε.Ε. με θέμα την τροποποίηση του υφιστάμενου καθεστώτος που αφορά την καλλιέργεια ΓΤΟ, ζητούσαν επιτακτικά τη συμπερίληψη καταλόγου κριτηρίων όπως έχει εγκριθεί στις 12.06.2014.

Αυτό αποδεικνύει ότι το κείμενο που εγκρίθηκε αποτελούσε τη θέση που διαχρονικά υποστήριζε η Κύπρος. Η συμφωνία που επιτεύχθηκε είναι καίριας σημασίας, γι' ακόμα έναν λόγο. Διεξάγονται αυτήν τη στιγμή διαπραγματεύσεις μεταξύ Ε.Ε. και ΗΠΑ με στόχο την επίτευξη της «Διατλαντικής Συνεργασίας Εμπορίου και Επενδύσεων».

Η απουσία ενός νομικού εργαλείου απαγόρευσης ΓΤΟ όπως αυτό που συμφωνήθηκε πιο πάνω, θα άφηνε τις χώρες της Ε.Ε. απροστάτευτες και εκτεθειμένες στην καλλιέργεια των ΓΤΟ αφού, ως γνωστόν, οι ΗΠΑ εφαρμόζουν μια πιο ανοικτή πολιτική στους ΓΤΟ. Τώρα η Ε.Ε. έχει ένα ισχυρό εργαλείο και μια ηχηρή εντολή από τα μέλη της να παραμείνει αυστηρή. Αυτό έχει τονισθεί από εμένα και από άλλους Ευρωπαίους συναδέλφους μου κατά τη διάρκεια γεύματος εργασίας μεταξύ των Υπουργών Γεωργίας της Ε.Ε. και του Υπουργού Γεωργίας των ΗΠΑ Tom Vilsak στις 16.06.2014.

Σύμφωνα με τη διαδικασία θέσπισης νόμων της Ε.Ε., το κείμενο που συμφώνησαν οι Υπουργοί θα πρέπει τώρα να τύχει συζήτησης με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και να λάβει την έγκρισή του, προτού γίνει νόμος. Η εισερχόμενη Ιταλική Προεδρία θα επιχειρήσει να καταλήξει στην τελική αυτή συμφωνία εντός του εξαμήνου.

ΝΙΚΟΣ ΚΟΥΓΙΑΛΗΣ
Υπουργός Γεωργίας, Φυσικών Πόρων και Περιβάλλοντος