Στον τομέα της κοινωνικής ασφάλισης γιατί οι δημόσιοι υπάλληλοι να εξαιρούνται από το αναλογικό σκέλος του σχεδίου κοινωνικών ασφαλίσεων, αφού δε συμφέρει ούτε στο ταμείο ούτε στους ίδιους;

Σε προηγούμενη παρέμβαση ασχοληθήκαμε με τη μετατροπή της Κύπρου σε περιφερειακό και διεθνές χρηματοοικονομικό κέντρο για να ξεπεράσουμε τα ασφυκτικά πλαίσια του μικρού μεγέθους. Σήμερα θα ασχοληθούμε με την προσπάθεια προώθησής της σε ένα γενικό οικονομικό κι εμπορικό κέντρο στην ευρύτερη περιοχή. Βασική προυπόθεση είναι η προώθηση τέτοιων δραστηριοτήτων που να αντέχουν στο διεθνή ανταγωνισμό των κυπριακών προϊόντων και υπηρεσιών, που παράγουμε και προσφέρουμε.

Την ανταγωνιστικότητα όμως επηρεάζει, όχι μόνο το κατά μονάδα κόστος παραγωγής, αλλά και το κόστος του ευρύτερου δημόσιου τομέα, που επωμίζεται τελικά η οικονομία. Παράλληλα, κρίσιμης σημασίας είναι και η μοναδικότητα των προιόντων και υπηρεσιών από τεχνολογικής κι άλλης άποψης, που θίξαμε κι άλλοτε. Εκείνο που θέλω από την αρχή να επισημάνω και πάλι είναι η τάση που παρατηρείται συνεχώς να παραγνωρίζεται η αρχή των οικονομιών κλίμακος ή η αρχή της εξοικονόμησης κόστους σε κάθε δραστηριότητα.

Πιστεύω ότι η συνεχής παραγνώριση της αρχής αυτής ευθύνεται για την απώλεια του συγκριτικού πλεονεκτήματος της ανταγωνιστικότητας τομέων και κλάδων της οικονομίας, μονάδων παραγωγής πολλών προιόντων και υπηρεσιών. Επιπλέον έχει επιβάλει στους ώμους των ατόμων και νοικοκυριών ένα αναλογικά μεγάλο πρόσθετο κόστος που διαβρώνει το βιοτικό επίπεδό τους. Έτσι στα οικονομικά αποδεικνύεται ότι ‘το μικρό δεν είναι πάντοτε ωραίο’ εκτός αν ενεργείς σωστά.

Κι ενώ η Κύπρος από πλευράς πληθυσμού είναι μια μεσαίου μεγέθους πόλη της Ευρώπης, όταν χρειαστεί να πάρουμε κάποια απόφαση παραγνωρίζουμε τη σημασία της παραμέτρου αυτής και συμπεριφερόμαστε σαν να είμαστε χώρα αρκετών εκατομμυρίων κατοίκων. Αυτό έγινε κατ’ επανάληψη στο παρελθόν. Ενώ έγκριτοι πολεοδόμοι θεωρούσαν την Κύπρο σαν ένα ενιαίο χώρο κι ανάλογος έπρεπε να είναι κι ο χωροταξικός σχεδιασμός της προχωρήσαμε στη δημιουργία πολλών τοπικών αρχών χωρίς να λαμβάνουμε πρόνοια για συνεργασία μεταξύ τους για εξοικονόμηση πόρων τουλάχιστο.

Πόσα θα εξοικονομούσαμε αλλά και πόσο πιο αποτελεσματικοί θα ήταν αν, αντί κάθε Δήμος/Κοινότητα να έκαμνε τις δικές του διευθετήσεις, συνεργαζόταν με γειτονικές τοπικές αρχές σε θέματα αποχετεύσεων, υδατοπρομήθειας, συλλογής και εναπόθεσης σκυβάλων, καθαριότητας, κοινών προμηθειών κ.ά.; Ελπίζω στη συζήτηση που άρχισε για την καλύτερη οργάνωση των αρχών τοπικής αυτοδιοίκησης ο παράγοντας αυτός να ληφθεί σοβαρά υπόψη.

Το ίδιο πρόβλημα εμφανίζεται παντού. Το γεγονός ότι αρκετοί κλάδοι της οικονομίας κατέρρευσαν δεν είναι άσχετο και με το συνεχή κατατεμαχισμό των δραστηριοτήτων. Η γεωργία με το συνεχή κατατεμαχισμό των κλήρων, η βιομηχανία με την τάση που παρατηρήθηκε ‘κάθε κάλφας και βιομήχανος’, ο τουρισμός με τη μετατροπή κάθε ιδιοκτήτη μικρού τεμαχίου παραθαλάσσιας γης σε ξενοδόχο ή ιδιοκτήτη ‘τουριστικών καταλυμάτων ‘. Δυστυχώς όλες οι προσπάθειες που έγιναν για να αντιμετωπιστούν οι οικονομικές, περιβαλλοντικές κι άλλες δυσμενείς επιπτώσεις των τάσεων αυτών δεν προωθήθηκαν με το απαραίτητο σθένος.

Υπενθυμίζω σε συντομία το σχέδιο αναδασμού γεωργικής γης από τη δεκαετία του 1960 και την ανεπιτυχή προσπάθεια επέκτασής του σε αστικές και τουριστικές περιοχές, τα σχέδια δημιουργίας μηχανισμών κοινής εμπορίας και προμήθειας πρώτων υλών τόσο για γεωργικά όσο και για βιομηχανικά προιόντα και το σχέδιο ευέλικτης εξειδίκευσης και προώθησης συνεργιών σε βιομηχανικούς κλάδους της δεκαετίας του 1980, το βραχύβιο σχέδιο αποτροπής της περαιτέρω ανέγερσης τουριστικών καταλυμάτων τριών αστέρων και κάτω στις αρχές της δεκαετίας του 1990 κ.ά.

Αντί όλων αυτών κι άλλων αντίδοτων που προτάθηκαν κατά καιρούς προτιμήσαμε να αφήσουμε παραδοσιακούς τομείς να εξαφανιστούν ή να κινδυνεύουν να εξαφανιστούν και μαζί όλη τη τεχνογνωσία, που αποκτήθηκε με πολύ κόπο και μόχθο. Πέραν της απώλειας του ανθρώπινου αυτού κεφαλαίου, μεγάλες ήταν κι οι μόνιμες ζημιές στο φυσικό κεφάλαιο με την αλόγιστη ανάπτυξη, παρόλο ότι είχαμε από το 1968 έτοιμα πολεοδομικά και χωροταξικά σχέδια και νομοσχέδια για εύρυθμη ανάπτυξη στο χώρο.

Κι αν ακόμη δεχτούμε ότι ήταν δύσκολο να συνειδητοποιήσουμε όλοι τις συνέπειες των πιο πάνω τάσεων και να τις αποτρέψουμε, τι να πούμε για την τάση να παραβλέπουμε και τώρα τους παράγοντες κόστος και ανταγωνιστικότητα σε επιμέρους έργα, σχέδια και δραστηριότητες του ευρύτερου δημόσιου τομέα; Γιατί χρειαζόταν η Τρόικα για μια πιο ορθολογιστική οργάνωση, συγχώνευση υπηρεσιών, απλοποίηση ή περικοπή γραφειοκρατικών διαδικασιών, ολοκλήρωση της μηχανογράφησης εργασιών, εφαρμογή της εναλλαξιμότητας προσωπικού προτού προβούμε σε αύξηση ή αντικατάσταση αποχωρούντων δημοσίων υπαλλήλων;

Γιατί προχωρούμε ακόμη και σήμερα στη δημιουργία νέων μόνιμων θεσμών (πρόσφατα Δημοσιονομικό Συμβούλιο) ενώ μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν οι υφιστάμενες Υπηρεσίες κατάλληλα αναδιοργανωνόμενες κι εκσυγχρονιζόμενες; Αλλά και τη στιγμή που μεγάλες αεροπορικές εταιρίες συγχωνεύονται ή συμπράττουν με άλλες για να επιβιώσουν, δεν αποτελεί αφέλεια να πιστεύουμε ότι η Κύπρος θα μπορούσε να αποτελέσει εξαίρεση;

Στον τομέα της κοινωνικής ασφάλισης γιατί οι δημόσιοι υπάλληλοι να εξαιρούνται από το αναλογικό σκέλος του σχεδίου κοινωνικών ασφαλίσεων, αφού δε συμφέρει ούτε στο ταμείο ούτε στους ίδιους; Στον τομέα του πολιτισμού γιατί να δαπανηθεί ένα τεράστιο ποσό για την ανέγερση ενός μεγάρου για πολιτιστικές εκδηλώσεις κι όχι ενός συγκροτήματος που να εξυπηρετεί περισσότερες τέτοιες δραστηριότητες (κρατική βιβλιοθήκη, πινακοθήκη, μουσική κ.ά.);

Ειλικρινά, απορώ πώς με αυτές τις νοοτροπίες και πρακτικές που ακολουθούμε θα επιβιώσει η Κυπριακή οικονομία σε περίπτωση υιοθέτησης της ομοσπονδιακής λύσης του Κυπριακού, που από μόνη της είναι δαπανηρή. Είναι μια πτυχή που πρέπει να τύχει ιδιαίτερης προσοχής στις διαπραγματεύσεις.

ΔΡ. ΙΑΚΩΒΟΣ ΑΡΙΣΤΕΙΔΟΥ
Πρώην Υπουργός
Πρώην Γενικός Διευθυντής Γραφείου Προγραμματισμού
www.iacovosaristidou.com