Άξιοι οι γεννήτορες των Ηρώων που τραγούδησαν τον θάνατο των παιδιών τους με στίχους από τα βάθη της καρδιάς. Πρόγονοι και απόγονοι ρωμαλέας ψυχής, που συγκλονίζει τους αιώνες και ρυμουλκεί το χρέος απέναντι στο ύψιστο ιδεώδες της ελευθερίας

Σήμερα θα σταθούμε για λίγο αντίκρυ στους γονείς των ηρώων του έπους της ΕΟΚΑ 1955-1959. Θα ιχνηλατήσουμε το σθένος της μάνας και του πατέρα, όταν έβλεπαν το σπλάχνο τους να πεθαίνει για την πατρίδα. Αλήθεια, τι ήταν αυτοί οι άνθρωποι; Πώς αντιμετώπισαν τα ηρωικά κατορθώματα των παιδιών τους; Πώς ένιωσαν τις ύστατες ώρες όταν το παιδί τους οδηγείτο στην αγχόνη; Δεν είναι καθόλου εύκολη η απάντηση. Ωστόσο, μελετώντας και ερευνώντας, μονάχα δέος, θαυμασμό και υπερηφάνεια καταγράφει η ιστορική μνήμη.

Οι γεννήτορες των ηρώων ήταν άνθρωποι απλοί, ενάρετοι, σπλαχνικοί και στοργικοί απέναντι στην απόφαση των παιδιών τους. Άνθρωποι των χωριών, στην πλειοψηφία τους αγρότες, σμίλεψαν τη ζωή τους σε σκληρές συνθήκες για να τα βγάλουν πέρα. Χωρίς επαρκή μόρφωση, αλλά με πλούσιο ηθικό και ψυχικό μεγαλείο, μεγάλωσαν με χριστιανικά διδάγματα γενεών.

Ο λεβεντόγερος πατέρας του Γρηγόρη Αυξεντίου, ο γέρο Πιερής, έλεγε μετά τον ηρωικό θάνατο του παιδιού του: «Ο γιος μου δεν ανήκει εις την οικογένειαν που τον εγέννησε, ούτε εις το σπίτι που ανετράφη. Ανήκει εις ολόκληρον την Κύπρον, εις ολόκληρον τον Ελληνισμόν».

Αυτοί που ανάλωσαν κάποτε τη ζωή τους στα βουνά και τα λημέρια της τόλμης και της ανδρειοσύνης, χωρίς φόβο, χωρίς ιδιοτέλεια, έστω κι αν δεν δικαίωσαν τα όνειρά τους, έκαναν το χρέος τους. Ρυμούλκησαν τη λευτεριά ώς εκεί που μπορούσαν. Ασφαλώς τα χρόνια εκείνα έγιναν πνεύμα και τραγούδι. Προαιώνια οράματα που βρήκαν διέξοδο στην αλύτρωτη κυπριώτικη ψυχή.

«Δύναμη, γιε μου, να πεθάνεις λεβέντης», αναφωνεί η κυρά Φλουρεντζού, μητέρα του ήρωα Ανδρέα Κάρυου, όταν από το χωριό της, το Αυγόρου, άκουε τους πυροβολισμούς από την επική μάχη του Αχυρώνα Λιοπετρίου. Αυτή η μάνα, σε εκείνες τις κρίσιμες ώρες, δεν λιποψύχησε. Δεν έχασε καθόλου το ηθικό της. Ήξερε ότι ο γιος της πολεμούσε μαζί με τον Φώτη Πίττα, τον Ηλία Παπακυριακού και τον Χρήστο Σαμάρα, απέναντι στον αγγλικό ζυγό. Η οδύνη και ο καημός σε τέτοιες στιγμές είναι αναπόφευκτα. Μα η ευγνωμοσύνη και η λεβεντιά των γεννητόρων στον επικό εκείνο αγώνα, καταγράφεται στις δέλτους της Ιστορίας ως σύμβολο ηθικού αναστήματος, κατάθεση μεγαλοπρέπειας και αξιοσύνης, σηματοδοτώντας έτσι το χρέος προς την υπόδουλη Κύπρο.

Ο πατέρας του ήρωα Κυριάκου Μάτση, ο Χριστοφής, μόλις αντίκρισε στο νεκροτομείο τον νεκρό του γιο, τον αγκάλιασε και, σφίγγοντας τις γροθιές του, είπε τούτα τα αλησμόνητα λόγια: «Η μάνα σου και εγώ είμεθα υπερήφανοι για τον ηρωικό θάνατο που υπέστης, αγωνιζόμενος για την ελευθερία της Κύπρου μας. Οι θυσίες σας σύντομα θα φέρουν καρπούς». Άλλωστε ο ίδιος ο Κυριάκος Μάτσης έλεγε συχνά: «Πατέρα, θέλω να είσαι περήφανος για μένα. Αν είναι να πεθάνουμε για την Ελλάδα, θεία είναι η δάφνη. Μια φορά κανείς πεθαίνει». Τα λόγια, λοιπόν, έγιναν πράξη. Έγιναν παρακαταθήκη χρεώνοντας τις επερχόμενες γενιές με το συμβόλαιο ευθύνης και τιμής.

Ο Πετράκης Κυπριανού, μόλις 17 χρονών, από τη Λάρνακα, κατατάχθηκε στις αντάρτικες ομάδες της ΕΟΚΑ. Έλαβε μέρος σε πολλές μάχες εναντίον των Εγγλέζων, όμως η αναμέτρηση στην Ορά έμελλε να ήταν μοιραία. Μετά από ανταλλαγή πυρών, κτυπήθηκε θανάσιμα. Τα τελευταία του λόγια ήταν: «Πέστε της μάνας μου να μη λυπάται γιατί ο γιος της πεθαίνει για την πατρίδα». Αργότερα, όταν η Άννα Κυπριανού, μητέρα του ήρωα, πλησίασε το φέρετρο και αντίκρισε το παιδί της, αναφώνησε: «Έτσι σε ήθελα, γιε μου, ήρωα!». Αυτή η φράση είναι αρκετή για να σκιαγραφήσει το απέραντο μεγαλείο της ψυχής. Είναι ο απόηχος μιας πανάρχαιας εποχής, που ζωντανεύει ξανά τη Σπαρτιάτισσα μάνα, μετουσιώνοντας το εσωτερικό σθένος σε απαράμιλλη ευγνωμοσύνη. Πρόκειται, αλήθεια, για ένα υπερκόσμιο θαύμα, που συντελείται ατελεύτητα στο ελληνικό γίγνεσθαι. Ο ήρωας Σιάλος Παναγή, από τη Λύση, σκοτώθηκε στις 23.8.1958 από βρετανική περίπολο. Ο πατέρας του, Παναής, απαγγέλει για τον γιο του:

«Ο Σιάλος μου ήταν ατός...
Ο αετός δεν πιάνεται τζιαι σε κλουβί δεν μπαίνει
μα σχίζει τα ουράνια τζιαι ζωντανός πηαίννει.
Έφκην καταζητούμενος στους κάμπους, στα περβόλια,
εκέρδισεν τον θάνατο τζιαι μια ζωήν αιώνια».

Αυθεντικοί κυπριώτικοι στίχοι, αντάξιοι του ηρωισμού και της αυτοθυσίας. Γονείς που δεν παραπονέθηκαν, που δεν λιποψύχησαν και δεν υποτάχθηκαν στα γεγονότα, απέδειξαν πόσο σημαντικό ρόλο διαδραμάτισαν στη γενναιότητα και την αυταπάρνηση των παιδιών τους. Σηματωροί των ανδραγαθημάτων των δικών τους σπλάχνων, γιατί η ελευθερία κήρυξε επιστράτευση και η πατρίδα καλούσε στον αγώνα χωρίς ανταλλάγματα. «Οι ελεύθεροι λαοί», έλεγε ο Ηρόδοτος, «οφείλουν να μάχονται με όλες τους τις δυνάμεις εναντίον σε όποιον απειλεί την ελευθερία τους, σε όποιον καταπατάει τα εδάφη τους».

Κάποιες έννοιες μένουν αιώνια αποφθέγματα για να φωτίζουν το απώτερο μέλλον με ιδανικά άφθαρτα και αναλλοίωτα. Το έπος του 1955-1959 είναι ένα μνημειώδες χρονικό, που καταμαρτυρεί τις μεγάλες στιγμές της Ρωμιοσύνης. Έχουμε υποχρέωση να συνεχίσουμε την ιστορική μας πορεία. Η θυσία των Ελλήνων γίνεται οικουμενικό πρότυπο. Είναι αυτό το μυστικό και αδιόρατο πάθος της ελληνικής αρετής.

Μια αδιάπτωτη δύναμη, που μαστιγώνει την υποτέλεια και τη δουλοφροσύνη. Άξιοι οι γεννήτορες των Ηρώων που τραγούδησαν τον θάνατο των παιδιών τους με στίχους από τα βάθη της καρδιάς. Πρόγονοι και απόγονοι ρωμαλέας ψυχής, που συγκλονίζει τους αιώνες και ρυμουλκεί το χρέος απέναντι στο ύψιστο ιδεώδες της ελευθερίας.

ΣΟΦΟΚΛΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ