Η ώρα για συστηματική ενασχόληση με τα θέματα Δικαιοσύνης ήρθε στις αρχές της δεκαετίας του 1980, με κάποια καθυστέρηση, αφού περάσαμε μέσα από τα δεινά της εισβολής
Η πολύπτυχη έννοια της ανάπτυξης που προωθούσαμε από την Ανεξαρτησία και μετά δεν μπορούσε να μην περιλαμβάνει και τη Δικαιοσύνη. Λόγω της αρχής της ανεξαρτησίας των εξουσιών, ο ρόλος μας στην περίπτωση αυτή ήταν βοηθητικός, δηλαδή προσφορά υπηρεσιών προς τη Δικαστική Εξουσία για βελτίωση του όλου συστήματος. Το Τρίτο Πενταετές Σχέδιο Ανάπτυξης, 1972-1976, αναφέρθηκε στον εκσυγχρονισμό του τομέα της Δικαιοσύνης ανάμεσα στους άλλους (οικονομικό, κοινωνικό, πολεοδομικό, θεσμικό κ.ά). Βέβαια τότε δεν είχαμε προτάσεις για όλους τους τομείς. Με την πάροδο του χρόνου και με τη συσσώρευση γνώσεων κι εμπειριών, τους καλύψαμε σταδιακά όλους.
Η ώρα για συστηματική ενασχόληση με τα θέματα Δικαιοσύνης ήρθε στις αρχές της δεκαετίας του 1980, με κάποια καθυστέρηση, αφού περάσαμε μέσα από τα δεινά της εισβολής. Οι εκκρεμούσες υποθέσεις αστικού δικαίου στα Δικαστήρια συσσωρεύονταν με γρήγορο ρυθμό κι η εκδίκασή τους θα απαιτούσε πολλά χρόνια. Τι γίνεται με τη δικαιοσύνη που απονέμεται; Είναι οι ίδιοι οι νομομαθείς που λέγουν ότι «καθυστερημένη απονομή δικαιοσύνης, δεν είναι δικαιοσύνη». Και τι γίνεται με τα χρηστά ήθη, όταν κάθε κατεργάρης, αντί να λογοδοτήσει και να τιμωρηθεί, εκμεταλλεύεται τον χρόνο και τελικά ξεφεύγει με μια εξώδικη διευθέτηση που τον συμφέρει. Το παλιό κυπριακό ρητό «ό,τι μετρά είναι ο λόος του αδρώπου στις συναλλαγές» όχι μόνο δεν ίσχυε, αλλά κι η ύπαρξη επαρκών εγγυήσεων δεν ήταν πια αποτρεπτική στο να μην τιμά κάποιος τις υποχρεώσεις του.
Η κατάσταση αυτή άρχισε να διαιωνίζεται, γιατί όλοι οι εμπλεκόμενοι, πλην του αδικημένου, δεν είχαν κανένα λόγο να επιζητούν εναγωνίως τη διόρθωσή της. Οι δικαστές είχαν όλη την άνεση να κάμουν τη δουλειά τους με την ησυχία τους. Πρέπει εδώ να τονίσω ότι η ποιότητα των αποφάσεων των κυπριακών Δικαστηρίων ποτέ δεν αμφισβητήθηκε. Η κυπριακή Δικαιοσύνη στάθηκε πάντοτε στο ύψος της. Οι δικηγόροι με το αζημίωτό τους ανέχονταν και πολλές φορές επιδίωκαν την αναβολή της ακρόασης κάποιας υπόθεσής τους. Κι ασφαλώς ο κατηγορούμενος δεν έδειχνε καμιά αδημονία να βγει απόφαση. Μόνο ο παραπονούμενος δυσανασχετούσε όταν στο δικαστήριο άκουε για πολλοστή φορά ότι η υπόθεσή του αναβάλλεται.
Το πολύ σοβαρό αυτό θέμα, μαζί με το εξίσου σοβαρό θέμα της αναθεώρησης και του εκσυγχρονισμού της νομοθεσίας, όπου μέχρι τότε επικρατούσε βασικά η αποικιοκρατική, έθεσα στον Υπουργό Δικαιοσύνης Δ. Λιβέρα με την ευκαιρία της ετοιμασίας του Τρίτου Έκτακτου Σχεδίου, 1979-1981, με την παράκληση να καλέσει ο ίδιος σύσκεψη των ενδιαφερομένων (Ανωτάτου Δικαστηρίου, Γενικού Εισαγγελέα κι Επιτρόπου Νομοθεσίας) για συζήτησή τους.
Στη σύσκεψη, που ακολούθησε, αναφέρθηκα στην Εισηγητική Έκθεση του Γραφείου Προγραμματισμού που είχε ήδη κυκλοφορήσει και ζήτησα να ακούσω τις απόψεις τους, ώστε να διαμορφώσουμε το σχετικό κεφάλαιο του Σχεδίου, που θα αποτελέσει και την κυβερνητική πολιτική στο θέμα της Δικαιοσύνης.
Σε αμφισβήτηση του δικαιώματός μας να επεμβαίνουμε στα θέματα της απονομής δικαιοσύνης, που είναι αποκλειστική αρμοδιότητα του Δικαστηρίου, παρατήρησα ότι δεν ήταν πρόθεσή μας να πούμε πώς θα έκαναν καλύτερα τη δουλειά τους οι Ανεξάρτητες Δικαστικές Αρχές, αλλά να βοηθήσουμε να διαμορφωθεί μια κυβερνητική πολιτική που να διευκολύνει το έργο τους. Ίσως θα έπρεπε να μετακαλέσουμε εμπειρογνώμονες από το εξωτερικό για να μελετήσουν το όλο σύστημα και να εισηγηθούν αλλαγές και βελτιώσεις.
Ίσως το πρόβλημα, εκτός από διαδικαστικό, προκύπτει λόγω της ανάγκης για πρόσθετους δικαστές και στενογράφους, μηχανογράφηση των εργασιών κ.λπ. Αφού μελετηθούν και συζητηθούν όλα αυτά, θα μπορούσαμε να επεξεργαστούμε ένα πρόγραμμα δράσης, όπως κάνουμε σε όλους τους άλλους τομείς, το οποίο να αρχίσουμε σταδιακά να υλοποιούμε μέσω του Προϋπολογισμού.
Μετά από αυτά άρχισε η συζήτηση της Έκθεσης. Όμως, το κλίμα που είχε δημιουργηθεί, δεν βοήθησε να ανταλλαγούν σε βάθος κρίσεις και απόψεις, που να βοηθήσουν να διαμορφωθεί ένα πιο περιεκτικό και ουσιαστικό πρόγραμμα δράσης. Στο Έκτακτο Σχέδιο περιλάβαμε βασικά το περιεχόμενο του Εισηγητικού Σημειώματος, που παρέπεμπε σε περαιτέρω μελέτες του θέματος της επιτάχυνσης της απονομής της δικαιοσύνης και του εκσυγχρονισμού της Νομοθεσίας.
Έκτοτε δεν παρέλειπα με κάθε ευκαιρία να υποδεικνύω στους εκάστοτε Προέδρους του Ανωτάτου Δικαστηρίου την ανάγκη να αναλάβουν οι ίδιοι πρωτοβουλία στα θέματα αυτά. Χρειάστηκε να περάσουν αρκετά χρόνια, όταν ο Πρόεδρος Βασιλείου διόρισε Επιτροπή υπό τον τότε Πρόεδρο του Ανωτάτου Δικαστηρίου Γιώργο Πική για να μελετήσει τις διαδικασίες που ακολουθούσαν τα Επαρχιακά Δικαστήρια και να εισηγηθεί λύσεις αναφορικά με την αποτελεσματικότητά τους.
Δεν ξέρω ποιες από τις εισηγήσεις έγιναν αποδεκτές και τι εφαρμόστηκε από την Έκθεση Πική, γιατί έφυγα τότε από τα πράγματα. Ίσως να έπρεπε να ξεκινήσουμε απ’ εκεί. Φαίνεται πως η κατάσταση δεν έχει βελτιωθεί μέχρι σήμερα. Δεν είναι τυχαίο που η Κύπρος καταδικάστηκε κι από το Δικαστήριο της Ευρώπης για καθυστέρηση στην απονομή δικαιοσύνης!
Συνεπείς προς τις πιο πάνω αρχές, προσπαθήσαμε τουλάχιστον να δώσουμε στη Δικαιοσύνη τους χώρους που χρειάζεται. Λόγω διαφωνιών που προέκυψαν αναφορικά με τον χώρο και τον τύπο των δικαστηριακών κτιρίων στη Λευκωσία, προχωρήσαμε με την ανέγερση σύγχρονων κτιρίων σε όλες τις άλλες πόλεις για τη στέγαση των Επαρχιακών Δικαστηρίων. Ο κύκλος ολοκληρώθηκε με την ανέγερση κτιρίου για το Ανώτατο Δικαστήριο στη Λευκωσία, ενώ έγιναν προσθήκες και βελτιώσεις στις υφιστάμενες εγκαταστάσεις του Επαρχιακού Δικαστηρίου.
ΔΡ. ΙΑΚΩΒΟΣ ΑΡΙΣΤΕΙΔΟΥ
Πρώην Υπουργός,
Πρώην Γενικός Διευθυντής Γραφείου Προγραμματισμού
www.iacovosaristidou.com
