Η χρεοκοπία του κυπριακού πολιτικού συστήματος δεν προέκυψε από την μια ημέρα στην άλλη. Ήταν αποτέλεσμα μιας μακρόχρονης και μακρόσυρτης διαδικασίας
Σε ένα δημοκρατικό και ευνομούμενο κράτος, το πολιτικό σύστημα έχει την απόλυτη ευθύνη έναντι πάντων να διασφαλίζει την ασφάλεια των πολιτών του από εσωτερικούς και εξωτερικούς κινδύνους, να τους παρέχει τα πανανθρώπινα αγαθά της υγείας, της παιδείας, της αξιοπρεπούς διαβίωσης και ευημερίας τους και να παραμένει ο εγγυητής για τήρηση των αρχών και αξιών της ισότητας, της ισονομίας και της ισοπολιτείας από και έναντι όλων. Ένα τέτοιο πλαίσιο δράσης και συνύπαρξης αποτελεί άλλωστε το θεμέλιο για διατήρηση της κοινωνικής ειρήνης και συνοχής. Το πολιτικό σύστημα δεν είναι ένας απρόσωπος μηχανισμός. Η λειτουργία του στηρίζεται σε συγκροτημένους κρατικούς θεσμούς, όπως είναι η Κυβέρνηση και το Κοινοβούλιο που έχουν ως βασικό άξονα ενεργοποίησης τους τα πολιτικά κόμματα.
Σε κάθε όμως περίπτωση, η σύσταση και λειτουργία του συστήματος και των θεσμών που το στηρίζουν, εξαρτάται και συνυπάρχει με την ανθρώπινη βούληση σε μια σχέση αλληλεπίδρασης. Συνεπώς, η αναφορά σε σύστημα δεν αποπροσωποποιεί το ίδιο ή τους επιμέρους θεσμούς/μηχανισμούς που το στηρίζουν, αλλά υποδηλώνει τη δυναμική που αυτό αναπτύσσει για την επιβίωση του σε μια διυποκείμενη σχέση με την ανθρώπινη βούληση.
Η Έκθεση της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Θεσμών, μια καθ’ όλα αξιόλογη προσπάθεια, η οποία όμως αναμένουμε να ολοκληρωθεί με τη δημοσιοποίηση των πολιτικά εκτεθειμένων προσώπων σε εκροές καταθέσεων κατά τις υπό εξέταση κρίσιμες περιόδους, καταγράφει αίτια και αιτιατά που οδήγησαν το κυπριακό κράτος και, κατ’ επέκταση, τους πολίτες στον οικονομικό όλεθρο. Η δε κριτική που αναπτύσσεται για μη απονομή πολιτικών ευθυνών στο υπό αναφορά έγκλημα είναι κατά μια έννοια αναληθής.
Αποτελεί γεγονός πως στην ογκώδη Έκθεσης της Επιτροπής δεν υπάρχει μια συγκεκριμένη πρόταση που να καταλογίζει σαφείς πολιτικές ευθύνες προς συγκεκριμένους αξιωματούχους/κόμματα/κυβερνήσεις κατά ένα τρόπο «εύπεπτο» και «εύχρηστο» για πολλούς. Όμως από μια βαθύτερη κατανόηση των όσων καταγράφονται εκείνο που αναδεικνύεται είναι η απόλυτη αποτυχία του κυπριακού πολιτικού συστήματος. Γιατί μόνο ένα αποτυχημένο πολιτικό σύστημα θα αφηνόταν να γίνει βορά στα νύχια του νομικό-οικονομικού και τραπεζικού κατεστημένου και μιας χούφτας ισχυρών οικογενειών, οδηγώντας έναν ολόκληρο λαό στην καταστροφή. Μόνο ένα αποτυχημένο πολιτικό σύστημα θα αναιρούσε κάθε έννοια ευθύνης που το βαρύνει έναντι των πολιτών του και θα κατέλυε το κοινωνικό συμβόλαιο που το συνδέει με αυτούς.
Η χρεοκοπία του κυπριακού πολιτικού συστήματος δεν προέκυψε από την μια ημέρα στην άλλη. Ήταν αποτέλεσμα μιας μακρόχρονης και μακρόσυρτης διαδικασίας, την οποία εξέθρεψαν φαινόμενα όπως η αδιαφάνεια, η αναξιοκρατία, η ιδιοτέλεια, η διαφθορά και η διαπλοκή, αλλά και ένα άλλο φαινόμενο που αναπτύξαμε ως κυπριακή ιδιαιτερότητα, αυτό της κομματοκρατίας. Όσο σκληρές και αν είναι οι πραγματικότητες, οφείλουμε να τις αναγνωρίσουμε και να τις αποδεχτούμε. Αυτή είναι μια αναγκαία διεργασία στην πορεία για ίαση, αν και δεν επιφέρει την ίδια την ίαση. Διαχρονικά, η ανθρωπότητα έχει επιβιώσει ανείπωτων συμφορών και έχει εξελιχθεί είτε μαθαίνοντας μέσα από τα λάθη και τις παραλείψεις της, είτε γιατί η όποια καταστροφή ενείχει ταυτόχρονα και το στοιχείο της γέννησης, αφού σχεδόν νομοτελειακά, η καταστροφή δημιουργεί και τις ιστορικές ευκαιρίες για τομές και ρήξεις με το παρελθόν.
Η αποθεραπεία του κυπριακού πολιτικού συστήματος από τις παθογένειες που ανέπτυξε θα επέλθει αν όντως μάθει από τα λάθη του και αν προχωρήσει στις αναγκαίες ριζικές αλλαγές από αντιλήψεις, νοοτροπίες και πρακτικές του παρελθόντος. Η ευθύνη όμως για να προχωρήσουν ανάλογες διεργασίες βαραίνει τους ίδιους τους πολίτες. Όχι απορρίπτοντας το πολιτικό σύστημα, αλλά στηρίζοντας το. Όχι γκρεμίζοντας το, αλλά θεμελιώνοντας το, μέσα από τη διεκδίκηση για περισσότερους και ισχυρότερους μηχανισμούς ελέγχου, λογοδοσίας και διαφάνειας του πολιτικού συστήματος, αλλά και ενεργότερης και αμεσότερης εμπλοκής της ίδιας της κοινωνίας στη διαμόρφωση της πολιτικής.
Αν αντί της θετικής δράσης επιλέξουμε την αρνητική αντίδραση, αντί της θέσης την αντίθεση και αντί της σύνθεσης την αποσύνθεση, αν, δηλαδή, οι πολίτες στρέψουν την πλάτη στο πολιτικό σύστημα δεν θα επιτύχουν ούτε την αποθεραπεία του, ούτε καν την επιβαλλόμενη τιμωρία όσων αθέτησαν τις ευθύνες που είχαν απέναντι τους. Η άρνηση το μόνο που θα επιτύχει είναι τη δημιουργία ενός πολιτικού κενού. Θα πρέπει όμως να γνωρίζουμε πως ένα τέτοιο κενό θα αποτελέσει την τέλεια συνταγή για να ζήσουμε και στην Κύπρο ακραίες συμπεριφορές από την ενίσχυση ακραίων σχημάτων και κινημάτων.
ΔΡ. ΜΕΛΑΝΗ ΑΝΤΩΝΙΟΥ
Διδακτορικό στις Διεθνείς Σχέσεις
και μεταδιδακτορική έρευνα σε νέα
συστήματα παγκόσμιας διακυβέρνησης
