Εξελίξεις που μετατοπίζουν το κέντρο βάρους της παγκόσμιας γεωπολιτικής ισορροπίας προς την Ασία και την Αμερική, υποβαθμίζοντας την Ευρώπη
Σημειώνοντας ότι στη σύγχρονη ιστορία η εκάστοτε διεθνής τάξη βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στους ενεργειακούς πόρους, το παρόν κείμενο επισημαίνει δύο σημαντικές τάσεις στην κατανάλωση και παραγωγή ενέργειας. Πρόκειται για εξελίξεις που μετατοπίζουν το κέντρο βάρους της παγκόσμιας γεωπολιτικής ισορροπίας προς την Ασία και την Αμερική, υποβαθμίζοντας την Ευρώπη και τερματίζοντας ίσως τον ευρωκεντρικό κόσμο που γνωρίζαμε μέχρι σήμερα.
Ασία: Η μία τάση αφορά την πολύ μεγάλη αύξηση της ζήτησης ενέργειας στον Ινδο-Ειρηνικό, δηλαδή στην ευρύτερη περιοχή του Ινδικού Ωκεανού και της Θάλασσας της Νότιας Κίνας. Είναι μια περιοχή στην οποία κατοικεί το ήμισυ σχεδόν του πληθυσμού της υφηλίου, και όπου η πληθυσμιακή αύξηση και οι ρυθμοί οικονομικής ανάπτυξης διευρύνουν σημαντικά την καταναλωτική αγορά ενέργειας. Πρόσφατα στοιχεία φανερώνουν ότι ο ρυθμός αύξησης της κατανάλωσης ενέργειας στην Ινδία είναι της τάξης του 132%, στην Κίνα 71%, σε σύγκριση με τη Ρωσία που είναι 21% και στην Ευρωπαϊκή Ένωση 1-2%.
Το 2025, προβλέπεται ότι το 85% της αύξησης της ζήτησης ενέργειας θα προέρχεται από αυτήν την περιοχή. Επίσης, σύμφωνα με το «BP’s World Outlook 2035», η ζήτηση για φυσικό αέριο στον Ινδο-Ειρηνικό θα ξεπεράσει εκείνην του πετρελαίου και του άνθρακα. Σαφώς εκτυλίσσεται ένα νέο ενεργειακό περιβάλλον, που ελκύει ολοένα και περισσότερο το ενδιαφέρον σημαντικών χωρών παραγωγής ενέργειας και όπου οι σημαντικότερες ενεργειακές οδοί κατευθύνονται προς την περιοχή αυτήν.
Αμερική: Πρόκειται για εξελίξεις που ευνοούν ιδιαίτερα τις ΗΠΑ και τις προοπτικές εκμετάλλευσης και εξαγωγής των ενεργειακών πόρων που διαθέτουν. Εδώ είναι που παρατηρείται και η δεύτερη τάση, όπου οι ΗΠΑ αναδύονται ως κολοσσός ενέργειας. Σύμφωνα με το «BP’s World Outlook 2035», η «επανάσταση του σχιστολιθικού αερίου» (shale gas), που συντελείται στις ΗΠΑ και η παραγωγή άλλων μορφών ενέργειας θα καταστήσουν τη χώρα αυτή αυτάρκη έως το 2030. Οι ΗΠΑ έχουν ήδη ξεπεράσει τη Ρωσία ως τη μεγαλύτερη παραγωγό φυσικού αερίου.
Οι προβλέψεις της «US Energy Information Administration» είναι ότι έως το 2016 οι ΗΠΑ θα καταστούν καθαρός εξαγωγέας υγροποιημένου φυσικού αερίου και έως το 2020 θα είναι καθαρός εξαγωγέας φυσικού αερίου. Μέχρι το τέλος της τρέχουσας δεκαετίας αναμένεται ότι οι ΗΠΑ θα ξεπεράσουν τη Σαουδική Αραβία ως τη μεγαλύτερη παραγωγό πετρελαίου παγκοσμίως. Μαζί με τον Καναδά και τη Βραζιλία πιστεύεται ότι θα αποτελέσουν τη νέα Μέση Ανατολή του 21ου αιώνα.
Γεωπολιτική: Οι τάσεις αυτές έχουν ασφαλώς και τις γεωπολιτικές τους προεκτάσεις. Καθώς τα νερά του Ινδικού Ωκεανού και της Θάλασσας της Νότιας Κίνας καθίστανται ενεργειακό κέντρο, όπου διασταυρώνονται οι δραστηριότητες και τα συμφέροντα διαφόρων χωρών, οι τριβές ανάμεσα σε δρώντες στην περιοχή αναμένεται να ενταθούν. Οι υφιστάμενες ή διαφαινόμενες συνοριακές διαφορές και συζητήσεις για το σε ποιον ανήκει τι δεν προκαλούνται μόνο από τα πιθανά ενεργειακά αποθέματα και τον άλλο θαλάσσιο πλούτο που υπάρχει εκεί.
Επηρεάζονται και από το γεγονός ότι αυτές οι θαλάσσιες λωρίδες αποκτούν αυξανόμενη γεωοικονομική και στρατηγική σημασία, λόγω της ραγδαίας αύξησης της κατανάλωσης ενέργειας και της συνεπακόλουθης εμπορικής, επενδυτικής, τεχνολογικής, διπλωματικής και στρατιωτικής δραστηριότητας που τη συνοδεύει. Αυτές οι εξελίξεις εξαναγκάζουν τις ΗΠΑ να μετατοπίζουν το στρατιωτικό και διπλωματικό ενδιαφέρον τους από την Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή στον Ινδο-Ειρηνικό για να ελέγξουν την Κίνα, η οποία έχει αυξήσει σημαντικά τις αμυντικές της δαπάνες και επιδιώκει να ενισχύσει τον ρόλο και τον έλεγχό της στην περιοχή.
Ευρώπη: Όσον αφορά την ευρωπαϊκή ήπειρο, με το χαμηλό ποσοστό γεννήσεων, την αυξανόμενη γήρανση και μείωση του πληθυσμού της κατά 10 εκατομμύρια, και τη μειωμένη κατανάλωση ενέργειας κατά 6% έως το 2035, προφανώς δεν θα παρουσιάζει πλέον την ίδια αυξημένη σημασία στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας, όπως η περιοχή του Ινδο-Ειρηνικού. Αντίθετα, εκ των πραγμάτων μάλλον θα υποβαθμιστεί, αφού η Βόρεια Αμερική, ως παραγωγός ενέργειας, και ο κόσμος του Ινδικού Ωκεανού, ως καταναλωτής ενέργειας, διαμορφώνονται σε νέα ρυθμιστικά κέντρα του διεθνούς εμπορίου.
Οι τάσεις αυτές φανερώνουν ότι ξεδιπλώνεται ενώπιόν μας μια νέα διεθνής τάξη πραγμάτων, όπου το κέντρο βάρους ισχύος μεταφέρεται από την Ευρώπη και ιδίως την Ευρασία, προς τον Ινδο-Ειρηνικό, ο οποίος προφανώς θα καθορίζει σε αρκετό βαθμό και το μέλλον της διεθνούς ευημερίας και ειρήνης στις δεκαετίες που θα μας έρθουν. Υπό το πρίσμα των δεδομένων αυτών, εύλογα διερωτάται κανείς, μήπως ο ευρωκεντρικός κόσμος της περασμένης χιλιετίας, που γνωρίζαμε μέχρι σήμερα, οδεύει προς το τέλος του;
ΑΡΙΣΤΟΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ
Τέως βουλευτής, ειδικός σε θέματα άμυνας και στρατηγικής
