Ένας Εχθρός του Λαού από τον Θεατρικό Οργανισμό Κύπρου

ΤΟ ΕΡΓΟ έχει το δικό του καθαρό μήνυμα και μπορεί, αν το σεβαστούμε και δεν το δολοφονήσουμε, να το υποβάλει διά του λόγου και της δράσης των προσώπων, δημιουργώντας το ανάλογο αισθητικό κλίμα

Σ΄ έναν τόπο μοιρασμένο που τρέφει τους ανθρώπους του με κοκορομαχίες και προπαγανδιστικές κορώνες, που λατρεύει και προσκυνά μόνο δύο πράγματα, το χρήμα και την εξουσία, δεν περιμένει κανείς να γίνουν σεβαστές καλλιτεχνικές ή πνευματικές αξίες. Παντού δεσπόζει η αυθαιρεσία, ο ετσιθελισμός, η έλλειψη του σεβασμού στον άνθρωπο, οπότε τα πάντα κινούνται σ΄ επίπεδο τριτοκοσμικό κι ακόμα πιο κάτω.

Μέσα σ΄ αυτό το κλίμα μόνο μπορεί να τοποθετηθεί και η παράσταση του ΘΟΚ «Ένας εχθρός του λαού».

Με δυσκολία κι αγανάκτηση μπόρεσα να τη δω ώς το τέλος και μόνο ως απάντηση στην περιέργεια τού πόσο ακόμα θα γελοιοποιηθεί και θα εξευτελιστεί ο Ίψεν. Δηλώνω λάτρης του θεάτρου και ειδικά του Ίψεν. έχω μελετήσει το έργο του κι έχω παρακολουθήσει παραστάσεις πολλών ιψενικών έργων στο ελληνικό θέατρο.

Αυτή η διασκευή - σκηνοθεσία του περίφημου και βραβευμένου Τσέχου σκηνοθέτη είναι ένας αχταρμάς αφάνταστα κουραστικός κι εκνευριστικός. Τι να πει κανένας και τι να παραλείψει;

Την εναλλαγή των προσώπων στους ρόλους που τα έκαμνε να διαρρέουν χωρίς υπόσταση; Τα σπασμωδικά πήγαινε-έλα τους, που δεν αφήνουν τον θεατή να επικεντρωθεί πουθενά, ή την υποτίμηση του λόγου που μασκαρευόταν σε τρεις γλώσσες: νεοελληνική, κυπριακή διάλεκτο, Αγγλικά; Η ιδέα της μεταφοράς του έργου στη σύγχρονη κυπριακή πραγματικότητα «ξεκατίνιασε» τον Ίψεν (Η λέξη παρμένη από το λεξιλόγιο της παράστασης) πραγματικά τον γελοιοποίησε και τον εξευτέλισε. Ένα ιντερμέτζο ανάμεσα στις πράξεις του έργου σε κυπριακή διάλεκτο τού στυλ «Πατάτες Αντιναχτές», για να γελάσει και λίγο ο κοσμάκης, ποια θέση είχε;

Τα δε σχόλια, οι αφηγήσεις, οι αναγνώσεις, η ηθικοπολιτική διδαχή, πράγματα αντιθεατρικά θα μπορούσαν μόνο ν΄ ακουστούν σε σεμινάριο προβληματισμού, φρονηματισμού ή προπαγάνδας όχι ως μέρος θεατρικής παράστασης. Το έργο έχει το δικό του καθαρό μήνυμα και μπορεί, αν το σε βαστούμε και δεν το δολοφονήσουμε, να το υποβάλει διά του λόγου και της δράσης των προσώπων, δημιουργώντας το ανάλογο αισθητικό κλίμα. Η παράσταση διαγράφει κι εκμηδενίζει με τον μοντερνισμό και τη δήθεν πρωτοτυπία της όλα όσα αναφέρει το πρόγραμμα για τον Ίψεν. Συγκεκριμένα ο Μάικλ Μάγερ στη βιογραφία του Ίψεν αναφέρει: «Ο Ίψεν μπόρεσε να δημιουργήσει χαρακτήρες τόσο σύνθετους … χωρίς την αρωγή επεξηγηματικής αφήγησης. Η αντοχή του μεγαλείου του ως δραματουργού οφείλεται στη λεπτότητα και το βάθος της κατανόησης του ανθρώπινου χαρακτήρα κι ιδιαίτερα του γυναικείου».

Ενώ κατά τον Ντέσμαντ Μακάρθι, «Το θέατρο του Ίψεν είναι θέατρο ψυχής». Σε τι απ΄ αυτά εστίασε η παράσταση-λαϊκό πανηγύρι; Και για να τελειώσω κάπως εύθυμα, προτείνω το επόμενο έργο του ΘΟΚ να είναι μια κωμωδία με τον τίτλο «Πώς δολοφονείται ο Ίψεν;», με μπόλικο suspense και τσιαττιστά. Ένας άλλος ωραίος τίτλος, πολύ ρεαλιστικός και χαρακτηριστικός του επιπέδου καλαισθησίας μας, θα ήταν: «Πώς ψυχαγωγούνται οι ευρωχώρκατοι».

ΑΝΔΡΕΑΝΗ ΗΛΙΟΦΩΤΟΥ
Πρόεδρος Εθνικής Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών Κύπρου