Η λογική αναγκαιότητα και η ηθική υποχρέωση υπαγορεύουν αναζήτηση των προδομένων κοινωνικών ιδεωδών μας. Αποκατάσταση των αρετών της παράδοσής μας. Ιδεολογική ανασυγκρότηση…
Η τραγικότερη απώλεια στη σύγχρονη ιστορία μας είναι εκείνη του ήθους. Του κοινωνικού ήθους που οι πατέρες περιφρουρούσαν ως κόρην οφθαλμού, γνωρίζοντας πως συνιστά την υπερδύναμη της υπαρξιακής διάρκειας στον διαρρέοντα χρόνο και την πεμπτουσία των αρετών που συγκροτούν τον Έλληνα άνθρωπο σ’ αυτό το δραματικό σταυροδρόμι του κόσμου. Το ήθος ήταν που συνέδεε τον κοινωνικό πολίτη, ελεύθερο ή σκλάβο, με τις ρίζες και τις προοπτικές του, τα βάσανά του και τις προσδοκίες του.
Υπαγόρευε το χρέος, μεταλαμπάδιζε την αξία της ανθρωπιάς και φώτιζε το φιλότιμο. Και τα συστατικά στοιχεία της ηθικής του σημασίας λάμπρυναν τη ζωή και στη διάρκεια της τετράχρονης σύγκρουσης με την αποικιοκρατία. Άλλωστε, κατά τον απελευθερωτικό αγώνα, στην αντιπαράταξη δεν αντιμάχονταν η αφοπλισμένη επαναστατική ορμή του λαού με την αυτοκρατορική υπεροπλία σε πολεμικά μέσα και άλλες δυνατότητες. Η αντιπαλότητα ήταν υπόθεση της ηθικής με την πολιτική τυραννία. Η ιδέα της ελευθερίας με την ξένη κατοχή.
Για την ευχερέστερη διαλεκτική επικοινωνία επιχειρηματολογώ σε δύο από τα πολλά γεγονότα. Στη μια περίπτωση, η ομάδα κρούσεως του Παγκυπρίου Γυμνασίου από τελειοφοίτους, είχε αποστολή να κτυπήσει με δύο βόμβες το κτίριο της στρατιωτικής αστυνομίας έναντι του κυβερνείου, σήμερα προεδρικού. Η αποστολή εκτελέστηκε αλλά στις έρευνες που ακολούθησαν συνελήφθη μαθητής σαν ένοχος, αν και δεν συγκαταλεγόταν στην επιχείρηση. Βασανιζόταν στο «Special Brands». Αντιμετώπιζε ποινή θανάτου.
Οι δύο αγωνιστές, στους οποίους ανετέθη η αποστολή, ο Δημητράκης Ανδρονίκου κι ο Σαββάκης Κωνσταντίνου, ζήτησαν έγκριση από τον ομαδάρχη να παραδοθούν και να ομολογήσουν ευθύνη για την ενέργεια, πιστεύοντας πως θα ήταν άδικο να καταδικαστεί ο αθώος συμμαθητής τους που δεν διατάχθηκε να πάρει μέρος στο τόλμημα. Τέτοια έγκριση απερρίφθη και ο Άγγλος δικαστής επέβαλε στον συλληφθέντα καταδίκη 14 χρόνων φυλάκισης. Στην τσέπη του είχαν ανακαλύψει οι ερευνητές ίχνη δυναμίτιδας, γιατί κρατούσε τις βόμβες πριν από την επιχείρηση.
Ο ίδιος δεν επέρριψε ευθύνη στους συναγωνιστές για να απαλλαγεί. Παρόμοια ιστορία μού ανέφερε κι ο Γιώργος Παλαιολόγος. Ήθελε να παραδοθεί και να δικαστεί για ν’ απαλλάξει τον Ιάκωβο Πατάτσο από την κρεμάλα, διότι για το συμβάν στον τουρκομαχαλά της Λευκωσίας ήταν υπεύθυνος ο ίδιος και ο Πατάτσος αθώος έστω και αν συμμετείχε στην αποστολή. Ο Διγενής απαγόρευσε τέτοια εξέλιξη, τονίζοντας πως τελικά θα καταδικάζονταν κι οι δύο αγωνιστές.
Προσθέτω και την απάντηση του Χαρίλαου Μιχαήλ στην ερώτηση του Παπαντώνη Ερωτοκρίτου, γιατί παρέμεινε δίπλα στον τραυματισμένο Ανδρέα Ζάκο, στο Μερσινάκι, στις 15 Δεκεμβρίου 1955, τη μέρα που έπεσε ο Χαράλαμπος Μούσκος, με αποτέλεσμα να συλληφθεί και να καταδικαστεί κι εκείνος σε θάνατο. Απαγχονίστηκαν με τον Στέλιο Μαυρομμάτη στις 9 Αυγούστου 1956. Απάντησε: «Πώς μπορούσα να φύγω και να εγκαταλείψω τον τραυματισμένο φίλο μου;».
Αν ερωτηθούν αγωνιστές της ΕΟΚΑ ποια θα ήθελαν να είναι η μοίρα τους, κάθε φορά που άκουαν θανατικές καταδίκες, πολλοί θα παραδέχονταν ότι θα ήθελαν να είναι κι οι ίδιοι στην κρεμάλα ή μετά τη μάχη Λιοπετρίου ότι ζήλευαν τους θρυλικούς σκυταλοδρόμους του θανάτου! Αν μπορούσαν θα επέλεγαν να είναι με τον Ηλία, τον Αντρέα, τον Φώτη, τον Χρίστο στη μάχη του Αχυρώνα, της 2ας Σεπτεμβρίου 1958.
Από τη διακοπή του αγώνα και τον εκτροχιασμό από τον δρόμο της ελευθερίας, με την ιδεολογική ανατροπή των διεκδικήσεων του λαού μας και την εν συνεχεία επιδιωχθείσα σύγχυση, με παράλληλη την προώθηση κομματικής συνείδησης και την παρείσφρηση πολιτικών ορμών στις θέσεις των μεγάλων σκοπών, το ατομικό συμφέρον υπερακόντισε το ήθος, διέφθειρε το φιλότιμο, υπέσκαψε την αξιοπρέπεια, κατέστρεψε τον άνθρωπο. Και παρέσυρε τον κόσμο μας σε αποπροσανατολισμούς από τα ωραία νοήματα της ζωής που σφυρηλατούσαν την αξία της ανθρωπιάς στην εξέλιξη της ιστορικής διαδρομής μας.
Το σημερινό κατάντημα -πολιτικό, οικονομικό, κοινωνικό- οφείλεται στην αποξένωση της ψυχής από τα ήθη και τις ιδέες που κράτησαν όρθιο τον Κυπριακό Ελληνισμό σ’ αυτή την εσχατιά της «έρμης, της σκλάβας, της πικρής Ρωμιοσύνης». Η λογική αναγκαιότητα και η ηθική υποχρέωση υπαγορεύουν αναζήτηση των προδομένων κοινωνικών ιδεωδών μας. Αποκατάσταση των αρετών της παράδοσής μας. Ιδεολογική ανασυγκρότηση, όπως είχα εισηγηθεί σ’ ένα μοιραίο Υπουργό Παιδείας που αποπειράθηκε να μειδιάσει ειρωνικά κι έμεινε με μισό χαμόγελο. Η επανεύρεση του ήθους της ιστορίας μας είναι η βασική προϋπόθεση της ορθοδρόμησης στα πεπρωμένα του σύγχρονου ανθρώπου. Οι καταβολές του νέου Υπουργού Παιδείας συνηγορούν υπέρ ανάστασης της ελπίδας της πατρίδας μας, εάν μείνει ανεπηρέαστος από την πολιτική μπόχα των καιρών…
ΓΙΑΝΝΗΣ ΣΠΑΝΟΣ
