Απαιτείται η οικοδόμηση της κοινωνίας των πολιτών και η επανάκτηση της πολιτικής, απαιτείται η άσκηση του δημοκρατικού δικαιώματος του εκλέγειν και εκλέγεσθαι, που αποτελεί τη μεγαλειώδη έκφραση της δημοκρατίας

Στις Ευρωεκλογές που θα διεξαχθούν στις 25 Μαΐου, 400 εκατομμύρια άνθρωποι θα μπορούν να ψηφίσουν για την εκλογή του νέου Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, επιτρέποντας έτσι στους νέους ευρωβουλευτές να αναλάβουν καθήκοντα, να εκλέξουν τον Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και να καθορίσουν την πορεία των ευρωπαϊκών πολιτικών για τα επόμενα πέντε έτη. Όπως εξάγεται από σχετικό ανακοινωθέν Τύπου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στις 11.02.14, ο διαφορετικός χαρακτήρας αυτών των εκλογών προσδιορίζεται σε τρία επίπεδα:

1. Στο πλαίσιο της αύξησης των εξουσιών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου από το 2009 με σκοπό την αντιμετώπιση της οικονομικής κρίσης, το πρώτο επίπεδο αφορά τη δυνατότητα συμβολής των ψηφοφόρων στην ενδυνάμωση ή και αλλαγή της πορείας της Ευρώπης για την αντιμετώπιση της κρίσης και άλλων θεμάτων που επηρεάζουν καθημερινά τη ζωή των ανθρώπων.

2. Το δεύτερο επίπεδο αφορά την εφαρμογή της ρύθμισης που προβλέπει ότι για πρώτη φορά η σύνθεση του νέου Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου θα καθορίσει ποιος θα ηγηθεί της επόμενης Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Η πρόταση των αρχηγών των κυβερνήσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη θέση του μέλλοντος προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, θα πρέπει να λάβει υπόψη τα αποτελέσματα των Ευρωεκλογών. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θα εκλέξει νέο Πρόεδρο της Επιτροπής με πλειοψηφία των μελών που το απαρτίζουν, δηλαδή τουλάχιστον 376, το 50% από τους 751 ευρωβουλευτές που θα εκλεγούν. Τα ευρωπαϊκά πολιτικά κόμματα θα προτείνουν τους υποψηφίους τους για την ηγετική αυτή θέση πριν από τις Ευρωεκλογές, επιτρέποντας έτσι στους πολίτες να έχουν λόγο στην εκλογή του επόμενου Προέδρου της Επιτροπής.

3. Το τρίτο επίπεδο αφορά τον καθορισμό της δυναμικής των νέων πολιτικών συσχετισμών που θα προκύψουν από τις Ευρωεκλογές, οι οποίοι θα διαμορφώσουν στα επόμενα πέντε έτη την ευρωπαϊκή νομοθεσία. Το Κοινοβούλιο, ως το μόνο άμεσα εκλεγμένο όργανο της Ε.Ε. και κεντρικός άξονας του ευρωπαϊκού συστήματος λήψης αποφάσεων, έχει ισότιμο λόγο με τις εθνικές κυβερνήσεις στο σύνολο σχεδόν των νόμων της Ε.Ε., επιβεβαιώνοντας με αυτόν τον τρόπο την αύξηση της επιρροής των ψηφοφόρων.

Η απάντηση περαιτέρω ερωτημάτων σχετικά με το έργο των νέων ευρωβουλευτών μετά τις εκλογές, τις πολιτικές που θα ακολουθήσει η Ε.Ε. κατά τα επόμενα πέντε έτη και τον τρόπο διάθεσης των χρημάτων των φορολογουμένων, θα εξαρτηθεί από την ισορροπία δυνάμεων στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τους χειρισμούς του Προέδρου της επόμενης Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Τα βασικά θέματα που θα συμπεριληφθούν στη διακήρυξη των στόχων των ευρωπαϊκών πολιτικών κομμάτων είναι η σταθεροποίηση των χρηματοπιστωτικών συστημάτων, η ανάγκη για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης στην παγκόσμια οικονομία και η λήψη μέτρων για την τόνωση της δημιουργίας θέσεων εργασίας. Η συμμετοχή στις Ευρωεκλογές ιδιαίτερα σε ένα κλίμα ευρωσκεπτικισμού, αποτελεί θέμα ύψιστης σημασίας για όλες τις χώρες - μέλη και ιδιαίτερα για χώρες που, υπό το βάρος της οικονομικής κρίσης, καλούνται να αξιολογήσουν αιτίες και να μελετήσουν λύσεις με βάση την ευρωπαϊκή εμπειρία και τη συνεργασία με τους Ευρωπαίους εταίρους.

Σύντομη επισκόπηση
Πριν από την παράθεση των λόγων δημιουργίας του κλίματος ευρωσκεπτικισμού απαιτείται μια σύντομη επισκόπηση ορισμένων ιστορικών παραγόντων, βασισμένη σε παρατηρήσεις του Θεόδωρου Κουλουμπή, ομότιμου καθηγητή του Πανεπιστημίου Αθηνών και Αντιπροέδρου του Ελληνικού Ιδρύματος Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ). Μετά τη λήξη του Ψυχρού Πολέμου, ο Αμερικανός στοχαστής Samuel Huntington επεδίωξε την οικοδόμηση νέων γεωπολιτικών δογμάτων, με σκοπό την κάλυψη του κενού των ψυχροπολεμικών δογμάτων στρατηγικής.

Στη βάση της θεώρησής του ότι οι μεγάλες δυνάμεις δεν μπορούν να λειτουργήσουν χωρίς εχθρούς, ανέπτυξε τη θεωρία (1993) περί της σύγκρουσης των πολιτισμών, τους οποίους προσδιόρισε με βάση τις επικρατούσες θρησκείες κατά περίπτωση. Ένα συμπέρασμα του θεωρητικού κατασκευάσματός του προέβλεπε μια διαρκή αντιπαράθεση ανάμεσα στη Δύση και το Ισλάμ. Στο παρόν πλαίσιο των Ευρωεκλογών γίνεται αναφορά σε ένα άλλο κείμενο του Huntington με τίτλο «America’s Changing Strategic Interests», όπου ανέπτυξε την εξής προβληματική:

Μετά την πολυδιάσπαση του σοβιετικού μπλοκ, καθήκον των ΗΠΑ ήταν η παρεμπόδιση ανάδειξης ενός νέου πόλου ισχύος, που δυνητικά θα μπορούσε να ηγεμονεύσει στην Ευρασία. Πρόκειται για έναν ρόλο που θα μπορούσε να διεκδικήσει μια Ενωμένη Ευρώπη. Στο πλαίσιο παρεμπόδισης πραγματοποίησης μιας γεωπολιτικά ανταγωνιστικής ενιαίας και ενωμένης Ευρώπης, συμβούλευσε τους Αμερικανούς ιθύνοντες να προχωρήσουν σε δράσεις που θα συνεπάγονταν αφενός την καλλιέργεια του φάσματος της «γερμανικής απειλής» και την επακόλουθη αποφυγή της υποταγής των Ευρωπαίων σε μιαν αναδυόμενη οικονομική γερμανική υπερδύναμη και, αφετέρου, την υιοθέτηση μιας άνευ όρων διεύρυνσης του ευρωπαϊκού οικοδομήματος, που θα νέρωνε το ενοποιητικό κρασί των Ευρωπαίων.

Πρέπει να παρατεθεί η διαπίστωση ότι στην προεκλογική Ευρώπη παρατηρείται ένα ανησυχητικό κλίμα ευρωσκεπτικισμού, με στόχο τη γερμανική εμμονή στη λήψη επώδυνων μέτρων λιτότητας στις χώρες του ευρωπαϊκού Νότου. Αυτό το κλίμα τροφοδοτείται από τη δυσαρέσκεια και την απογοήτευση που προκάλεσαν η παρατεταμένη ύφεση των «αποικιών χρέους», τα ποσοστά ανεργίας και η απαξίωση του κοινοβουλευτισμού. Ενώ προηγουμένως το νόημα των εκλογών περιοριζόταν στη στάθμιση της δυσαρέσκειας των πολιτών για την όποια κυβέρνηση και στην κατάθεση εκτιμήσεων για τις εθνικές εκλογές, η οικονομική κρίση ανέστρεψε αυτήν την πραγματικότητα και το μεγάλο κύμα αμφισβήτησης και απαισιοδοξίας εκφράζεται υπό τον όρο του ευρωσκεπτικισμού.

Έντονη αμφισβήτηση
Ο ευρωσκεπτικισμός υποκινείται και στέφεται από μια έντονη αμφισβήτηση απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η ιδέα της Ένωσης δεν είναι πρόσφατη αλλά μετά από δύο αιματηρούς πολέμους το κίνητρο έγινε τόσο ισχυρό, που η ιδέα πέρασε στην πράξη και η πορεία προς την ενοποίηση ξεκίνησε με μια συνεννόηση για παραγωγή και εμπορία χάλυβα. Η διαδρομή δεν ήταν εύκολη και προφανής αλλά απαιτείτο αντοχή, με σκοπό την αφομοίωση ισχυρών παγκόσμιων κραδασμών, όπως ήταν οι επιπτώσεις του ψυχρού πολέμου.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση, ξεπερνώντας πρώτα τα υψηλά τείχη της καχυποψίας, με συνεννόηση και συνεργασία, πέρασε στη λήθη τους αέναους πολέμους, έφερε κοντά κυβερνήσεις και πολίτες, αναζητώντας κατάλληλους θεσμούς. Το παρελθόν όμως παρακάμπτεται, καθώς το παρόν είναι τόσο σκληρό και ευνοεί, λόγω της κρίσης του χρέους και της ύφεσης, τη δικαιολογημένη επικράτηση της αμφισβήτησης και του σκεπτικισμού. Το μέτωπο των ευρωσκεπτικιστών περιλαμβάνει εκείνους που πιστεύουν ότι η Ένωση αποτελούσε και αρχικά ένα λαθεμένο εγχείρημα και εκείνους που αποδέχονται ότι το εγχείρημα ήταν σωστό, αλλά ο δρόμος που ακολουθήθηκε, λαθεμένος.

Ο σκεπτικισμός αυτός, ωστόσο, δεν εκδηλώθηκε όταν η Ευρώπη ήταν περήφανη για το ισχυρό νόμισμα, τον φθηνό δανεισμό και την ευημερία, αλλά όταν η οικονομική κρίση προκάλεσε αναταράξεις στο ευρωπαϊκό οικοδόμημα, το οποίο δεν είχε προηγούμενη αντίστοιχη εμπειρία και δεν ήταν έτοιμο να αντιμετωπίσει τον ισχυρό σεισμό. Η Ένωση και το Ευρώ, όμως, διαπιστώνεται ότι αντέχουν τη δοκιμασία και αν η κρίση και οι επιπτώσεις της παρέλθουν, τότε θα σιγάσουν οι διαμαρτυρίες του ευρωσκεπτικισμού. Μέσα από ένα πλέγμα συγκρούσεων και συνεννοήσεων θα επιτευχθεί η μετάβαση από τη σύγχυση στην επίγνωση. Προηγήθηκαν αρκετά έτη σχεδιασμού του νέου νομίσματος και όταν αυτό κυκλοφόρησε, κανείς δεν ισχυρίστηκε ότι θα διεκδικούσε το αλάθητο αλλά ότι, ως μια ακόμη ατελής ανθρώπινη έμπνευση, θα συνόδευε τα βήματα συνοδοιπορίας των ευρωπαϊκών κρατών.

Η ευημερία ώθησε στην παράβλεψη κάποιων κανόνων, αλλά η κρίση διευκρίνισε την ανεπάρκεια των υπαρχόντων θεσμών. Μόλις μετά την εμπλοκή του τραπεζικού συστήματος στις νεότευκτες κερδοσκοπίες των αγορών, έγινε αντιληπτή η τρωτή φύση του και άρχισε η συζήτηση. Η επικράτηση απόψεων, επομένως, που βασίζονται στη φιλοσοφία του ευρωσκεπτικισμού είναι δεδομένη. Πρέπει όμως να θεωρηθεί δεδομένο ότι, για να αμφισβητήσει κανείς, πρέπει αρχικά να υποστεί και πως κανείς δεν μπορεί να καθορίσει την πορεία των πραγμάτων μέχρι τις επόμενες εκλογές. Πρέπει, επίσης, να θεωρηθεί δεδομένο ότι το στέρεο ευρωπαϊκό οικοδόμημα έχει ανεγερθεί με υπομονή και επιμέλεια στο πλαίσιο συνεννόησης και επικοινωνίας και ότι η κρίση δεν δύναται να το καταστρέψει.

Τα φαινόμενα δυσαρέσκειας
Σε μια προσπάθεια σύνδεσης του ευρωσκεπτικισμού με την οικονομική κρίση, τη διεύρυνση των αποστάσεων πολιτών - πολιτικής, της ανόδου των άκρων και την αναίρεση της εμπιστοσύνης προς το πολιτικό σύστημα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, παρατίθενται ορισμένες σκέψεις. Αποτελεί κοινή παραδοχή ότι τα φαινόμενα δυσαρέσκειας και ο κλονισμός της εμπιστοσύνης απέναντι στο εθνικό και ευρωπαϊκό πολιτικό σύστημα και στη δυνατότητά του στο πλαίσιο κάλυψης αναγκών και προσδοκιών, ωθούν σε κινδύνους. Έναν από αυτούς τους κινδύνους αποτελεί η άνοδος των άκρων, που ενισχύει τον ευρωσκεπτικισμό και κλονίζει στην Ευρώπη και την εμπιστοσύνη των κεντρώων πολιτών.

Η κατάληψη μεγάλου μέρους του δημοσίου λόγου των ακραίων κομμάτων από αρνητικές αναφορές για την Ευρώπη, παρασύρει και τα υπόλοιπα κόμματα σε μια διαφορετική στάση και εκφορά λόγου σχετικά με την Ευρώπη. Ο αναπληρωτής καθηγητής του Τμήματος Βαλκανικών και Σλαβικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, Νίκος Ματζαρίδης, σε Ημερίδα με θέμα «Ευρωπαϊκές αξίες, κοινωνίες και κοινωνική Ευρώπη», που διοργάνωσε το Εργαστήριο Διεθνών Σχέσεων και Ευρωπαϊκής Ολοκλήρωσης του Πανεπιστημίου Μακεδονίας στο πλαίσιο του προγράμματος Jean Monnet, προσδιόρισε το περιεχόμενο της ρητορικής των ακραίων κομμάτων που συγκλίνουν σε τέσσερα σημεία:

1. Στην αντιπάθεια προς το κοινοβούλιο και καταγγελία της λειτουργίας του.

2. Στην αντίθεση στην ευημερούσα γραφειοκρατία εναντίων φορολογούμενων πολιτών.

3. Στην οικονομική ανασφάλεια που δημιουργούν η ανεργία και η ύφεση και

4. Στην ευταξία, με έμφαση στην εγκληματικότητα και τους μετανάστες.

Ο Μαραντζίδης αναφέρθηκε και στις ερμηνείες εμφάνισης του φαινομένου, αποδίδοντάς το: 1. Στην κρίση και την ύφεση, που συνδέονται με το κύμα ανόδου των άκρων. 2. Σε φαινόμενα που σχετίζονται με απογοήτευση ή διάψευση προσδοκιών. 3. Στην ύπαρξη σταθερού κομματικού συστήματος και απόστασης μεταξύ των πολιτών, του πολιτικού συστήματος και των κέντρων λήψης αποφάσεων και 4. Σε προβλήματα καθημερινότητας, όπως η ανεργία και η εγκληματικότητα.

Έκφραση της δημοκρατίας
Την απάντηση στην ανησυχητική άνοδο των άκρων δίνει ο Ελληνιστής καθηγητής και συγγραφέας Πέδρο Ολάγια, μιλώντας σε εκδήλωση του Εργαστηρίου Διεθνών Σχέσεων και Ευρωπαϊκής Ολοκλήρωσης του Πανεπιστημίου Μακεδονίας και επισημαίνοντας ότι πολλά κληροδοτήματα του ελληνικού πνεύματος διακυβεύονται σήμερα στον τόπο μας, καθώς εξακολουθούν να είναι επαναστατικά, όπως η πολιτική, η ισονομία, η παρρησία, η σεισάχθεια, η παιδεία και η δημοκρατία. Η δημοκρατία όμως δεν κινδυνεύει από τις ακρότητες των λίγων αλλά από τη χλιαρότητα των πολλών, από την αδιαφορία, την αποξένωση και την αποστασιοποίηση των πολλών. Η πολική έχει απαξιωθεί, καθώς αποτελεί ιδιωτική υπόθεση και κάποια πλέγματα συμφερόντων εξαθλιώνουν λαούς με τη συνέργεια των κυβερνήσεών τους και στόχο το κέρδος. Στη βάση της δημοκρατίας βρίσκεται η πολιτική αρετή των πολιτών.

Η δημοκρατία όμως χρειάζεται έναν ελεύθερο, ενεργό και υπεύθυνο δήμο, με συνείδηση της αξιοπρέπειάς του. Η κρίση, επομένως, πρέπει να μας διδάξει ότι οι πολίτες, μακριά από άγονους σκεπτικισμούς, καλούμαστε να επανακτήσουμε την πολιτική, καθώς οι ελαττωματικές μας δημοκρατίες χρειάζονται επειγόντως δομικές αλλαγές και τα προβλήματα που μας πλήττουν, χρήζουν πολιτικών λύσεων που δεν πρόκειται να έρθουν από τις κορυφές. Για την επίτευξη αυτών των στόχων απαιτείται η οικοδόμηση της κοινωνίας των πολιτών και η επανάκτηση της πολιτικής, απαιτείται η άσκηση του δημοκρατικού δικαιώματος του εκλέγειν και εκλέγεσθαι, που αποτελεί τη μεγαλειώδη έκφραση της δημοκρατίας.

ΜΑΡΙΝΟΣ ΜΟΥΣΙΟΥΤΤΑΣ
Γραμματέας Δημοκρατικού Κόμματος