«Άμυνα περί πάτρης θα ήτο η ευσυνείδητος λειτουργία των θεσμών, η εθνική αγωγή, η χρηστή διοίκησις, η καταπολέμησις του ξένου υλισμού και του πιθηκισμού, του διαφθείραντος το φρόνημα και εκφυλίσαντος σήμερον το έθνος, και η πρόληψις της χρεοκοπίας»

Όταν το μυαλό βαραίνουν σκέψεις βαρύθυμες κι αγαλήνευτες, ο λόγος άλλοτε δηκτικός, καυστικός, θλίβεται για την εξαχρείωση ενός κόσμου κάποτε δαφνηφόρου, κι άλλοτε ο λόγος αινέσιμος, εγκωμιαστικός, γαληνεύει αναπολώντας την περίσσια κι αδιάφθορη ομορφιά της πολύανθης κι ελληνοπρεπούς πολιτισμικής κληρονομιάς τούτης της πατρίδας.

Καθηλωμένοι κι άναυδοι από τη θρασύτητα της φαυλότητας που μας περιβάλλει, αναζητούμε, μάταια, το δίκαιο, την αλήθεια, το ήθος. Και μέσα στη δίνη των οδυνηρών αδιεξόδων, κάπου, ανάμεσα στα ηθικά ερείπια, αναδύεται η Σεφερική Αφροδίτη, η οδηγήτρα, «σε μια πορεία και τροχιά ανάληψης», Ομορφιά, Σύμβολο, Ιδέα, ενσαρκωμένα στο πρόσωπο της περήφανης υστεροφημίας του Τάσου Μητσόπουλου, «Κι ανάμεσό τους ένα πρόσωπο το φως ν’ ανηφορίζει». (Γιώργου Σεφέρη, «Έγκωμη»).

Τούτο το φως, το ερεβοκτόνο, διαλύει την ηθική γύμνια ενός κόσμου ασύδοτου κι αδίστακτου, αλλά και καταυγάζει, με την ελληνογενή διαύγειά του, το σκυθρωπό περιβάλλον των ερειπίων της άψυχης κοινωνίας. Της δικής μας κοινωνίας που ανταγωνίζεται στη μωρία, στην ακολασία, σε ένα μικροφιλόδοξο νεοπλουτισμό, που ναρκώνεται από φαιδρά τηλεοπτικά θεάματα, κάτοπτρο ανύπαρκτων οραμάτων, και που πρωταγωνιστεί ως «πρωταθλητής» σε κάθε μορφής διαπλοκή και διαφθορά.

Κι όμως! Το ελληνικό θαύμα λειτούργησε και πάλιν. Η δυσώδης κοινωνία και η δυσώνυμη πολιτική δεν μπόρεσαν να διαπεράσουν και να μολύνουν τη χαλύβδωση του ήθους του αρκαδικού ανδρός. Το κάλλιστο έπαθλο της ζωής του: Μας βοήθησε να απελευθερωθούμε, επί τέλους, από τα δεσμά της εθελοτυφλίας, από κάθε απόχρωση προσωπολατρίας. «Η εξουσία δείχνει τι είναι ένας άνθρωπος», («Αρχή άνδρα δείκνυσι», Αριστοτέλης, «Ηθικά, Νικομάχεια», Ε, ΙΙ30α. εκδόσεις «Ωφέλιμου βιβλίου», Αθήναι 1979). Μετά από μακρόχρονη τύφλωση, ευτυχώς αναβλέψαμε. Και η ανάβλεψη δεν είναι θέμα ευκαιριακής, και ιδιοτελούς μετάλλαξης, γνώριμης στον πολιτικοκοινωνικό μας περίγυρο, αλλά είναι κάρπισμα εσωτερικού και επίμοχθου αγώνα.

Εδώ και πενήντα χρόνια κάποιοι καρπωτές του απελευθερωτικού αγώνα, θεατρίνοι του ψευτοπατριωτισμού, πλούτισαν… και κεφαλαιοποίησαν το άβατο της θυσίας μιας άλλης γενιάς, στην άπληστη αρχομανία, και στο μικρόκοσμό τους!... Και στην αντίπερα όχθη, εκείνος ο κόσμος των αγωνιστών της ταπεινοφροσύνης, της λιτότητας, της ανιδιοτέλειας και της αφανούς αξιοπρέπειας, της αυθεντικής κληρονομιάς του ήθους του 1955-59!

Και τότε είναι που ο διαλογισμός και το συναίσθημα συναντιούνται στο αξίωμα, στη θεμελιώδη αρχή: Κανένας δεν είναι ήρωας, προτού γίνει ήρωας. Ο Γρηγόρης Αυξεντίου μάς διεισδύει στο άδυτο τούτου του αξιώματος: «Τα πάντα είναι ανύπαρκτα πριν τα σκεφτείς και πριν τα πράξεις» (Γιάννης Ρίτσος, «Αποχαιρετισμός»). Και τότε είναι που οι ερινύες έρχονται ως ασίγαστες ενοχές: Ήγγικεν, έχει έρθει η ώρα της ανταπόδοσης του χρέους. Οφείλουμε, επί τέλους, να κοσμήσουμε τα στάδια ελευθερίας, σε τούτη την πολύπαθη γη, με την επάξια προσωνυμία: Γρηγόρης Αυξεντίου - Ελευθερία, Ευαγόρας Παλληκαρίδης - Ελευθερία, με όλα τα ευκλεή ονόματα των απαγχονισθέντων.

Όταν μια κοινωνία και μια πολιτεία δεν έστερξαν, δεν φρόντισαν, στα πενήντα χρόνια της συγκρότησής τους, να επενδύσουν στο έπακρο σε άνδρες αδιάβλητου ήθους, ανεξάρτητα από τα «πιστεύω» τους, γιατί να μέμφονται τους άλλους για όσα τραγικά επεσυνέβησαν το 1974, και για όσα απερίγραπτα επακολούθησαν; Για το σημερινό αποφλοιωμένο κατάντημά μας, θλιβερό απολίθωμα, απομεινάρι του κάλλους εποχών αλλοτινών, αποπροσανατολίζοντας, αφορίζουμε τους πάντες, εκτός από τον εαυτό μας. Όμως ο ποιητής μάς καθηλώνει και εξαγνίζει το μίασμα της ανευθυνότητας και της υποκριτικής αγωνιστικότητάς μας: «Πώς να μην προσέξω»!...

(Κ. Καβάφης, «Τα τείχη»). Η ευθύνη είναι προσωπική, κι εμείς οι θύτες!... και τα θύματα της δικής μας αλαζονείας, κι απρονόητης ιστορικής απαιδευσίας.

Ο Θουκυδίδης πιστεύει ότι ο σκοπός της ιστορίας εστιάζεται στην απόκτηση πολιτικής πείρας και προνοητικότητας. Ο ίδιος ζει τα γεγονότα της εποχής του, αλλά υπερβαίνει τα προσωπικά και κομματικά πάθη. Κι εδώ επικεντρώνεται το μεγαλείο της αντικειμενικότητάς του. Στα ώριμά του χρόνια κοσμεί την ιστορία του με το θεϊκό δώρο της ελευθερίας της σκέψης, και της ελευθερίας της έκφρασης. Αποκαλυπτικός, γράφει για τη δημοκρατία του Περικλή: Και γινόταν στα λόγια μεν δημοκρατία, στην πραγματικότητα όμως η εξουσία του πρώτου πολίτη!... («Εγίγνετό τε λόγω μεν δημοκρατία, έργω δε υπό του πρώτου ανδρός αρχή». Βιβλίο ΙΙ. 65,9,10).

Η προσέγγιση του Θουκυδίδη φωτίζει τη θέση ότι η δημοκρατία είναι το ιδανικότερο, αλλά και το ευπαθέστερο πολίτευμα. Και είναι να απορείς που απορούν! πώς ταξιδέψαμε την ελευθερία και τη δημοκρατία σε σκοτεινούς ορίζοντες, και τις βυθίσαμε στο αδίστακτο οικονομικό και πολιτικό κατεστημένο μιας πεντηκονταετίας!...

Ένας κόσμος, ο δικός μας κόσμος, βρίσκεται, από το 1960, σε ηθικό, θεσμικό, πολιτειακό, και πολιτικό κώμα, πληθωρικός σε γνώσεις άκριτες, σε κούφια ακούσματα και θεάματα, σε λαϊκισμούς, σε προσωπολατρία, σε γλυκόηχο παραμύθιασμα της ιστορικής αλήθειας. Πώς ξεφύτρωσαν τόσοι όψιμοι «φιλοπάτριδες», μικροπολιτικοί; Πώς αποθρασύνονται οι αφαιμακτικοί τραπεζίτες; Πώς βουβάθηκαν οι πένητες και οι λαλίστατοι «συνδικαλιστές»; Πώς σίγησαν οι αναρίθμητοι και εμβριθείς «πνευματικοί», οι βολεμένοι θιασώτες «της αψόγου στάσεως»; «…Οι λήψεις θέσεων εκ μέρους των καλλιτεχνών και των ποιητών συνοδεύονται συχνότατα κι από τη νοθεία της φωνής τους, από το ψεύτισμα της τέχνης τους…», υπηρέτες της ρητορείας και της δημοκοπίας, γράφει ο Ανδρέας Καραντώνης.

Και τότε είναι που η ανελέητη, και μη εξαγοράσιμη!... ιστορική κρίση αποφαίνεται: Πώς μπορείτε όλοι εσείς, να είστε «φωνή πατρίδας»;

Και σαν μουσική γλυκύθυμη συγκλονίζει, από το κάλλος της ταπεινόφρονος μεγαλοφροσύνης της, η ομολογία του Αδαμάντιου Διαμαντή, του εμπνευσμένου ζωγράφου:

…Φωνή πατρίδας; Εγώ δεν είπα, και δεν μπορούσα να συνθέσω, μια τόσο απέραντη σε ελληνικό νόημα και ομορφιά «κραυγή»… μόνο ο μεγάλος άνθρωπος και ποιητής θα μπορούσε να συνθέσει…(Αδαμάντιου Διαμαντή, σχόλια στο ποίημα του Γιώργου Σεφέρη, «Λεπτομέρειες στην Κύπρο», σελ. 13-16, εκδόσεις «Ερμής», Αθήναι 1978. Βλέπε και του γράφοντος, «Γλυκυθυμία Ελληνοπρεπής», σελ. 368).

Ο κοσμοκαλόγερος Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης μάς δίνει το στίγμα της εύψυχης τοποθέτησης. «…Εκ της παρούσης ημών γενεάς τίς ημύνθη περί πάτρης; Ημύνθησαν περί πάτρης οι άστοργοι πολιτικοί, οι εκ περιτροπής μητρυιοί του ταλαιπώρου ωρφανισμένου Γένους …Άμυνα περί πάτρης θα ήτο η ευσυνείδητος λειτουργία των θεσμών, η εθνική αγωγή, η χρηστή διοίκησις, η καταπολέμησις του ξένου υλισμού και του πιθηκισμού, του διαφθείραντος το φρόνημα και εκφυλίσαντος σήμερον το έθνος, και η πρόληψις της χρεοκοπίας. Τις ημύνθη περί πάτρης; Και τι πταίει η γλαυξ, η θρηνούσα επί ερειπίων; Πταίουν οι πλάσαντες τα ερείπια. Και τα ερείπια τα έπλασαν οι ανίκανοι κυβερνήται της Ελλάδος». (1896). (Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, «Άπαντα», τόμος πέμπτος, σελ. 253-254, «Οιωνός», εκδόσεις ΔΟΜΟΣ).

Μπορεί οι αιώνες να δημιουργούν χρονικά στεγανά, όμως οι ιδέες δεν εγκλωβίζονται στη σχετικότητα του βιολογικού κύκλου της ανθρώπινης ύπαρξης. Η θρησκευτική και δραματική συνείδηση του Παπαδιαμάντη ανταμώνει τον προβληματισμό του Ισοκράτη: …Ακολουθεί τον μεν πλούτον και την μεγάλην (πολιτική) δύναμιν αφροσύνη και μαζί με αυτήν ακολασία… («…συντέτακται και συνακολουθεί τοις μεν πλούτοις και ταις δυναστείαις άνοια και μετά ταύτης ακολασία», Ισοκράτης, Αρεοπαγιτικός, 4-6, ΠΑΠΥΡΟΣ).

Ανηφορίζοντας στον φορτικό δηκτικό λόγο, στον κόσμο της σκληρής και ενοχλητικής αλήθειας, μια κόπωση ψυχική και πνευματική μάς εξουθενώνει. Όλα φαίνονται δυσπνοϊκά, θλιβερά, βαρύτερα, πιο ανυπόφορα από πρώτα.

Κι όμως! Περιδιαβάζοντας στον πολιτισμικό κόσμο των Αρκάδων, αδιάβρωτο από το αδυσώπητο πέρασμα 3.000 χρόνων, και υπερβατικό του ακραίου, νοσηρού εθνικισμού, και του αφελληνιστικού προσωπείου των λινοβάμβακων, αράζουμε τη γραφή στο λόγο τον αινέσιμο. Από το προσωπικό twitter του Τάσου Μητσόπουλου μάς συνεπήρε η φράση: «Καλό Στάδιο». Πόσο ήθος εμπνέει τούτη η ευχή, πρόσκληση και πρόκληση συνάμα. Στάδιο ευγενούς άθλησης και ψυχικής κάθαρσης. Κιόλας τούτες τις μέρες το «Καλό Στάδιο» πορεύεται στο πέρας της σταυρικής του πορείας, και μετουσιώνεται σε ύμνο της ζωής, επαινετικό και αναστάσιμο στην πανσέληνο της ψυχής των αρίστων.

ΙΩΑΝΝΗΣ Ν. ΠΑΠΑΝΕΑΡΧΟΥ
Φιλόλογος-συγγραφέας