Τι να πει κανείς; Δυόμισι χιλιάδες χρόνια το ίδιο νόμισμα με τις δυο όψεις. Δόξα από τη μια, αχαριστία από την άλλη

Εμείς οι Έλληνες δεν έχουμε δικαίωμα να λησμονούμε τα κεφάλαια της ιστορίας που πληροφορούν για τις δυσάρεστες ώρες της πολιτείας έναντι πολλών παιδιών της που θυσιάστηκαν για χάρη της. Και οφείλουμε να παραδεχόμαστε πως η δόξα και η αχαριστία είναι εθνικό νόμισμα με δυο όψεις. Συνήθως το δεύτερο ακολουθεί το πρώτο. Τα αποδεικτικά στοιχεία βοούν. Ο νικητής της μάχης του Μαραθώνα το 490 π.Χ., ο Μιλτιάδης, πέθανε εξόριστος και φτωχός. Ο νικητής της μάχης της Σαλαμίνας το 480 π.Χ., ο Θεμιστοκλής, είχε την ίδια τύχη. Ο Θουκυδίδης, ο μέγας ιστορικός, ο τραγικός Σοφοκλής, ο φιλόσοφος Πυθαγόρας και άλλοι σπουδαίοι άντρες παγκόσμιας φήμης εγκατέλειψαν τα γήινα πεινασμένοι.

Είχα δημοσιεύσει σχετικό άρθρο τις προάλλες, με κατάλογο ονομάτων, θυμάτων της αχαριστίας. Στα νεότερα χρόνια, στο χάος των αιώνων δεν περιπλανήθηκε στο άπειρο η αχαριστία. Συνέχισε να είναι μάστιγα ηθικής ανομίας. Τον ελευθερωτή της Ελλάδας από την τουρκοκρατία τον είχαν καταδικάσει σε θάνατο. Ο Κολοκοτρώνης απέφυγε την εκτέλεση που προγραμμάτισαν οι Βαυαροί του βασιλιά και ο Άγγλος Μάσον, γιατί αρνήθηκαν να υπογράψουν την καταδίκη οι δικαστές Πολυζωίδης και Τερτσέτης. Υπέστη όμως τα πάνδεινα στην κόλαση της φυλακής του Παλαμιδίου. Ο Νικηταράς κατάντησε επαίτης. Η Μαντώ Μαυρογένους πέθανε νέα και κακολογημένη, σε δωμάτιο φιλοξενίας Σουλιώτη αγωνιστή. Η Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα δολοφονήθηκε. Ο Οδυσσέας Ανδρούτσος δολοφονήθηκε αφού δυσφημίστηκε ελεεινά.

Και η αχαριστία δεν παραβλέπει ήρωες λόγω προέλευσης. Οι Στροβολιώτες αγωνιστές της επανάστασης, αδελφοί Νικόλαος, Θεοφύλακτος, Κυπριανός, συγγενείς του εθνομάρτυρα Αρχιεπισκόπου Κυπριανού, παιδιά απαγχονισθέντος τον μαύρο Ιούλιο του 1821, πέθαναν στην ψάθα, αφού διέθεσαν όλα τα υπάρχοντά τους για τον αγώνα. Ειδικά ο Νικόλαος, ηγέτης και της επανάστασης του Αγίου Γεωργίου (1833), ήταν ζάπλουτος στη Μασσαλία. Συντηρούσε σώματα φιλελλήνων και επαναστατών και πήρε μέρος, δίπλα στον Δημήτριο Υψηλάντη, σε πολυαίμακτες μάχες εναντίον των Τούρκων.

Ο Θεοφύλακτος έχασε το ένα του χέρι στο Μεσολόγγι. Ήταν αρχιμανδρίτης και δημοσίευσα το έγγραφο διορισμού του σε θέση αντιστράτηγου (1825) («Οι Κύπριοι Εθελοντές στους Εθνικούς Αγώνες» σελ.114-15- ΙΩΝΙΚΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ, Λευκωσία 2008). Μετά τον αγώνα παρακαλούσε να του επιτρέψουν να κατοικήσει σε έρημο μοναστήρι στον Μωριά, για να καλλιεργεί ένα χωραφάκι και να ζει. Στα Εθνικά Αρχεία βρήκα επιστολή των θυγατέρων του Κυπριανού, που αναφέρουν ότι «οι γονείς μας έδωσαν τα πάντα στον αγώνα και απέθανον επί της ψάθης υπό πείνης κατατρυχόμενοι».

Το ίδιο και οι κόρες του Χαράλαμπου Μάλη, χορηγού της επανάστασης και αγωνιστή που υπηρέτησε σε υψηλές θέσεις της διοίκησης. Οι Κύπριοι εθελοντές, τότε, εκποιούσαν τις περιουσίες τους και αρμένιζαν στη μητέρα πατρίδα ν’ αγωνιστούν για τη λευτεριά και «να παν κατά την Πόλιν». Επεσήμανα στα Αρχεία του Ελληνικού Κράτους επιστολή, στην οποία διακηρύσσουν ότι έδωσαν τα πάντα για ν’ αποκτήσουν πατρίδα ελευθέρα… Προσθέτω και τις δημεύσεις των περιουσιών των οικογενειών όσων απαγχονίστηκαν ή αποκεφαλίστηκαν τον Ιούλιο του 1821 και υπολογίζονται από 500 μέχρι 2.000! Χάθηκαν στην αιχμαλωσία και τη φτώχια. Βέβαια η κατάρα δεν εξαντλείται στα μετεπαναστατικά χρόνια.

Ο «αρχιτέκτονας της Ελλάδας των δύο ηπείρων και των πέντε θαλασσών», ο Ελευθέριος Βενιζέλος πέθανε στην εξορία των Παρισίων, καταδικασμένος σε θάνατο για «εσχάτη προδοσία»!
Μετά τον αγώνα της ΕΟΚΑ, στην «ανεξάρτητη» Κύπρο, ο συναγωνιστής του Αυξεντίου, ο Φειδίας Συμεωνίδης, πέθανε άρρωστος σ’ ένα σπιτάκι από τσιμεντότουβλα στην ερημιά της Ανθούπολης λίγες μέρες πριν πεθάνει από πείνα, ενώ οι ευνοούμενοι συναγωνιστές του γλεντούσαν την ευημερία τους. Η Νίτσα Χατζηγεωργίου πέθανε (αν δεν δολοφονήθηκε), καταδιωγμένη, άρρωστη και πεινασμένη. Ζούσε με τη σύνταξη των 4 λιρών της μάνας της. Ο Νεοκλής Παναγιώτου, ο Ευριπίδης Νούρος δολοφονήθηκαν στον δρόμο Λευκωσίας- Λεμεσού 16.8.1961, και ο Αριστοκλής Αυγουστή, στο υποστατικό του 3.6.1973.

Άλλοι αγωνιστές φυλακίστηκαν (και 29 Ιουλίου ’73), γιατί αντιπολιτεύονταν κι έζησαν ή ζουν δυστυχισμένοι και καταδιωγμένοι. Είναι οι απροσκύνητοι κατάδικοι της κακοπάθειας, σε χρόνια που άλλοι επέλεξαν να θησαυρίζουν και να επιπλέουν στον ωκεανό της ευμάρειας, καβάλα σε φέρετρα ηρώων. Υπάρχει κατάλογος θυμάτων «ανυπακοής». Τι να πει κανείς; Δυόμισι χιλιάδες χρόνια, το ίδιο νόμισμα με τις δυο όψεις. Δόξα από τη μια, αχαριστία από την άλλη. Κι ας είναι ελληνική η δήλωση πως η αχαριστία είναι το χειρότερο των εγκλημάτων. Χειρότερο κι από τον φόνο… Κατά τα άλλα, χρόνια πολλά επί τη επετείω της 1ης Απριλίου 1955.

ΓΙΑΝΝΗΣ ΣΠΑΝΟΣ