Το παράδειγμα του Καποδίστρια ως μια διαχρονική μορφή πολιτικής και πολιτισμού από τότε μέχρι σήμερα πρέπει να αποτελέσει φάρο για τους πολιτικούς μας

Ο Ιωάννης Καποδίστριας αναδείχθηκε ως μια κορυφαία μορφή της διεθνούς πολιτικής, ως διαπρεπής διπλωμάτης, ως διεκδικητής της ελευθερίας του Ελληνισμού των αρχών του 19ου αιώνα. Κατά το 1815 στο Συνέδριο της Βιένης αντιπαρατάχθηκε στον Μέτερνιχ, δηλαδή στο status quo της εποχής, σε ένα είδος παγκοσμιοποίησης που επέβαλε η θέληση των μεγάλων δυνάμεων και η καταπιεστική ισχύς τους περί απαγόρευσης της ελευθερίας των εθνών και της ανεξαρτησίας των κρατών.

Ο Μέτερνιχ, ως ένας μεγάλος ηγεμόνας, επέβαλε τη βίαιη παρεμπόδιση στους καταπιεσμένους και υπόδουλους λαούς της Ευρώπης που βρίσκονταν υπό τις εκάστοτε αυτοκρατορίες, κυρίως την Οθωμανική, τη διεκδίκηση της ελευθερίας και της ανεξαρτησίας τους. Πιο συγκεκριμένα, ο Μέτερνιχ, κατά τη διάρκεια του Συνεδρίου της Βιέννης, σε υψηλούς τόνους, δήλωσε στον Καποδίστρια πως η Ευρώπη δεν γνωρίζει Έλληνες, παρά μόνο υπόδουλους της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας που αποκαλούνται Έλληνες, συνεχίζοντας έκτοτε μια πολιτική που στόχευε στην καταστολή παντός επαναστατικού κινήματος.

Προκειμένου να αναπτύξει και να διαδώσει το επαναστατικό πνεύμα της διεκδίκησης της ελευθερίας για τους Έλληνες που βρίσκονταν υπό τον οθωμανικό ζυγό και να διαδώσει τον ελληνικό πολιτισμό, εμπνέοντας του λαούς της Ευρώπης, τους απανταχού Έλληνες και φιλέλληνες, ίδρυσε ακαδημίες σε ευρωπαϊκές πόλεις, με συμμετοχές επιφανών ανδρών, προκειμένου να διδαχθούν οι Ευρωπαίοι τον ελληνικό πολιτισμό, να μεταφράσουν κείμενα των Αρχαίων Ελλήνων συμβάλλοντας στην παίδευσή τους και παρέχοντας παράλληλα βοήθεια στους Έλληνες νέους, τους διψώντας παιδείαν. Οι διάφορες δράσεις του Καποδίστρια συνέβαλαν στην εξάπλωση του φιλελληνισμού, αλλά και στη συλλογή σημαντικών χρηματικών ποσών για την ενίσχυση του επαναστατημένου Ελληνισμού.

Αυτός ο μεγάλος Έλληνας, ο οποίος εμφορείτο από τις ιδέες της ελευθερίας και της προάσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, υποστήριξε σθεναρά τη δημιουργία συνταγματικών θεσμών «ως το μοναδικό όπλο να πολεμήσεις τον αντίπαλό σου από δεξιά και από αριστερά». Αντιλαμβανόμενος τη θεμελιώδη σημασία των συνταγμάτων για τον περιορισμό της αυθαίρετης εξουσίας, την πολιτική σταθερότητα, την προάσπιση των κοινωνικών, συλλογικών και ατομικών δικαιωμάτων αγωνίστηκε υπέρ της ιδέας της οικοδόμησης κρατών ως προϊόντων πολιτισμού, όπου θεμελιώνεται η διατήρηση των παραδόσεων, της ιστορίας, των ηθών και της ταυτότητας.

Κατόπιν εντολών του Τσάρου, μετέβη στην Ελβετία, όπου και παρά τα δυσεπίλυτα εσωτερικά προβλήματα, επεχείρησε να διευθετήσει το Ελβετικό Ζήτημα, δηλαδή να ενοποιήσει τη διαιρεμένη σε καντόνια Ελβετία και να δημιουργήσει μια κεντρική κυβέρνηση, όπου θα κατοχυρωνόταν η δημοκρατία, τα ανθρώπινα δικαιώματα, η ισονομία και η ισοπολιτεία όλων των κατοίκων που ζούσαν εντός των ελβετικών συνόρων.

Υπογραμμίζουμε πως, χάρη στον Καποδίστρια και στους διπλωματικούς του χειρισμούς, τα δύο συνέδρια που ακολούθησαν, αυτό της Βιένης και των Παρισίων, κατοχύρωσαν το πρώτο Σύνταγμα της Ελβετίας, το οποίο αποτελούσε ένα πρότυπο για την οργάνωση των συνταγμάτων ομοσπονδιακής δομής. Υπήρξε ο συντάκτης του ελβετικού συντάγματος, το οποίο ένωσε την Ελβετία σε μία ομοσπονδία, η οποία ουσιαστικά επιβίωσε και επιβιώνει μέχρι σήμερα, δημιουργώντας ένα κράτος, το οποίο αποτελείται από πέντε εθνότητες, όπου ο καθένας διατηρεί την ταυτότητά του, αλλά όλοι μαζί είναι Ελβετοί. Αυτό το εγχείρημα επεδίωξε να υλοποιήσει και στην Ελλάδα των Ελλήνων, όπου δεν υπήρχε πρόβλημα πολυεθνικότητας, οικοδομώντας ένα μοντέρνο κράτος, το οποίο σημαίνει θεσμούς και δημιουργία εκείνου του συγκριτικού πλεονεκτήματος που αναφέρεται στην ικανότητα του ελληνικού κράτους να ανταγωνίζεται διεθνώς άλλες κρατικές δυνάμεις, να αμύνεται και να υπερασπίζεται την υπόστασή του, να προστατεύει τα δικαιώματα των πολιτών και να δημιουργεί όφελος γι' αυτούς.

Το μοντέρνο κράτος ήταν αυτό που επεδίωξε να θεμελιώσει στην Ελλάδα ως ιδρυτής του νέου ελληνικού κράτους, εμπεδώνοντας όχι μόνο τη δημοκρατία, αλλά και το σύγχρονο κράτος δικαίου. Στόχος του ήταν να ενώσει την Ελλάδα ως Ελληνισμό και, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει σε ένα διάλογό του με τον Βρετανό Πρέσβη, αρχής γενομένης από την νήσο Κύπρο.

Η διημερίδα «Ιωάννης Καποδίστριας, Ένας διαχρονικά επίκαιρος κυβερνήτης», στοχεύει στο να αναδείξει τη ζωή του Ιωάννη Καποδίστρια, την πολυσχιδή δράση του, τη συμβολή του στη δημιουργία του ελληνικού κράτους, αλλά και τις ρίζες του, καθώς εκ μητρός κατάγεται από την Κύπρο. Το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού, η Πρεσβεία της Ελλάδος στην Κύπρο, το Πάντειο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών και το Κέντρο Ευρωπαϊκών Μελετών και Σπουδών «Ιωάννης Καποδίστριας» διοργανώνουν στις 4 και 5 Απριλίου διημερίδα αφιερωμένη στον πρώτο κυβερνήτη της Ελλάδος, Ιωάννη Καποδίστρια, στο Πολιτιστικό Ίδρυμα Τραπέζης Κύπρου στην Φανερωμένη, στο ιστορικό κέντρο της πόλης της Λευκωσίας. Στη διημερίδα θα συμμετέχουν διακεκριμένοι ακαδημαϊκοί, διπλωμάτες και επιστήμονες από την Ελλάδα και την Κύπρο.

Η διαχρονική διάσταση του έργου και της ζωής του Καποδίστρια αποδεικνύεται στην παρούσα χρονική συγκυρία ως εξαιρετικά επίκαιρη σε μια Κύπρο, η οποία σήμερα βρίσκεται στη δίνη του φόβου και των παθών, της σκλαβιάς και της υποδούλωσης, της αβεβαιότητας για το αύριο και της υποχρέωσής της να διεκδικήσει την ελευθερία και την οικοδόμηση ενός σύγχρονου κράτους δημοκρατικού. Η έννοια της δημοκρατίας και της προάσπισης των θεμελιωδών αναφαίρετων δικαιωμάτων και ελευθεριών, της διατήρησης της ταυτότητας ως πολιτισμού και ως πολιτικής εδράζεται στη συνειδητοποίηση της ανάγκης να σκεφτόμαστε και να ενεργούμε, όχι μόνο με βάση το σήμερα, αλλά με ορίζοντα τις επόμενες γενιές. Το παράδειγμα του Καποδίστρια ως μια διαχρονική μορφή πολιτικής και πολιτισμού από τότε μέχρι σήμερα πρέπει να αποτελέσει φάρο για τους πολιτικούς μας, για την υπεράσπιση των αρχών, αξιών και δικαιωμάτων του συνόλου που εκπροσωπούν, δηλαδή του λαού τους.

ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΣ Κ. ΓΙΑΛΛΟΥΡΙΔΗΣ
Πρόεδρος Ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού