Ο Ακάθιστος Ύμνος, που από ποιητικής και μελωδικής πλευράς θεωρείται ένας από τους ωραιότερους της Ορθόδοξης Εκκλησίας, έχει ξεχωριστή σημασία τόσο για τη θρησκεία όσο και για τον Ελληνισμό
Έχει καθιερωθεί να ψάλλεται κατά τον Εσπερινό της Παρασκευής της Ε΄ Εβδομάδας της μεγάλης Τεσσαρακοστής ολόκληρος ο Ακάθιστος Ύμνος και ολόκληρη η Ακάθιστη Ακολουθία, από τροπάρια, ψαλμούς και ευχές, τα οποία συμψάλλονται και συνδέονται με τον ύμνο. Οι 24 οίκοι του ποιήματος, διαιρούμενοι σε τέσσερα μέρη ή στάσεις, αναγιγνώσκονται κατά τις προηγούμενες Παρασκευές ανά μία στάση κάθε φορά.
Ο Ακάθιστος Ύμνος, ο οποίος είναι σύνθεση ανώνυμου ποιητή, γράφτηκε προς τιμήν της Υπεραγίας Θεοτόκου, Πολιούχου της Κων/πόλεως, την οποία έσωσε από πολλά και παντός είδους δεινά.
Η αξεπέραστη ποιητική αξία του ύμνου, με τη θαυμαστή απλότητα και την αμίμητη χάρη της ευαγγελικής διήγησης, την ομαλή και αρμονική γλωσσική διατύπωση, ως και η αφθονία των σχημάτων σκέψης και λέξεων, ανέδειξαν τον ύμνο ως «ανθώνα θελκτήριον». Η τμηματική δε κατά τις πρώτες τέσσερις Παρασκευές των νηστειών απαγγελία του ύμνου σε ώρες προσιτές, και λόγω της άνοιξης, και λόγω του Κανόνος του Ιωσήφ του υμνογράφου, ο οποίος συνοδεύει την ακολουθία, έχει καταστήσει τον ύμνο πολύ δημοτικό και αγαπητό σε όλο τον Χριστιανικό κόσμο, περισσότερο δε στους Έλληνες, οι οποίοι κατακλύζουν τους ναούς για να ακούσουν με κατάνυξη τους «Χαιρετισμούς της Παναγίας».
Όσον αφορά στην ονομασία, ονομάστηκε Ακάθιστος ο ύμνος, από το γεγονός, κατά την κοινή πίστη, ότι οι κάτοικοι της Κων/πόλεως «ορθοστάδην έμελψαν τον ύμνον τη του Λόγου Μητρί», σε ένδειξη ευχαριστίας προς τη Θεοτόκο, για τη νίκη τους, τον Αύγουστο του 626, επί αυτοκράτορος Ηρακλείου και πατριάρχου Σεργίου, και την απαλλαγή της πόλης από την πολιορκία των Αβάρων, των Σλάβων και Περσών, την οποία απέδωσαν στην Υπέρμαχο Στρατηγό, την Παναγία των Βλαχερνών, κοντά στην εκκλησία της οποίας, στον Κεράτιο κόλπο, έγινε η ναυμαχία.
Ο ύμνος αποτελείται από το πολύ υποβλητικό προοίμιο «Τη υπερμάχω στρατηγώ τα νικητήρια…» και από 24 οίκους ή στροφές, οι οποίες απαγγέλλονται με ψαλμωδική απόδοση ακροστιχικώς από το Α ώς το Ω. Οι περιττοί οίκοι είναι εκτενέστεροι, αποτελούμενοι από 19 στίχους έκαστος, εκ των οποίων οι 12 τελευταίοι αρχίζουν διά του «χαίρε» και κλείνουν με το «Χαίρε Νύμφη ανύμφευτε», ενώ οι άρτιοι είναι βραχείς από 7 στίχους έκαστος, και κλείνουν με το «Αλληλούια». Στο σύνολό του το ποίημα αποτελεί εγκώμιο στη Θεομήτορα. Οι περιττοί οίκοι, ως και οι Β, Δ, Ζ, Ω από τους αρτίους, απευθύνονται προς τη Θεοτόκο, ενώ οι υπόλοιποι άρτιοι προς τον Χριστό. Το τμήμα Α - Μ είναι το ιστορικό μέρος του ύμνου, ενώ το τμήμα Λ - Ω είναι το θεολογικό.
Ο Ακάθιστος Ύμνος, που από ποιητικής και μελωδικής πλευράς θεωρείται ένας από τους ωραιότερους της Ορθόδοξης Εκκλησίας, έχει ξεχωριστή σημασία τόσο για τη θρησκεία όσο και για τον Ελληνισμό, ιδιαίτερα για εμάς εδώ στην Κύπρο, όπου οι δοκιμασίες, τα πάθη και εθνικοί κίνδυνοι απειλούν την εθνική μας ταυτότητα και υπόσταση. Το καλοκαίρι του 2009, κινούμενοι από εσώτατες ψυχικές και συναισθηματικές ανάγκες, αλλά και από ιστορικό, εκπαιδευτικό και φιλολογικό ενδιαφέρον, και αφού παλέψαμε με συνειδησιακά διλήμματα και αναστολές, μια ομάδα από εκπαιδευτικούς, κυρίως φιλολόγους, πραγματοποιήσαμε ένα οδοιπορικό στην Κων/πολη, τη Σμύρνη, την Έφεσο, την Τροία. Περπατήσαμε στα Ματωμένα Χώματα και στον Κιρκιντζέ της Διδώς Σωτηρίου, στις προσφιλείς και πονεμένες γειτονιές της Λωξάνδρας της Μαρίας Ιορδανίδου, «στη Γη, Αιολική Γη, Γη του τόπου μου» του Ηλία Βενέζη.
Αφουγκραστήκαμε την Ιστορία στα Μοσχονήσια, στις Κυδωνίες, στο Κορδελιό, στο Φανάρι, στο Πατριαρχείο, στη Χάλκη, στον Βόσπορο, στον Κεράτιο Κόλπο. Προσκυνήσαμε στην Αγία Σοφία, στον ναό των Παμμεγίστων Ταξιαρχών, στην Παναγία Μπαλουκλιώτισσα, στη Μονή της Χώρας, στον ναό του Αγίου Γεωργίου. Στην Παναγία των Βλαχερνών, πηγαία και αυθόρμητα, με βαθιά θρησκευτική και εθνική συγκίνηση, ψάλαμε οι πιστοί τον Ακάθιστο Ύμνο στην Υπέρμαχο Στρατηγό σε μια κατανυκτική μυσταγωγία. Τα δάκρυα τρέχουν, οι ψυχές μεταρσιούνται, τα σώματα εξαϋλώνονται. Συνειρμοί αναπόφευκτοι, ευχές, προσευχές, παρακλήσεις για την αγωνία, την αβεβαιότητα, την ανασφάλεια, το απροσδιόριστο μέλλον της πατρίδας μας, το τέλμα της σύγχυσης και της κρίσης ταυτότητας, την ηθική και κοινωνική αλλοτρίωση, την οικονομική εξαθλίωση. Συνομιλούμε ψιθυριστά με την Παναγία: Χαίρε αστραπή τας ψυχάς καταλάμπουσα, χαίρε ως βροντή τους εχθρούς καταπλήττουσα, χαίρε ότι τον πολύφωτον ανατέλλεις φωτισμόν (οίκος Φ).
ΙΩΑΝΝΗΣ ΒΑΡΕΛΛΑΣ
Φιλόλογος, πρώην Πρώτος Λειτουργός Εκπαίδευσης
