Σε οικονομικούς όρους, η δεσπόζουσα πολιτική τάση που ακολουθήθηκε κατά τη διάρκεια του 20ού αιώνα ήταν η διατήρηση των εθνικοποιημένων/κρατικών υπηρεσιών, γεγονός που υποβοήθησε στη δημιουργία των συνθηκών εκείνων για οικονομική ανάπτυξη των κρατών που υιοθέτησαν τις πολιτικές αυτές και στη δημιουργία κρατικών μονοπωλίων σε υπηρεσίες κοινωφελούς συμφέροντος, εις αποκλεισμό των ιδιωτικών πρωτοβουλιών στους τομείς εκείνους.

Κατά τη διάρκεια των τελευταίων είκοσι περίπου ετών του παρελθόντος αιώνα, παρατηρήθηκαν έντονες προσπάθειες και διεργασίες για απεξάρτηση των υπηρεσιών τηλεπικοινωνιών, ηλεκτρισμού και άλλων τομέων που τελούσαν υπό τον κρατικό έλεγχο και μετοχοποίησή τους ή πλήρη ιδιωτικοποίησή τους. Το κρατικό μοντέλο ελέγχου κατέρρευσε, κατά το μάλλον ή ήττον, στις ανεπτυγμένες οικονομίες με την ανάπτυξη των ιδιωτικών πρωτοβουλιών, την άρση των μονοπωλίων και τη δημιουργία των συνθηκών εκείνων που οδήγησαν στην ανάπτυξη της πολιτικής του υγιούς ανταγωνισμού, ειδικά στα πλαίσια της οικονομικής και δημοσιονομικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Στις χώρες μέλη του Οργανισμού Οικονομικής Ανάπτυξης και Συνεργασίας (ΟΟΣΑ), με σημερινό αριθμό μελών τις 34 χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας και της Τουρκίας μεταξύ άλλων αλλά όχι της Κύπρου, η τάση προς τις ιδιωτικοποιήσεις επικράτησε, αρχής γενομένης ουσιαστικά με τη μετοχοποίηση της British Telecom (ΒΤ) από την κυβέρνηση Θάτσερ το 1985.

Κατά τον αναλυτή Fukuyama, οι πιο πάνω τάσεις οδήγησαν στην επικράτηση του καπιταλιστικού μοντέλου έναντι του σοσιαλιστικού, όπως αυτά εκφράζονταν από τις χώρες μέλη του ΟΟΣΑ από τη μια και από τη Σοβιετική Ένωση από την άλλη. Είναι γεγονός, φυσικά, ότι η επικράτηση του ενός μοντέλου έναντι του άλλου οφειλόταν στην επικράτηση των τάσεων της αγοράς που υποστήριζαν την ελευθεροποίηση των αγορών αντί της τάσης κρατικοποιήσεων που επικρατούσαν μέχρι εκείνο το σημείο ανά το παγκόσμιο.

Η διαδικασία αποκρατικοποιήσεων που ακολουθήθηκε περί τα τέλη του 20ού αιώνα στις χώρες του Βορρά παρουσίασε τόσο θετικά όσο και αρνητικά στοιχεία. Τα στοιχεία που υπάρχουν διαθέσιμα συνηγορούν στο ότι οι ιδιωτικοποιήσεις ή αποκρατικοποιήσεις που έχουν συντελεστεί στις απαρχές του 21ου αιώνα έχουν οδηγήσει στην αύξηση της λειτουργικής αποδοτικότητας των οργανισμών που έχουν ιδιωτικοποιηθεί ή αποκρατικοποιηθεί. Σε όλες τις περιπτώσεις ιδιωτικοποιήσεων και αποκρατικοποιήσεων σημαντικό ρόλο διαδραμάτισε το εποπτικό πλαίσιο ελέγχου των οργανισμών που είχαν αναδιαρθρωθεί στα πλαίσια των πιο πάνω διαδικασιών, ως επίσης και η διαδικασία ιδιωτικοποιήσεων/ αποκρατικοποιήσεων καθ’ εαυτή.

Η οποιαδήποτε συζήτηση σήμερα σε παγκόσμιο επίπεδο για επανακρατικοποίηση οργανισμών που έχουν ιδιωτικοποιηθεί αφορά αποκλειστικά και μόνο αποτυχημένες περιπτώσεις αποκρατικοποιήσεων, που δεν έλαβαν υπόψη τα συστατικά στοιχεία επιτυχημένων αποκρατικοποιήσεων, όπως τη διασφάλιση της τιμής μετοχοποίησης ή πώλησης και την ύπαρξη του αναγκαίου νομοθετικού πλαισίου που να λαμβάνει υπόψη, μεταξύ άλλων, ζητήματα ασφάλειας, ποιότητας των υπηρεσιών και άλλων συναφών παραμέτρων. Αυτές οι παράμετροι, ως επίσης και άλλες τεχνικής φύσεως όπως ο σχεδιασμός των μοντέλων συμβολαίων και η διασφάλιση των κανόνων των εργασιακών σχέσεων, αποτελούν τους άξονες εκείνους στους οποίους κινείται σήμερα το μοντέλο αποκρατικοποιήσεων που ακολουθείται ευρέως.

ΑΝΤΩΝΗΣ ΣΤΥΛΙΑΝΟΥ
Λέκτορας Νομικής στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας