Ύψιστη προϋπόθεση θεωρώ ότι είναι η ξεκάθαρη βούληση για συνεπή εφαρμογή του μνημονίου, κάτι που επιδεικνύει η Κυβέρνηση

Με δεδομένα τα προβλήματα που είχαμε για τις ανάγκες χρηματοδότησης του κράτους και των δύο τραπεζών, θα μπορούσε η πραγματική οικονομία να επηρεαστεί ακόμη δυσμενέστερα εάν δεν επιβαλλόταν το κούρεμα. Σίγουρα, για να είχε τη δυνατότητα το κράτος να βοηθήσει τις τράπεζες θα έπρεπε να δανειστεί ακόμη €10 δισεκατομμύρια τουλάχιστον. Για να καλύψει αυτόν τον επιπρόσθετο δανεισμό, θα έπρεπε να μειώσει πολύ περισσότερο τις δαπάνες και ειδικότερα τους μισθούς και τις κοινωνικές παροχές, ενώ θα έπρεπε να αυξήσει όλες τις φορολογίες. Ίσως το πείραμα της Ευρώπης να αποδειχθεί χρυσή τομή σε παρόμοιες καταστάσεις, σε χώρες υπό πτώχευση με παράλληλα προβλήματα στις τράπεζες. Σήμερα, σχεδόν ένα χρόνο μετά το κούρεμα, μπορούμε να πούμε ότι η κατάσταση της οικονομίας έχει σταθεροποιηθεί. Το ζητούμενο, πλέον, είναι πότε θα επανεκκινήσει η ατμομηχανή της ανάπτυξης και πώς επιταχύνουμε την εξέλιξη αυτή δημιουργώντας παράλληλα στέρεες βάσεις για ισχυρή και θωρακισμένη οικονομία.

Σε τρεις συνεχόμενες αξιολογήσεις από την Τρόικα φάνηκε ότι η Κύπρος ξεπέρασε κάθε προσδοκία, κατέγραψε θετικότερα αποτελέσματα από τα αναμενόμενα και χρησιμοποιείται πλέον διεθνώς ως παράδειγμα. Το γεγονός ότι οι αποδόσεις των δεκαετών κυπριακών ομολόγων υποχώρησαν τώρα στο 7%, σε σχέση με το 15% που ήταν το 2012 και τον Μάρτιο του 2013, καταδεικνύει ότι το ρίσκο της χώρας μας μειώνεται. Οι επενδυτές ανακτούν την εμπιστοσύνη τους. Έχει ουσιαστικά ολοκληρωθεί με επιτυχία η ανακεφαλαιοποίηση όλων των τραπεζών και η εμπιστοσύνη που καταγράφηκε, οδήγησε στην άρση σχεδόν όλων των περιορισμών στο εσωτερικό.

Θετικά μηνύματα

Υπάρχουν πολύ θετικά μηνύματα από την τουριστική βιομηχανία. Οι ενδείξεις από μεγάλους τουριστικούς πράκτορες, η νέα συμφωνία με τη Ρωσία, οι αυξανόμενες πτήσεις από και προς Κύπρο με ποιοτικό τουρισμό, δίνουν την προσδοκία ότι το 2014 θα είναι καλύτερο από κάθε άλλη τουριστική χρονιά. Ο τομέας των χρηματοοικονομικών και εταιρικών υπηρεσιών όχι μόνο φάνηκε ανθεκτικός, αλλά ξεκίνησε ήδη την ανοδική του πορεία. Παρά το κούρεμα, τους περιορισμούς και την αύξηση του εταιρικού φόρου στο 12,5%, βλέπουμε δειλά-δειλά να αυξάνεται η ροή νέων εταιρειών και να υπάρχει η κοινή διαπίστωση ότι η χώρα μας παραμένει ακόμη ανταγωνιστικότατος προορισμός.

Με χαρά, βλέπουμε επιχειρήσεις στη μεταποιητική ή κατασκευαστική βιομηχανία, παρά τις τεράστιες δυσκολίες που είχαν να αντιμετωπίσουν, να δραπετεύουν από τα στενά όρια της εγχώριας αγοράς και να επιτυγχάνουν μεγάλα συμβόλαια για εξαγωγές με αποτέλεσμα να καταγράφουν το 2013 σημαντικές αυξήσεις στον κύκλο εργασιών και στην κερδοφορία.

Τα πιο πάνω θετικά στοιχεία δεν μπορούν παρά να υποδείξουν ότι βρισκόμαστε στη σωστή πορεία. Σίγουρα, όμως, ο δρόμος είναι ακόμα μακρύς. Μολονότι ξεπεράσαμε την επικίνδυνη ζώνη και σταθεροποιήθηκε η οικονομία, τα μακροοικονομικά δεδομένα, όπως ποσοστό ύφεσης 5,4% (παρόλο που η αρχική εκτίμηση της Τρόικα ήταν 8,7% και άλλων 20%), δημοσιονομικό έλλειμμα 5,15% (€846 εκατομμύρια) και το ανησυχητικό ποσοστό ανεργίας που έχει ανέβει στο 17%, αποτελούν ακόμα προβλήματα που ορθώνονται.

Στην τρέχουσα κατάσταση δεν υπάρχει ρευστότητα, ενώ οι τράπεζες αδυνατούν να χρηματοδοτήσουν την όποια πρωτοβουλία. Τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια αυξάνονται, παρόλο που γίνεται έντονη προσπάθεια αναδιαρθρώσεων. Ο κατασκευαστικός τομέας και οι πωλήσεις ακινήτων παραπαίουν, ενώ η κατανάλωση έχει μειωθεί δραματικά, δημιουργώντας δύσκολες συνθήκες στις εμπορικές δραστηριότητες. Δυστυχώς, υπάρχουν ακόμη εμπόδια για να μπούμε σύντομα σε τροχιά ανάπτυξης. Παράλληλα, είναι πολλά ακόμη τα προβλήματα, που ενώ για χρόνια κανείς δεν τολμούσε να λύσει, τώρα επιβάλλεται αμεσότητα στην αντιμετώπισή τους.

Ύψιστη προϋπόθεση

Ύψιστη προϋπόθεση θεωρώ ότι είναι η ξεκάθαρη βούληση για συνεπή εφαρμογή του μνημονίου, κάτι που επιδεικνύει η Κυβέρνηση. Χρειάζεται σίγουρα πολιτική σταθερότητα και ξεκάθαρη βούληση όχι μόνο από την Κυβέρνηση αλλά και από την πλειοψηφία των πολιτικών κομμάτων. Αυτό που έχει βοηθήσει πραγματικά μέχρι σήμερα, είναι ότι τον αρνητισμό των πολιτικών κομμάτων, που μένουν στα μεγάλα λόγια, τον αποδυνάμωσε η σοβαρότητα, υπευθυνότητα και υπομονή που επιδεικνύει η μεγάλη πλειοψηφία των πολιτών.

Θα μπορούσε κανείς να γεμίσει σελίδες γι' αυτά που πρέπει άμεσα να γίνουν για να υποβοηθηθεί η επανεκκίνηση της οικονομίας. Επιγραμματικά αναφέρω:

* Πρέπει να επιταχυνθεί η ριζική αναδιάρθρωση της δημόσιας υπηρεσίας και του κράτους ευρύτερα, ώστε να μειωθεί η γραφειοκρατία και ο κρατικός υδροκεφαλισμός, να αυξηθεί η αποτελεσματικότητα, να εξοικονομηθούν δαπάνες μέσω συνεργειών, αλλά και να γίνει προσαρμογή στα δεδομένα της σύγχρονης εποχής. Μεταξύ άλλων, πρέπει να ενοποιηθούν υπηρεσίες, να απλοποιηθούν οι διαδικασίες, να εφαρμοστεί η εναλλαξιμότητα και να αναδημιουργηθεί το σύστημα αξιολόγησης των δημοσίων υπαλλήλων.

* Είναι άμεση ανάγκη η αξιολόγηση, η αναδιοργάνωση και η ριζική αναδιάρθρωση των ημικρατικών οργανισμών, ώστε να καταστούν πιο σύγχρονοι, πιο ευέλικτοι και πιο ανταγωνιστικοί.

* Πρέπει να προχωρήσουμε σε αποκρατικοποίηση αρκετών ημικρατικών οργανισμών (Αρχής Τηλεπικοινωνιών, Αρχής Λιμένων, Αρχής Ηλεκτρισμού, και άλλων μικρότερων οργανισμών), όχι μόνο γιατί αυτό αποτελεί προϋπόθεση των δανειστών μας και χρειαζόμαστε από την αποκρατικοποίηση €1,4 δις, αλλά επιπρόσθετα για να μπορεί να εφαρμοστεί καλύτερη διαχείριση, να μην υπάρχουν κομματικές παρεμβολές, να γίνουν οι οργανισμοί πιο ανταγωνιστικοί και να μπορούν να αντέξουν στον χρόνο. Η κερδοφορία των οργανισμών ή, καλύτερα, η προσδοκία για μελλοντική κερδοφορία θα συμπεριληφθεί στην τιμή πώλησης. Για τη μεγιστοποίηση του οφέλους πρέπει να γίνει η αναδιάρθρωση και ο εκσυγχρονισμός των οργανισμών αυτών εκ των προτέρων.

Θεωρώ δεδομένο πως θα ληφθούν όλα τα απαραίτητα μέτρα και θα γίνουν τέτοιες ρυθμίσεις, με τις οποίες θα διασφαλίζονται όλα τα εθνικά συμφέροντα και δεν θα δημιουργηθούν ιδιωτικά μονοπώλια. Δράττομαι της ευκαιρίας να καλέσω τους εργαζόμενους στους ημικρατικούς να επιδείξουν τη δέουσα σοβαρότητα, υπευθυνότητα και υπομονή, κάτι που έχουν κάνει οι άνεργοι, οι τραπεζικοί υπάλληλοι που έχασαν τις εργασίες τους και όλοι οι υπόλοιποι πολίτες. Αυτό που πρέπει να τους φοβίζει είναι το κλείσιμο των ημικρατικών και σίγουρα όχι η μετοχική δομή. Η αλλαγή στο ιδιοκτησιακό καθεστώς πρέπει να φοβίζει μόνο τους «βολεμένους» από τα κόμματα.

* Τα προγράμματα νεανικής επιχειρηματικότητας κινούνται προς πολύ ορθή κατεύθυνση, αφού από τη μια καταπολεμούν την ανεργία των νέων και από την άλλη τούς δίνουν τη δυνατότητα να υλοποιήσουν τις καινοτόμες ιδέες τους και να προσθέσουν όφελος στην οικονομία. Πρέπει, όμως, να ανακοινωθούν σύντομα νέα προγράμματα.

* Τα προγράμματα επιδότησης εργασίας, αν και είναι υποβοηθητικά, θεωρώ ότι είναι ελλιπή. Θα πρέπει να εφαρμοστούν προγράμματα για περισσότερες ομάδες ανέργων και για όλες τις επιχειρήσεις. Ίσως το θέμα της ανεργίας να είναι το πιο σημαντικό που πρέπει να αντιμετωπίσουμε. Σίγουρα, το παρόν σύστημα της καταβολής του ανεργιακού επιδόματος είναι προβληματικό, αφού υπάρχει μεγάλη εκμετάλλευση. Πολλοί είναι αυτοί που, ενώ ουσιαστικά εργάζονται, δεν δηλώνονται για να εισπράττουν το ανεργιακό.

* Θεωρώ ότι πρέπει να βοηθηθούν οι επιχειρήσεις στον κατασκευαστικό τομέα (μεταλλικές κατασκευές, αλουμίνια, ξυλουργεία κλπ) να εκσυγχρονιστούν, να ανανεώσουν τα εργοστάσιά τους και να δώσουν έμφαση στις εξαγωγές. Παράλληλα, πρέπει να δοθούν περισσότερα κίνητρα στον τομέα της μικρο-μεταποιητικής βιομηχανίας, που αν και σχεδόν δεν υπάρχει καθόλου στην Κύπρο, θεωρώ ότι μπορεί να αναπτυχθεί. Υπάρχουν παραδείγματα, τα οποία καταδεικνύουν ότι μπορούμε να είμαστε ανταγωνιστικοί και σε αυτόν τον τομέα.

* Αναμένουμε το νέο σχέδιο αγροτικής ανάπτυξης 2014-2020 και ευελπιστούμε ότι με το σχέδιο θα ενισχυθούν τα κίνητρα που έδωσε η Κυβέρνηση για ανάπτυξη της γεωργοκτηνοτροφίας. Και σε αυτόν τον τομέα πρέπει να γίνουμε πιο σύγχρονοι, πιο ανταγωνιστικοί και να δώσουμε έμφαση στις εξαγωγές.

* Πρέπει να εμπλουτίσουμε το τουριστικό προϊόν, αξιοποιώντας τα πολεοδομικά κίνητρα που έχουν ήδη δοθεί για νέες αναπτύξεις, κάτι που θα βοηθήσει και τον κατασκευαστικό τομέα, υποβοηθώντας τις ώριμες μεγάλες αναπτύξεις που εκκρεμούν και διασφαλίζοντας τη δημιουργία καζίνου το συντομότερο δυνατό.

* Σωστά δόθηκε έμφαση από την Κυβέρνηση για περισσότερα ευρωπαϊκά κονδύλια και υψηλότερη συνεισφορά της Ε.Ε. σε σχέση με τους εθνικούς πόρους. Αυτό που χρειάζεται τώρα είναι ο σχεδιασμός για απορρόφηση όλων αυτών των κονδυλίων στον μέγιστο βαθμό και στο πιο σύντομο διάστημα, αλλά και να διασφαλιστεί η δυνατότητα επιπρόσθετης χρηματοδότησης αφού τα κονδύλια θα καλύπτουν μόνο μέρος των επενδύσεων.

* Πρέπει να επισπευσθεί η διαδικασία χρηματοδότησης των Μικρομεσαίων Επιχειρήσεων με δάνεια από το Ταμείο Επιχειρηματικότητας Κύπρου σε συνεργασία με τις τράπεζες.

* Πρέπει να υπάρξει πραγματική πίεση (απειλή πειστική για εκποίηση ακινήτων ή διαχείριση εταιρειών) στις εταιρείες με τα μεγάλα μη εξυπηρετούμενα δάνεια, για να αυξηθεί η ρευστότητα στο τραπεζικό σύστημα και για να μπορούμε να πούμε ότι δεν υπάρχουν διακρίσεις μεταξύ εταιρειών οι οποίες δημιουργούν αθέμιτο ανταγωνισμό.

Θα έλεγα ότι η λύση στο πρόβλημα δεν μπορεί να είναι η πώληση ακινήτων στους ξένους, αφού αυτό μόνο βραχυπρόθεσμο όφελος μπορεί να δώσει, και λανθασμένα είχε στηριχτεί η οικονομία μας σε αυτό τον τομέα.

Σίγουρα, όμως, σε αυτήν τη δύσκολη κατάσταση χρειαζόμαστε έστω αυτό το βραχυπρόθεσμο όφελος. Οι σχεδιασμοί και τα κίνητρα πρέπει να θωρακίζουν την οικονομία αναπτύσσοντας και εμπλουτίζοντας ακόμη περισσότερο γενικά όλον τον τομέα των υπηρεσιών όπου έχουμε συγκριτικό πλεονέκτημα, αλλά και ενισχύοντας ή επαναδημιουργώντας τον τομέα της μικρο-μεταποιητικής βιομηχανίας και της σύγχρονης γεωργοκτηνοτροφίας.

Η επανεκκίνηση της οικονομίας

Η επανεκκίνηση της οικονομίας δεν εξαρτάται μόνο από το κράτος. Το κράτος οφείλει να βοηθήσει αυτήν την κατεύθυνση και να εφαρμόσει τα μέτρα που χρειάζονται. Το στοίχημα ανήκει στον καθένα ξεχωριστά. Δεν μπορούμε να αναζητήσουμε τη λύση σε νέες θέσεις εργασίας στο δημόσιο, γιατί αυτό θα διογκώσει ακόμη περισσότερο το πρόβλημα. Δυστυχώς, δεν υπάρχουν εύκολες λύσεις. Οφείλουμε, σήμερα, να είμαστε συνεχώς σε εγρήγορση, να βελτιωνόμαστε καθημερινά, να γινόμαστε πιο αποτελεσματικοί και πιο ανταγωνιστικοί, να εφαρμόσουμε καινοτόμες ιδέες και να κοιτάξουμε τη διεθνή αγορά κατάματα. Το ξεκάθαρο στοίχημα όλων είναι να ξεφύγουμε από τα στενά όρια της κυπριακής αγοράς.

Ο τομέας των υπηρεσιών, και δεν αναφέρομαι στον τουρισμό, ανθίζει και κερδίζει έδαφος ακόμη και μετά τις αποφάσεις του Μαρτίου γιατί επιδείξαμε διαχρονική αξιοπιστία, άριστη τεχνογνωσία και ισχυρό κράμα κινήτρων. Ο τομέας αυτός κέρδισε το στοίχημα των εξαγωγών. Μπορούμε να το επεκτείνουμε και στους άλλους τομείς. Μπορούμε να κάνουμε σύντομα ένα νέο οικονομικό θαύμα. Με πάθος πιστεύω στη δημιουργία μιας εξωστρεφούς και ανταγωνιστικής οικονομίας.

Θέλω να τονίσω ότι τα δεδομένα είναι δύσκολα. Υπάρχει όμως προοπτική. Και για να είμαι ρεαλιστικός και πρακτικός, αυτήν την προοπτική δεν την κατέγραψα λόγω της αυριανής αξιοποίησης των υδρογονανθράκων ούτε λόγω ενδεχόμενης λύσης του κυπριακού προβλήματος. Εάν ληφθούν υπόψη οι δύο αυτές συνιστώσες, τότε θα πρέπει να μιλήσουμε για νέα επιχειρηματικά δεδομένα, τα οποία θα επηρεάσουν θετικά, στον μέγιστο βαθμό, όλους τους τομείς της οικονομίας. Τότε, δεδομένων των όσων έχω αναφέρει πιο πάνω, δικαιούμαστε να έχουμε τα μεγάλα οράματα, δικαιούμαστε να προσδοκούμε σε ένα σύγχρονο ευρωπαϊκό κράτος, με σταθερότητα, ειρήνη, αειφόρο ανάπτυξη και ευημερία.

ΝΙΚΟΣ ΚΟΥΒΑΡΟΣ
Οικονομολόγος, Εγκεκριμένος Λογιστής-
Ελεγκτής, Γενικός διευθυντής CYFEXPO Limited,
Πρόεδρος της επιτροπής ελέγχου του ΟΧΣ,
Επαρχιακός Γραμματέας ΟΝΕ ΔΗΣΥ