Τώρα είναι η ευκαιρία να αξιοποιήσουμε την ιδιότητά μας ως Μέλος της Ε.Ε. καθώς και την ευρωπαική πορεία της Τουρκίας

Σε προηγούμενο άρθρο παρομοίασα την εισβολή της Τουρκίας στην Κύπρο σαν ένα τεράστιο αρπακτικό πτηνό, που έμπηξε τα νύχια του σε ένα μικρό πουλάκι και το κρατά αιχμάλωτο. Πώς απαγκιστρώνεται; Ήδη πέρασαν σαράντα σχεδόν χρόνια κι ο κίνδυνος του παγώματος της κατάστασης και της διχοτόμησης του νησιού γίνεται πιο μεγάλος. Η οδός της δυναμικής αντίδρασης έχει αποκλειστεί εκ των πραγμάτων. Μόνο μέσα στα πλαίσια της διεθνούς πολιτικής των Η.Ε. θα μπορούσε να βρεθεί διέξοδος.

Κάποιες αμυχές αναπόφευκτα θα παραμείνουν στο σώμα του θύματος. Θα πρέπει να φροντίσουμε στην τελική λύση να είναι ιάσιμες με τον χρόνο. Το να φύγει ο εισβολέας χωρίς κάποιες συνέπειες δεν φαίνεται ρεαλιστικό σενάριο. Ούτε η άνευ όρων παράδοση στη μοίρα μας κι αποδοχή οποιασδήποτε λύσης ενδείκνυται, ούτε η απόρριψη της ευκαιρίας για επανέναρξη διαπραγματεύσεων, που προσφέρεται με την κοινή δήλωση, όπως συμφωνήθηκε, συνιστάται.

Η ένταξή μας κι η επιδιωκόμενη ένταξη της Τουρκίας στην Ε.Ε. μαζί με την αναβαθμισμένη γεωπολιτική σημασία της Κύπρου είναι οι παράγοντες πάνω στους οποίους θα μπορούσε αυτήν τη φορά να στηριχθεί μια βιώσιμη, διαρκής και λειτουργική λύση του Κυπριακού. Ξεκινώντας από τον τελευταίο, είναι φανερό από την κατάληξη των προσπαθειών για ένα κοινό ανακοινωθέν ότι οι ΗΠΑ διαδραμάτισαν ουσιαστικό ρόλο, τον οποίο υπόσχονται να συνεχίσουν μέχρι την ευόδωση των συνομιλιών.

Οι μεγάλες δυνάμεις κι άλλοι βλέπουν τη μεγάλη σημασία της Κύπρου στην ταραγμένη περιοχή της Μ. Ανατολής σαν μιας ανεξάρτητης σταθεροποιητικής οντότητας. Η ίδια η Τουρκία προσβλέπει σε προσπόριση οφελών από την εκμετάλλευση των αποθεμάτων φυσικού αερίου και πετρελαίου στην αποκλειστική οικονομική ζώνη της Κύπρου κι όχι μόνο με τη μεταφορά τους με αγωγούς μέσω του εδάφους της και για τους Τ/κυπρίους.

Τώρα είναι η ευκαιρία να αξιοποιήσουμε την ιδιότητά μας ως Μέλος της Ε.Ε. καθώς και την ευρωπαική πορεία της Τουρκίας. Η Ε.Ε. θα πρέπει να παρέμβει και να δώσει «ευρωπαική» λύση, γιατί θα έχει η ίδια προβλήματα από μια «κακή» λύση. Σε κάποιες «δύσκολες» περιπτώσεις η ίδια η Ε.Ε. θα μπορούσε να εγγυηθεί μια συγκεκριμένη μεταβατική περίοδο για την εφαρμογή του ευρωπαικού κεκτημένου, όπου ζητούνται παρεκκλίσεις. Πιστεύω ότι οι δυο αυτές πρακτικές, εάν χρησιμοποιηθούν με αποφασιστικότητα και σωφροσύνη, μπορούν να μας οδηγήσουν σύντομα σε μια καλή ομοσπονδιακή λύση, μια λειτουργική και βιώσιμη λύση.

Πιο κάτω αναφέρομαι σε διάφορα επίμαχα σημεία της λύσης, που χρησιμοποίησα κι άλλοτε, αλλά καθίστανται επίκαιρα λόγω της έναρξης των συνομιλιών:

- Η τυχόν διατήρηση επεμβατικών δικαιωμάτων θα δημιουργήσει μελλοντικά περιπλοκές στην ίδια την Ε.Ε., γιατί κάποια Κράτη/Μέλη θα ζητήσουν να έχουν επεμβατικά δικαιώματα για να προστατεύσουν τις μειονότητές τους που υπάρχουν ή θα δημιουργηθούν με την ελεύθερη διακίνηση και εγκατάσταση. Πώς συνάδει η απαίτηση αυτή με την προσπάθεια υιοθέτησης κοινής ευρωπαϊκής εξωτερικής και αμυντικής πολιτικής;

- Στο θέμα της παρθενογένεσης ή μετεξέλιξης θα μπορούσε να αντιταχθεί ότι η ενσωμάτωση των Κ/Περιοχών στην Κυπριακή Δημοκρατία έχει ήδη προβλεφθεί στο Πρωτόκολλο 10 και στη Συμφωνία Τελωνειακής Ένωσης. Η Ε.Ε. θα ανοίξει τους ασκούς του Αιόλου για πολλά θέματα εάν δεν τιμά τις Συμφωνίες της.

- Σε διάφορα Κράτη/Μέλη υπάρχει αναταραχή για το μέλλον τους (Βέλγιο, Ιρλανδία, Ισπανία, Σκοτία). Ο λόγος που δεν έρχεται στο προσκήνιο είναι η ένταξή τους στην Ε.Ε. Θα ανοίξουν νέα κεφάλαια αναταραχών στους κόλπους της εαν δεν είναι προσεκτική. Η δομή του Κράτους, η σύνθεση της Εκτελεστικής και της Νομοθετικής Εξουσίας πρέπει να είναι τέτοιες, που να μην εμποδίζουν την ομαλή υιοθέτηση των αποφάσεων της Ε.Ε. Με αυτά δε λέμε ότι τα δικαιώματα της μειοψηφίας δεν πρέπει να προστατευθούν. Όμως όχι σε βάρος της πλειοψηφίας τόσο των Ε/κυπρίων όσο και της Ε.Ε.

- Τα θέματα επιστροφής περιουσιών κι εκτοπισθέντων συνδέονται με τις τρεις βασικές ελευθερίες (διακίνησης, εγκατάστασης και ιδιοκτησίας). Στην περίπτωση των περιουσιών θα πρέπει να διασφαλιστεί το δικαίωμα όλων να κατέχουν, αγοράζουν και πωλούν περιουσίες σε όλη την Κύπρο, όπως γίνεται με όλους τους πολίτες της Ε.Ε. Η κατοχή περιουσιών από Ε/κύπριους ή Τ/κύπριους στην άλλη περιοχή δεν παραβιάζει τα δικαιώματα της μικρότερης κοινότητας. Απεναντίας, η «εξωτερική» επένδυση επιδιώκεται από όλες τις χώρες.

- Η επιστροφή όλων των εκτοπισθέντων με όλα τα πολιτικά δικαιώματά τους, που ενδεχομένως να αποτελέσουν και την πλειοψηφία στο τ/κυπριακό «Κρατίδιο», δυνατόν να αλλοιώσει τη βούληση της μειοψηφίας. Σ’ αυτήν την περίπτωση το πρόβλημα δεν διορθώνεται με το να απαγορευθεί η επιστροφή «των πλεοναζόντων» αλλά με την ανάλογη αναμόρφωση του εκλογικού νόμου. Κάποιοι εκτοπισθέντες π.χ. θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως «ετεροδημότες» και να ψηφίζουν στο Ε/κυπριακό «Κρατίδιο» για κάποιο διάστημα.

Με τα πιο πάνω γενικά παραδείγματα προσπάθησα να επεξηγήσω ότι θα πρέπει να προκαλέσουμε την πιο συστηματική εμπλοκή της Ε.Ε. και να χρησιμοποιήσουμε το ευρωπαικό κεκτημένο, την ευρωπαική ενοποίηση και τις εγγυήσεις της Ε.Ε. σαν εφαλτήριο για υπέρβαση τυχόν αδιεξόδων, πέραν της κάλυψης του Συμβουλίου Ασφαλείας. Δεν υπάρχει άλλος τρόπος. Η Τουρκία δεν πρέπει να αντιδράσει σ’ αυτό μια και η διακηρυγμένη πολιτική της είναι η ένταξή της στην Ε.Ε.

ΔΡ. ΙΑΚΩΒΟΣ ΑΡΙΣΤΕΙΔΟΥ
Πρώην Υπουργός,
Πρώην Γενικός Διευθυντής Γραφείου Προγραμματισμού