Η ευθύνη του κράτους και της Βουλής
Με αφορμή την επιχειρούμενη μεταρρύθμιση πολλών πραγμάτων στην Κύπρο εξαιτίας μνημονιακών υποχρεώσεων, ακούγονται πολλές φωνές που ζητούν σμίκρυνση του μεγέθους της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ώστε ο αριθμός των Δήμων να μειωθεί δραστικά, μέσω συνενώσεων. Προτού ληφθούν οι τελικές αποφάσεις, πρέπει να προηγηθεί κάτι άλλο, πολύ πιο ουσιαστικό: Να διαμορφωθεί και να ξεκαθαρίσει μια και καλή το μοντέλο Τοπικής Αυτοδιοίκησης στην Κύπρο. Να συμφωνηθεί ποιες θα είναι οι εξουσίες της και τι σημαίνουν σε οικονομικά μεγέθη, όταν εκχωρηθούν.
Εάν θέλουμε να γίνει σωστή δουλειά, το όλο εγχείρημα θα πρέπει να τοποθετηθεί μέσα σ’ ένα ευρύτερο πλαίσιο συνολικής μεταρρύθμισης της Δημόσιας Υπηρεσίας, τουτέστιν του κράτους. Με αποσπασματικές κινήσεις και μεμονωμένες ενέργειες δεν μπορεί να προκύψει το επιθυμητό επικερδές αποτέλεσμα για τον τόπο, που αποτελεί το ζητούμενο.
Λένε πολλοί σήμερα: Γιατί να υπάρχει σε κάθε Δήμο μια ξεχωριστή τεχνική υπηρεσία; Εύλογο το ερώτημα, σε μιαν εποχή που αναζητούνται εναγωνίως τρόποι εξοικονομήσεων. Αλλά, κατά τον ίδιο τρόπο, μπαίνει το ερώτημα: Γιατί, σε όλα σχεδόν τα υπουργεία να υπάρχει και μια ξεχωριστή τεχνική υπηρεσία; Η απάντηση παραπέμπει στην ανάγκη συνολικής μεταρρύθμισης…
Ας δούμε την υφιστάμενη κατάσταση: Ο όρος «Κυπριακή Τοπική Αυτοδιοίκηση» σήμερα είναι πλασματικός, διότι η Τοπική μας Αυτοδιοίκηση είναι δέσμια της κεντρικής εξουσίας, μέσα από ένα ξεπερασμένο μοντέλο λειτουργίας. Με το κράτος να φορτώνει στα δημαρχεία πληθώρα ευθυνών αλλά χωρίς να τους ανοίγει και δρόμους για οικονομική αυτοτέλεια.
Υποχρεώνονται, για παράδειγμα, οι Δήμοι να φτιάχνουν το οδικό δίκτυο για την ασφαλή διακίνηση, να συντηρούν/επιδιορθώνουν τα φώτα τροχαίας, αλλά τα χρήματα από τα τέλη κυκλοφορίας οχημάτων δεν τα καρπώνονται οι ίδιοι αλλά η κεντρική εξουσία, η οποία την ίδια στιγμή μειώνει ολοένα και περισσότερο το ύψος της ετήσιας χορηγίας προς τους Δήμους. Δηλαδή, τα λεφτά κόβονται αλλά οι δουλειές ή τα έξοδα που πρέπει να κάνουν οι Δήμοι, παραμένουν ή και αυξάνονται. Είναι χαρακτηριστικό το παράδειγμα με τις χρεώσεις οδικού φωτισμού, που έφτασαν σε μεγάλα ύψη λόγω ακριβής ηλεκτρικής ενέργειας. Αυτά τα έξοδα το κράτος τα φόρτωσε στους Δήμους. Και πολλά άλλα, όπως π.χ. ποσοστό για αποζημιώσεις από απαλλοτριώσεις.
Τα πράγματα είναι καθαρά μπροστά μας: Η μεταρρυθμιστική προσπάθεια, που βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη, δεν πρέπει να εισηγείται σε αυτό το αρχικό στάδιο πόσοι Δήμοι θα πρέπει να παραμείνουν, αλλά πώς θα λειτουργούν μέσα σε συνθήκες οικονομικής βιωσιμότητας. Κι αυτό θα επιτευχθεί, εάν το κράτος εκχωρήσει μέσω της Βουλής πολύ σημαντικές εξουσίες, που θα καθιστούν την Τοπική Αυτοδιοίκηση οικονομικά αυτοδύναμη.
Το στοίχημα, δηλαδή, δεν είναι πόσοι Δήμοι θα παραμείνουν. Το πραγματικό ζητούμενο αυτή την ώρα, είναι τούτο: Η λειτουργία τους να μην εξαρτάται από το ποσόν των χρημάτων που θα παίρνουν κάθε χρόνο από το κράτος. Πρέπει να γίνει αυτό που υπάρχει σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, όπου χιλιάδες Δήμοι λειτουργούν ως τοπικές κυβερνήσεις, με οικονομική αυτοδυναμία.
Η σημερινή οικονομική δυσπραγία των Δήμων της Κύπρου είναι το αποτέλεσμα πολύχρονης αδυναμίας να ξεκαθαρίσει το μοντέλο της Τοπικής μας Αυτοδιοίκησης, διότι τα πράγματα λειτουργούσαν στη λογική της νοσηρής νοοτροπίας, «δεν βαριέσαι αδελφέ», η οποία οδήγησε σταδιακά στον τόπο σ’ ευρύτερη οικονομική κατάρρευση. Για πολλά χρόνια τα πραγματικά προβλήματα έμπαιναν κάτω από το χαλί και διαιωνιζόταν μια μορφή διοίκησης που ανεχόταν λάθη, μη κατανομή ξεκάθαρων ρόλων, αναξιοκρατία και ρουσφετολογικές προσεγγίσεις.
Χρειάζεται να ληφθούν ξεκάθαρες αποφάσεις, που θα καταστήσουν την Τοπική Αυτοδιοίκηση μη κρατικοδίαιτη, αλλά τοπική κυβέρνηση μέσα από σημαντικές νομοθετικές ρυθμίσεις. Συνεπώς, πρέπει ν’ αποφασιστεί πρώτα και κύρια το μοντέλο λειτουργίας, να καθοριστεί το εύρος εξουσιών και εάν μπορούν να αναληφθούν, να κοστολογηθεί το μοντέλο και μετά να ξεκαθαρίσει εάν χρειαζόμαστε 10, 20 ή 30 Δήμους. Όσοι και να είναι, πρέπει να έχουν οικονομική αυτοδυναμία, που θα τους επιτρέπει να βρίσκονται γρήγορα και αποτελεσματικά δίπλα στον πολίτη, με κόστος που δεν πρέπει σε καμιά περίπτωση να αυξηθεί για το μέσο νοικοκυριό. Εάν η μεταρρύθμιση που θα προκύψει επιβαρύνει πιο πολύ τους δημότες απ’ όσα πληρώνουν σήμερα, θα κάνουμε μια τρύπα στο νερό. Επιδίωξη πρέπει να είναι το χαμηλότερο κόστος για τον Κύπριο φορολογούμενο.
Εν κατακλείδι: Θέλουμε Δήμους που να είναι κυβερνητικά εξαρτήματα, ή Δήμους τοπικές κυβερνήσεις; Όταν απαντηθεί το ερώτημα και εκχωρηθούν συγκεκριμένες εξουσίες και πόροι, τα άλλα θ’ ακολουθήσουν.
ΖΑΧΑΡΙΑΣ ΚΥΡΙΑΚΟΥ
Δήμαρχος Έγκωμης
