Στο σχολείο πρέπει να υπάρχει συνεργατική κουλτούρα, η οποία υποβοηθά στην ανάπτυξη της συμπερίληψης και, ουσιαστικά, εξελικτικά θα μετατραπεί σε κουλτούρα συμπερίληψης

Η συμπεριληπτική εκπαίδευση ή συχνά ως ολική εκπαίδευση,++ αποτελεί το κλειδί για τη βελτίωση των σχολείων και είναι ένας χώρος που πρέπει να καλλιεργείται από την ηγεσία των σχολείων για να υπάρχουν αυξημένες ευκαιρίες μάθησης για όλους τους μαθητές. Όταν ένα σχολείο ξεπερνά προβλήματα αποκλεισμού και δίνει ίσες ευκαιρίες στο δικαίωμα της μάθησης, τότε σίγουρα βρίσκεται σε μιαν ασταμάτητη πορεία βελτίωσης. Όταν προσφέρονται ίσες ευκαιρίες μάθησης σε ανάπηρα παιδιά ή σε παιδιά με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες, φτωχά παιδιά, παιδιά με πειθαρχικό αποκλεισμό, απομονωμένα άτομα ή ομάδες, τότε τα συνολικά αποτελέσματα των μαθητών θα αυξηθούν. Oι Aincow, Booth & Dyson (2006) επισημαίνουν ότι αναπτύσσοντας τη συμπερίληψη βελτιώνουμε τα σχολεία.

1. Η ηγεσία: Ο ρόλος της ηγεσίας έχει αλλάξει σε μεγάλο βαθμό τα τελευταία χρόνια και θεωρείται βασικός παράγοντας για την επιτυχία του σχολείου. Η Praisner (2003) ισχυρίζεται ότι για να εδραιωθεί η επιτυχία της συμπεριληπτικής εκπαίδευσης, είναι σημαντικό οι ηγέτες να δεσμεύονται απέναντι στη φιλοσοφία της συμπερίληψης και να αναπτύξουν στάσεις και συμπεριφορές που να την προωθούν (π.χ. αποδοχή, επιτυχία των μαθητών με δυσκολίες στη μάθηση). Όπως υποστηρίζουν οι Attfieid και Williams (2003), οι ηγέτες θα πρέπει ενθαρρύνουν τους εκπαιδευτικούς στις υπευθυνότητες και τη διδασκαλία απέναντι στα παιδιά που για κάποιους λόγους περιθωριοποιούνται (Freeman & Grey, 1989). Οι Kugelmass και Ainscow (2004) επιχειρηματολογούν ότι ανάμεσα στα καθήκοντα των ηγετών είναι να παρουσιάζουν νέα νοήματα για τη διαφορετικότητα, τα οποία να μην απομονώνουν τα άτομα που για κάποιους λόγους περιθωριοποιούνται και επίσης να προσπαθούν να κτίζουν γέφυρες ανάμεσα στα σχολεία μιας κοινότητας.

2. Οι εκπαιδευτικοί: Σε επίπεδο τάξης, οι εκπαιδευτικοί θα πρέπει να διδάσκουν ανταποκρινόμενοι στην ετερότητα των μαθητών. Για να επιτευχθεί κάτι τέτοιο, θα πρέπει να κυριαρχεί:

*Διαφοροποίηση στην προετοιμασία και τον σχεδιασμό ενός μαθήματος με ποικιλία δραστηριοτήτων, οι οποίες να απευθύνονται στις ικανότητες όλων των μαθητών.

*Διαφοροποίηση της διδασκαλίας με περισσότερα μέσα, δημιουργικές δραστηριότητες και μεθόδους διδασκαλίας για το κάθε μάθημα (π.χ. χρήση έντυπων και ηλεκτρονικών υλικών, χρήση βιντεοπροβολέα κ.ά.)

*Ηγετικός ρόλος εκ μέρους του εκπαιδευτικού, με πρωτοβουλίες εμπλοκής των γονιών για συζήτηση, συμπρογραμματισμό και συμμετοχή στη διαδικασία της μάθησης και ανταλλαγής απόψεων με άλλους εκπαιδευτικούς. (Γεωργίου, Αγγελίδη & Κυριάκου, 2009)

Τα παιδιά που έχουν κριθεί ως να έχουν ειδικές ανάγκες να διδάσκονται ατομικά από «ειδικό» εκπαιδευτικό ή και συνοδεύονται από συνοδό, όπως συνηθίζεται στα σχολεία της Κύπρου. Βοηθητικό είναι ο εκπαιδευτικός αυτός να μπορεί να μπαίνει στην τάξη τους και να συνδιδάσκει μαζί με τον εκπαιδευτικό του τμήματος. Με τις συνδιδασκαλίες ενθαρρύνεται η δημιουργικότητα, προκαλείται το ενδιαφέρον των μαθητών και τα μαθήματα γίνονται πιο αποτελεσματικά και γίνεται καλύτερη προετοιμασία και εμβάθυνση στο αντικείμενο του μαθήματος. Οι συνδιδασκαλίες, οι συνεργασίες μεταξύ εκπαιδευτικών και η συναδελφική αλληλεπίδραση, καλλιεργούν τη συνεργατική κουλτούρα, που οδηγεί στη σχολική βελτίωση.

3. Η κουλτούρα του σχολείου: Στην πραγματικότητα δεν υπάρχει μια, αλλά πολλές κουλτούρες στο σχολείο. Φαίνεται ότι οι κουλτούρες του χώρου εργασίας έχουν αντίκτυπο στη διδασκαλία και πρέπει να λαμβάνονται υπόψη σε σχέση με τα προγράμματα σχολικής βελτίωσης (Fullan, 1991), ενώ η αποτυχία να τις λάβουμε υπόψη οδηγεί σε φτωχά αποτελέσματα στις προσπάθειες για αλλαγή (Fuller & Clarke, 1994).

Όπως αναφέρουν οι Booth και Ainscow (2002), η ανάπτυξη συμπεριληπτικών κουλτούρων στα σχολεία δημιουργεί μια κοινότητα η οποία εμπνέει ασφάλεια, αποδοχή και συνεργασία. Σε αυτήν την κοινότητα όλοι είναι πολύτιμοι και δημιουργούν τη βάση για υψηλότερες επιτυχίες από όλους τους μαθητές. Αυτή η κοινότητα ενδιαφέρεται για την ανάμιξη συμπεριληπτικών αξιών, τις οποίες ασπάζονται όλοι οι εμπλεκόμενοι (εκπαιδευτικοί, βοηθητικό προσωπικό, μαθητές, λειτουργοί των εκπαιδευτικών Αρχών και γονείς) και μεταφέρονται σε όλα τα νέα μέλη αυτής της κοινότητας.

Οι Αρχές καθοδηγούν τις αποφάσεις και καθορίζουν πολιτική στη συνεχή εξέλιξη στα σχολεία.

Η φιλοσοφία του διευθυντή του σχολείου ενθαρρύνει την εμπλοκή των εκπαιδευτικών και την ανάληψη ηγετικών ρόλων από αυτούς σε όλες τις δραστηριότητες του σχολείου, με την κατανεμημένη ηγεσία. Ηγετικό ρόλο στην εμπλοκή των εκπαιδευτικών, στη θεωρία και την πράξη, μπορεί να έχει και ένας εκπαιδευτικός ο οποίος μπορεί να επηρεάσει θεωρητικά και πρακτικά τους υπόλοιπους εκπαιδευτικούς.

Στο σχολείο πρέπει να υπάρχει συνεργατική κουλτούρα, η οποία υποβοηθά στην ανάπτυξη της συμπερίληψης και, ουσιαστικά, εξελικτικά θα μετατραπεί σε κουλτούρα συμπερίληψης. Αν όλα αυτά ληφθούν υπόψη, τότε μια θέση στο ταξίδι «Ίσα δικαιώματα στη μάθηση» θα περιμένει κάθε παιδί, βελτιώνοντας τόσο το ίδιο το παιδί, όσο και ολόκληρο το σχολείο.

ΑΝΔΡΕΑΣ ΒΑΝΕΖΗΣ
Καθηγητής Πληροφορικής
στη Μέση Εκπαίδευση