Tην περασμένη βδομάδα υπήρξε μια έντονη πολιτική αντιπαράθεση σε τηλεοπτιοκό πάνελ μεταξύ του Γιώργου Λουκαϊδη του ΑΚΕΛ μαζί με τον υποψήφιο βουλευτή του ΕΛΑΜ Ευγένιου Χαμπουλά. Αφορμή στάθηκε η αναφορά του κυρίου Χαμπουλλά στον Μεγάλο Λιμό της Ουκρανίας, γνωστό ως χολοντομόρ. Τι είναι ακριβώς ο Μεγάλος Λοιμός των Ουκρανών από τους Σοβιετικούς και γιατί δεν έμεινε τόσο γνωστός όσο το ολοκαύτωμα των εβραίων από τους Ναζί;
Ο Μεγάλος Λιμός (ή Χολοντομόρ / Holodomor) είναι η ονομασία του τεχνητού λιμού που έπληξε την Ουκρανία (και σε μικρότερο βαθμό άλλες περιοχές της Σοβιετικής Ένωσης) τα χρόνια 1932-1933. Η λέξη «Χολοντομόρ» προέρχεται από τις ουκρανικές λέξεις holod (πείνα) και mor (εξόντωση/θάνατος) και σημαίνει κυριολεκτικά «θάνατος από την πείνα»
Τι ακριβώς συνέβη;
Πρόκειται για έναν τεχνητό λιμό που προκλήθηκε από τις πολιτικές του Ιωσήφ Στάλιν και της σοβιετικής ηγεσίας κατά τη διάρκεια της βίαιης κολεκτιβοποίησης της γεωργίας. Η Σοβιετική Ένωση επέβαλε υπερβολικές ποσοστώσεις σιτηρών στην Ουκρανία, κατάσχεσε όλα τα τρόφιμα από τους χωρικούς (ακόμα και τα σπόρια για την επόμενη σοδειά), απαγόρευσε τη μετακίνηση των κατοίκων και έκλεισε τα σύνορα, ενώ ταυτόχρονα εξήγαγε σιτάρι στο εξωτερικό
Εκτός από την Ουκρανία και τη Γερμανία, τον Μεγάλο Λιμό έχουν ακόμη αναγνωρίσει ως γενοκτονία, σύμφωνα με το αρχείο του Μουσείου Χολοντομόρ, η Αυστραλία, η Βραζιλία, ο Ισημερινός, η Εσθονία, ο Καναδάς, η Κολομβία, η Γεωργία, η Ουγγαρία, η Λετονία, η Λιθουανία, το Μεξικό, η Παραγουάη, το Περού, η Πολωνία, η Πορτογαλία, η Τσεχία, οι ΗΠΑ και το Βατικανό.
Οι κύριες αιτίες ήταν:
- Η βίαιη κολεκτιβοποίηση
- Η απαλλοτρίωση των «κουλάκων» (πλούσιων χωρικών) και η καταστολή κάθε αντίστασης.
- Η στοχευμένη πολιτική καταστολή του ουκρανικού εθνικισμού και της αντίστασης στην κεντρική εξουσία της Μόσχας.
Αριθμός θυμάτων
Οι εκτιμήσεις των ιστορικών και των δημογραφικών μελετών κυμαίνονται από 3,5 έως 5 εκατομμύρια νεκρούς μόνο στην Ουκρανία. Συνολικά, μαζί με τις γειτονικές περιοχές (όπως το Κουμπάν), ο αριθμός μπορεί να φτάσει τα 7 εκατομμύρια. Τα περισσότερα θύματα ήταν χωρικοί, γυναίκες και παιδιά.
Το 2006 το ουκρανικό κοινοβούλιο το χαρακτήρισε γενοκτονία και καθιέρωσε την 25η Νοεμβρίου ως Ημέρα Μνήμης.
Η Ουκρανία και δεκάδες χώρες (συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ, Καναδά, Γερμανίας και άλλων) το αναγνωρίζουν επίσημα ως γενοκτονία του ουκρανικού λαού.
Η Ρωσία και ορισμένοι ιστορικοί αρνούνται τον χαρακτηρισμό «γενοκτονία» και το παρουσιάζουν απλώς ως αποτέλεσμα κακής οικονομικής πολιτικής ή «φυσικού» λιμού.
Γιατί το Χολοντομόρ δεν έγινε τόσο γνωστό όσο το Ολοκαύτωμα;
Το Χολοντομόρ παρέμεινε για δεκαετίες σχεδόν άγνωστο διεθνώς, σε αντίθεση με το Ολοκαύτωμα, κυρίως επειδή η Σοβιετική Ένωση το απέκρυψε συστηματικά: αρνήθηκε την ύπαρξή του, απαγόρευσε κάθε συζήτηση, έκλεισε τα σύνορα και δεν επέτρεψε ξένους δημοσιογράφους ή βοήθεια, ενώ οι λίγες μαρτυρίες από πρόσφυγες αγνοήθηκαν. Κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου η ΕΣΣΔ ήταν σύμμαχος των Δυτικών, οπότε η κριτική στη Μόσχα θεωρήθηκε «αντιπαραγωγική», ενώ μετά τον πόλεμο η αριστερή συμπάθεια για τον κομμουνισμό και η έλλειψη οπτικού υλικού (φωτογραφίες, ταινίες) –σε αντίθεση με το Ολοκαύτωμα που τεκμηριώθηκε πλήρως στα Νυρεμβέργης– συνέβαλαν στην αποσιώπηση. Οι Ουκρανοί χωρικοί δεν είχαν τη διεθνή επιρροή και το οργανωμένο λόμπι της εβραϊκής διασποράς, ενώ τα αρχεία άνοιξαν μόνο μετά το 1991. Έτσι, η τραγωδία παρέμεινε «εσωτερικό» σοβιετικό ζήτημα μέχρι την ανεξαρτησία της Ουκρανίας.
Στην Μεγάλη Οθόνη
Στους κινηματογράφους έγινε ταινία με τίτλο Mr Jones. Πρόκειται για μια ιστορική ταινία (2019) σε σκηνοθεσία της Ανιέσκα Χόλαντ. Αφηγείται την αληθινή ιστορία του Ουαλού δημοσιογράφου Γκάρεθ Τζόουνς, ο οποίος ταξίδεψε κρυφά στη Σοβιετική Ένωση το 1933 και αποκάλυψε στον κόσμο τον Μεγάλο Λιμό της Ουκρανίας («Holodomor»).
