Η κυπριακή προεδρία στην Ε.Ε. έχει ανοίξει νέους δρόμους στη διπλωματία μας, όπως αποδείχθηκε από τις επαφές που είχε στη διάρκεια της παρουσίας της στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, η υπουργός Εξωτερικών, Ερατώ Κοζάκου – Μαρκουλλή. Όπως είπε σε συνέντευξη που παραχώρησε στο ΚΥΠΕ, πολλές χώρες με τις οποίες η Κύπρος διατηρούσε περιορισμένες σχέσεις ζήτησαν να τη συναντήσουν.

Η κ. Μαρκουλλή ανέφερε ότι και λόγω των σοβαρών διεθνών προβλημάτων, αλλά και εξ αιτίας της έλλειψης προόδου που προκαλούν τα εμπόδια που εγείρει η Τουρκία, υπάρχει μία κόπωση στη διεθνή κοινότητα.

Για την Τουρκία υποστήριξε ότι είναι αναβαθμισμένη τα τελευταία χρόνια, ωστόσο πολλοί συνομιλητές της της επισήμαναν ότι η πολιτική «μηδενικών προβλημάτων» του Τούρκου ΥΠΕΞ Αχμεντ  Νταβούτογλου έχει καταρρεύσει. Την ίδια στιγμή ανέφερε ότι ενοχλεί τους Ευρωπαίους η στάση που τηρεί η Αγκυρα έναντι της κυπριακής προεδρίας.

Η υπουργός Εξωτερικών εκφράζει ικανοποίηση για τις θέσεις που της εξέφρασε ο υφυπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Φίλιπ Γκόρντον, στη διάρκεια της συνάντησής τους. Ενώ στο ζήτημα των κυπριακών κοιτασμάτων υδρογονανθράκων υπογράμμισε ότι θέλουμε η εξέλιξη αυτή να επιδράσει ως κίνητρο για τη λύση του κυπριακό, αλλά προϋπόθεση είναι η λύση. Το αντίθετο θα δημιουργούσε αντικίνητρο στην Τ/Κ κοινότητα για να καταβάλει οιανδήποτε προσπάθεια για λύση του κυπριακού.
Τέλος σε ερώτηση για τη συμβουλή που θα έδινε στο νέο πρόεδρο της Δημοκρατίας, είπε ότι πάντοτε θα πρέπει να παραμείνουμε στο πλαίσιο που και εμείς έχουμε συμφωνήσει από το 1977 και μετά. Την ίδια στιγμή όλοι θα πρέπει να εργαστούμε πάνω στις συγκλίσεις που σημειώθηκαν στις διαπραγματεύσεις των τελευταίων 4 χρόνων, για να έχουμε ένα ολοκληρωμένο σχέδιο, το οποίο να ανταποκρίνεται στις ανάγκες, αλλά και στη βούληση ολόκληρου του κυπριακού λαού.

Ακολουθεί ολόκληρη η συνέντευξη:
Ερ. Ποιες αλλαγές έφερε στην φετινή παρουσία της Κύπρου στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ η ανάληψη της προεδρίας της ΕΕ; Υπήρχε διαφορετική αντιμετώπιση από τους συνομιλητές μας;

Απ. Σίγουρα η κυπριακή προεδρία αντικατοπτρίστηκε και στην παρουσία μας στη ΓΣ, από την άποψη ότι η Κύπρος έχει μία μέχρι στιγμής πολύ επιτυχημένη προεδρία, με προτεραιότητες οι οποίες έχουν αναδείξει το ρόλο της.
Υπάρχουν εμπειρίες στους τομείς της ενέργειας, του περιβάλλοντος, της μετανάστευσης, που αποτελούν αρμοδιότητες άλλων συναδέλφων μου υπουργών, εγώ όμως θα αναφερθώ στις δικές μου εμπειρίες. Εχουμε κάνει ανοίγματα σε χώρες με τις οποίες δεν είχαμε σχεδόν καθόλου σχέσεις, όπως οι χώρες των Δυτικών Βαλκανίων. Εχουμε για πρώτη φορά αναπτύξει τις σχέσεις μας με τις χώρες αυτές ακριβώς διότι μία από τις προτεραιότητες που έχουμε θέσει είναι η διεύρυνση προς τα Δυτικά Βαλκάνια.
Η προεδρία έχει ανοίξει εντελώς διαφορετικές προοπτικές και δρόμους συνεργασίας με χώρες από την Ασία και την Αφρική. Για παράδειγμα, είχα συνάντηση με τον εκπρόσωπο του Πράσινου Ακρωτηρίου, γιατί στις 17 Οκτωβρίου θα προεδρεύω του πολιτικού διαλόγου μεταξύ της ΕΕ κι αυτή της χώρας.
Θα προεδρεύσω επίσης του πολιτικού διαλόγου και με το Καζακστάν και άλλες χώρες της Κεντρικής Ασίας, με τις οποίες δεν είχαμε σχεδόν καθόλου σχέσεις. Όμως η προεδρία και η δυνατότητα να αναπτύξουμε επαφές και μ’ αυτές τις χώρες, δίδει μία διαφορετική διάσταση στις διεθνείς μας σχέσεις.
Πάρα πολλές χώρες ζήτησαν στην επίσκεψή μου αυτή να με συναντήσουν, γιατί έχουμε την προεδρία, έχουν την ανάγκη μας σε κάποια πράγματα και μέσα από τη διεθνή διπλωματία υπάρχουν οι αλληλεξαρτήσεις οι οποίες βοηθούν στην προαγωγή των διεθνών μας σχέσεων.
Ερ. Δηλαδή σε αντίθεση με τα προηγούμενα χρόνια που λόγω κυπριακού μιλούσαμε περισσότερο στους συνομιλητές μας, τώρα συνέβη το αντίθετο.
Απ. Ακριβώς. Μιλούσαμε για το πρόβλημα. Αυτή τη φορά υπάρχουν πολλά καινούργια θέματα τα οποία συζητούμε. Μας βλέπουν διαφορετικά και αισθάνομαι ότι εξ αιτίας της προεδρίας η Κύπρος έχει ανεβάσει το κύριος της.
Όπως επίσης και με το θέμα των υδρογονανθράκων. Εξ αιτίας αυτών των δύο θεμάτων που συνέβησαν στην ίδια χρονική συγκυρία, μας βλέπουν με ένα άλλο μάτι.

Ερ. Ανησυχούμε μήπως στη διάρκεια της προεδρίας συμβεί κάποιο μεγάλο γεγονός – όπως συνέβη στο Λίβανο με τη Γαλλική προεδρία – και να ανατρέψει τους σχεδιασμούς μας;
Απ. Αυτό μπορεί να συμβεί πάντοτε. Μία κρίση είτε στην δική μας περιοχή, είτε διεθνώς. Όμως τα θέματα της εξωτερικής πολιτικής τα χειρίζεται σχεδόν αποκλειστικά η ύπατη εκπρόσωπος για την Εξωτερική Πολιτική και Πολιτική Ασφάλεια, Κάθριν Αστον. Η προεδρία δεν διαδραματίζει στον τομέα της εξωτερικής πολιτικής το ρόλο που είχε προηγουμένως. Εχουμε κάποια ευχέρεια πρωτοβουλιών, όμως πάντοτε σε πλήρη συνεννόηση με την ύπατη εκπρόσωπο.
Είναι γι’ αυτό που πιστεύω ότι ως προεδρία δεν θα αντιμετωπίσουμε προβλήματα που προέκυπταν πριν το 2009, δηλαδή την εφαρμογή της Συνθήκης της Λισαβόνας.
Ερ. Μέσα στο δύσκολο κλίμα το οποίο διαμορφώνεται στην περιοχή μας, με την κατάσταση στη Συρία και το Ιράν, πως προωθείται το κυπριακό;
Απ. Όταν έχει κρίσιμα θέματα να απασχολούν τη διεθνή κοινότητα, τα υπόλοιπα ζητήματα μπαίνουν σε δεύτερη μοίρα. Ας πάρουμε το Παλαιστινιακό, όπως έχει λεχθεί από τον ίδιο τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Χέρμαν βαν Ρομπάι, ότι με την Αραβική Άνοιξη το Παλαιστινιακό έχει «ορφανέψει» και δεν του δίνεται η ίδια προσοχή με προηγούμενα χρόνια.
Στην ίδια επίδραση υπόκειται το κυπριακό κι όχι μόνο γιατί υπάρχουν σοβαρότερα ζητήματα που απασχολούν τη διεθνή κοινότητα. Λόγω της πολιτικής της Τουρκίας, της άρνησής της να συνεργαστεί και των εμποδίων που εγείρει στη διαδικασία με αποτέλεσμα την έλλειψη οποιασδήποτε προόδου, υπάρχει μία κόπωση, η οποία είναι εμφανής.
Αυτό τουλάχιστον διαπιστώνω από τους συνομιλητές μου και στην παρούσα επίσκεψη στην έδρα του ΟΗΕ, αλλά και σε άλλες συνομιλίες. Αυτή ακριβώς είναι και η πολιτική της Τουρκίας. Να διαιωνιστεί το πρόβλημα ώστε να υπάρξει κόπωση και σε κάποιο σημείο το κυπριακό να ξεχαστεί.
Η δική μας προσπάθεια πάντοτε είναι να κρατούμε το κυπριακό ζωντανό, να αναδεικνύουμε την ευθύνη της Τουρκίας και να τονίζουμε πως αν το πρόβλημα παραμείνει άλυτο υπάρχει κίνδυνος να επανέλθει η κρίση.
Σε όλες μας τις επαφές εγείρουμε το κυπριακό, αναδεικνύοντας όλα τα προβλήματα που δημιουργεί η Τουρκία, για να παρεμποδίσει τη λύση του.

Ερ. Υπό τις παρούσες συνθήκες, οι ΗΠΑ, η ΕΕ κι άλλοι παίκτες κλειδιά, έχουν αποτελεσματικότερους μοχλούς πίεσης και μπορούν να τους χρησιμοποιήσουν με την Τουρκία, η οποία αποτελεί το κλειδί λύσης του κυπριακού, ή συμβαίνει το αντίθετο;
Απ. Οι ΗΠΑ κι άλλες χώρες οι οποίες μπορούν να επηρεάσουν την Τουρκία, αν έχουν την πολιτική βούληση, μπορούν πάντοτε να επηρεάσουν την Τουρκία, η οποία είναι ο στενότερός τους σύμμαχος. Βλέπω όμως στα τελευταία δύο τουλάχιστον χρόνια έναν πολύ αναβαθμισμένο ρόλο της Τουρκίας και στη Μέση Ανατολή και γενικότερα. Το γεγονός ότι είναι από της χώρες των G20, ότι για πρώτη φορά κατέλαβε- και διεκδικεί εκ νέου – θέση μη μονίμου μέλος στο ΣΑ, ότι έχει μέχρι στιγμής μία εύρωστη οικονομία και τη δυνατότητα να αναπτύσσει οικονομικές συνεργασίες με όλα τα κράτη, αυτό της προσδίδει αναβαθμισμένο ρόλο.
Όμως, παρόλα αυτά, η πολιτική πάνω στην οποία τα τελευταία χρόνια οικοδομήθηκε η τουρκική διπλωματία έχει κατά την άποψή μου να καταρρέει. Παράδειγμα η πολιτική «μηδενικών προβλημάτων με τους γείτονες» που προώθησε ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών, Αχμέτ Νταβούτογλου. Πολλοί από τους συνομιλητές μου το εγείρουν οι ίδιοι, επισημαίνοντας ότι στην Τουρκία συμβαίνει το αντίθετο, γιατί έχει προβλήματα με όλους τους γείτονές της.
Πέραν τούτου, η αλαζονεία της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής, τουλάχιστον σε ότι αφορά στην Κύπρο, είναι αισθητή και προκαλεί. Παράδειγμα η στάση που τηρεί η Τουρκία έναντι της κυπριακής προεδρίας έχει εκνευρίσει σε μεγάλο βαθμό όλους τους εταίρους μας και όχι μόνο. Είναι κάτι που ενοχλεί γιατί προσβάλλεται με έντονο τρόπο όχι μόνο ένα κράτος μέλος, αλλά κι η ίδια η ΕΕ κι ένας από τους σημαντικότερους θεσμούς της που είναι το Συμβούλιο της ΕΕ.
Αυτό έχει ενοχλήσει κι έχει προκαλέσει αρκετές αντιδράσεις, οι οποίες εκφράστηκαν και με δημόσιες δηλώσεις αλλά και κατ’ ιδίαν, όπως γνωρίζουμε.
Ερ. Σας ικανοποιεί η απάντηση που έδωσε για τα ενεργειακά σε δηλώσεις του ο υφυπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Φίλιπ Γκόρντον, με τον οποίο την προηγούμενη είχατε συναντηθεί; Μάλιστα ο κ. Γκόρντον επανέλαβε σχετική αναφορά του Αλεξάντερ Ντάουνερ, που είχε προκαλέσει αντιδράσεις στην Κύπρο.
Απ. Τουλάχιστον στην κατ’ ιδίαν συνομιλία που είχαμε μπορώ να πω ότι οι θέσεις τις οποίες εξέφρασε με ικανοποιούν. Κι στο θέμα με τους Τ/Κ, οι δικές μας εξηγήσεις κι αναλύσεις φαίνεται ότι είναι κατανοητές.
Εγώ του επανέλαβα τη θέση μας, ότι ο πλούτος που υπάρχει κι ανακαλύφθηκε είναι προς όφελος ολόκληρου του κυπριακού λαού, συμπεριλαμβανομένων και των Τ/Κ.  Του έχω τονίσει ότι προϋπόθεση είναι η επανένωση της Κύπρου. Γιατί αν ήταν το αντίθετο, θα δημιουργούσε αντικίνητρο στην Τ/Κ κοινότητα για να καταβάλει οιανδήποτε προσπάθεια για λύση του κυπριακού. Εμείς θέλουμε η εξέλιξη με τους υδρογονάνθρακες να επιδράσει ως κίνητρο για τη λύση του κυπριακό.
Πρέπει λοιπόν να εργαστούμε όλοι, για να πάνε τα μηνύματα και στους Τ/Κ. Κι ο πρόεδρος της Δημοκρατίας κι εγώ κι άλλα μέλη της κυβέρνησης έχουμε με δηλώσεις μας στείλει αυτά τα μηνύματα προς τους Τουρκοκύπριους, ότι θα είναι προς όφελος των ιδίων, αλλά και της ίδιας της Τουρκίας. Με την επανένωση της Κύπρου και με μία κυβέρνηση που θα αποτελείται από Ε/Κ και Τ/Κ, σίγουρα η Τουρκία και η Ελλάδα θα έχουν προνομιακή μεταχείριση. Η Τουρκία είναι και θα παραμείνει γείτονάς μας, είναι μία σημαντική χώρα με μία μεγάλη αγορά, άρα μόνο όφελος έχει να αποκομίσει από την επανένωση της Κύπρου και τη λύση του κυπριακού.
Αυτά τα μηνύματα έδωσα στον κ. Γκόρντον, για να μπορέσει από τα δικά του κανάλια επικοινωνίας και μέσω όλων των άλλων αξιωματούχων της αμερικανικής κυβέρνησης να στείλει τα μηνύματα στην Αγκυρα. Και με το σενάριο αυτό, αν αλλάξουν νοοτροπίες, να βγουν όλοι κερδισμένοι από λύση του κυπριακού. Χρειάζεται όμως αλλαγή σκέψης στην Αγκυρα. Και στους πολιτικούς και στους στρατιωτικούς και στο βαθύ κράτος. Θα πρέπει να αλλάξουν νοοτροπία, να δούμε τα πράγματα με θετικό πρίσμα και να δούμε πως όλοι θα μπορέσουμε να αποκομίσουμε οφέλη από τη λύση.
Ερ. Εχετε κυρία υπουργέ εμπειρία πέραν των τριάντα χρόνων στο υπουργείο Εξωτερικών, στο οποίο δύο φορές είσαστε επικεφαλής του κι έχετε δει όλες τις φάσεις του κυπριακού. Κατά καιρούς σε προεδρικές εκλογές μιλούμε για απεμπλοκή και αποδέσμευση από προηγούμενες συμφωνίες κι ότι θα χαράξουμε νέα πορεία και στο τέλος μένουμε με σχέδια τα οποία είναι χειρότερα από προηγούμενα, ή όπως τώρα χωρίς κανένα σχέδιο. Ποια συμβουλή θα δίνατε στο νέο πρόεδρο που προκύψει από τις εκλογές του Φεβρουαρίου;
Απ. Η πρώτη σκέψη που κάνω είναι ότι πάντοτε θα πρέπει να παραμείνουμε στο πλαίσιο που και εμείς έχουμε συμφωνήσει από το 1977 και το πλαίσιο που έχει κατ’ επανάληψη υιοθετηθεί από το Συμβούλιο Ασφαλείας. Ήμουν παρούσα και συμμετέχουσα στις αποφάσεις που ελήφθησαν στα τέλη της δεκαετίας του ’70 και ήταν με πολύ κόπο και μόχθο της Κυπριακής Δημοκρατίας και των φίλων μας (και στο Σ.Α. και στη διεθνή κοινότητας) που μπορέσαμε να εξασφαλίσουμε αυτά τα ψηφίσματα. Τα οποία για μένα είναι η πολιτική μας ασπίδα, η οποία μας επιτρέπει όλα αυτά τα χρόνια να επιβιώσουμε ως κράτος. Χωρίς αυτά τα ψηφίσματα δεν γνωρίζω που ήταν σήμερα η Κύπρος. Γιατί το πλήγμα που δεχθήκαμε το ’74 από την Τουρκία ήταν καίριο, με σκοπό όχι μόνο τον ακρωτηριασμό της, αλλά και τον εξαναγκασμό μας να υποκύψουμε στη βούλησή της.
Αυτό όμως δεν έγινε. Η Κύπρος ανέκαμψε, ανοικοδομήθηκε, δημιούργησε για πάρα πολλά χρόνια μία εύρωστη οικονομία και με τις πολιτικές συμμαχίες που έχτισε μπόρεσε και εξασφάλισε τα ψηφίσματα αυτά τα οποία θέτουν τις βάσεις της λύσης του κυπριακού. Αλίμονο αν εγκαταλείψουμε αυτή τη βάση.
Προσωπικά αισθάνομαι έντονα γι’ αυτό το θέμα κι έχω εκφράσει δημόσια τις θέσεις μου. Πρέπει πάνω σ’ αυτή τη βάση να εργαστούμε όλοι, συλλογικά. Είναι ανάγκη να έχουμε κοινές προσεγγίσεις. Στην τουρκική πλευρά βλέπουμε διαχρονικά να υπάρχει συναίνεση όσον αφορά τις επιδιώξεις της κι αυτό είναι κάτι το οποίο πρέπει να καλλιεργήσουμε και στη δική μας πλευρά. Να υπάρχει συναίνεση σ’ αυτά που θέλουμε κι επιδιώκουμε ώστε να φαινόμαστε και να είμαστε ενισχυμένοι.
Τα γεγονός ότι δεν υπάρχει αυτή τη στιγμή ενότητα είναι κάτι που με λυπεί προσωπικά και πιστεύω δεν βοηθά την πλευρά μας.

Ερ. Κάποια άλλη σκέψη;
Απ. Σε σχέση με τη βάση του κυπριακού αυτό είναι το πρωταρχικό. Οσον αφορά τις συνομιλίες, πιστεύω ότι στη διάρκεια των τελευταίων τεσσάρων ετών έχουμε επιτύχει αρκετά πράγματα, ιδίως στα δύο πρώτα χρόνια που υπήρχαν εντατικές συνομιλίες και σημειώθηκαν συγκλίσεις. Θα πρέπει να εργαστούμε πάνω στις συγκλίσεις αυτές ώστε να έχουμε ένα ολοκληρωμένο σχέδιο, το οποίο να ανταποκρίνεται στις ανάγκες, αλλά και στη βούληση ολόκληρου του λαού.
Το παρομοιάζω με ένα καινούργιο σύνταγμα για την Κύπρο, το οποίο θα πρέπει να προέρχεται σίγουρα από τον κυπριακό λαό. Είναι για το λόγο αυτό που μιλούμε για κυπριακή ιδιοκτησία.
Υπάρχει ασφαλώς κι η διεθνής διάσταση του κυπριακού, των ξένων στρατευμάτων, των τυχόν εγγυήσεων που θα πρέπει να υιοθετηθούν και τα οποία θα συζητηθούν σε μία διεθνή διάσταση, με συμμετοχή και των ΜΜ του ΣΑ και η ΕΕ. Η τετραμερής που προτείνεται από την Τουρκία είναι κάτι που δεν μας ικανοποιεί.