Τους λόγους για τους οποίους, κατά τη γνώμη του, δεν κατάφεραν να καταλήξουν σε συνολική λύση με τον Δημήτρη Χριστόφια, εξήγησε, μεταξύ άλλων, σε αποκλειστική του συνέντευξη στο Sigmalive ο πρώην ηγέτης των τουρκοκυπρίων Μεχμέτ Αλι Ταλάτ.
Ένας από τους λόγους της μη επίτευξης λύσης, σύμφωνα με τον κ. Ταλάτ είναι ο χρόνος, ο οποίος «δεν ήταν αρκετός», αφού «για τον Χριστόφια δεν ήταν επιλογή η χρήση του σχεδίου ΑΝΑΝ ως βάση».
Χαρακτήρισε παράλληλα την εκλογή του Μουσταφά Ακιτζί στην ηγεσία της Τ/κ κοινότητας, ως τη «σημαντικότερη εξέλιξη», εκφράζοντας την πεποίθηση ότι «θα υπάρξει καλή πρόοδος» διότι τόσο ο Πρόεδρος Αναστασιάδης όσο και ο Τ/κ ηγέτης, προκρίνουν τη λύση.
Ισχυρίστηκε δε ότι η θέση πως το «κλειδί» της λύσης βρίσκεται στην Άγκυρα, δεν είναι αληθής. Παραδέχθηκε, ωστόσο ότι η Τουρκία ασκεί μεγάλη επιρροή στους Τ/κ «και αυτό δεν θα αλλάξει μέχρι να υπάρξει λύση». Η Τουρκία γνωρίζει ότι αν οι τ/κ δεν είναι έτοιμοι, δεν μπορεί να γίνει τίποτε, είπε χαρακτηριστικά ο κ. Ταλάτ.
Αναφερόμενος στα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης, σημείωσε ότι αν και είναι σημαντικά, εντούτοις δεν πρέπει να επισκιάζουν την προσπάθεια για συνολική λύση του κυπριακού. Όπως είπε, «τα ΜΟΕ βοηθούν προς την κατεύθυνση της λύσης, αλλά παράλληλα ευνοούν τη συνέχιση του στάτους κβο».
Τόνισε επίσης ότι με τον Δημήτρη Χριστόφια έγινε τεράστια πρόοδος προς την κατεύθυνση της λύσης, όμως «ο Χριστόφιας ήταν μόνος του». Οι συγκλίσεις, στις οποίες καταλήξαμε είναι θεμελιώδεις, ανέφερε.
Σε σχέση με την αντιπαράθεση που ξέσπασε μεταξύ Μουσταφά Ακιτζί και Τουρκίας, ο κ. Ταλάτ είπε ότι «αυτά είναι ήσσονος σημασίας θέματα στην πολιτική ζωή». Προτεραιότητα του Ακιτζί είναι η λύση του κυπριακού προβλήματος, ανέφερε και συμπλήρωσε ότι ο Ακιτζί δεν έκανε κάτι για να προκαλέσει την αντίδραση της Τουρκίας. Επεσήμανε δε ότι «όταν ήμουν εγώ ηγέτης, ποτέ δεν προτάξαμε το θέμα μητέρας –παιδιού. Ποτέ. Ποτέ δεν χρησιμοποίησα τον όρο μητέρα πατρίδα». Επιπλέον, ο κ. Ταλάτ εξήγησε τον τρόπο, με τον οποίο ο ίδιος εξέλαβε τη δήλωση του Αχμέτ Νταβούτογλου, σύμφωνα με την οποία "όταν ο Μεχμέτ Αλί Ταλάτ ανέλαβε την εξουσία είχε γίνει το ίδιο αλλά μετά πήραν όλα το δρόμο τους".
Έστρεψε παράλληλα τα πυρά του κατά του τέως τ/κ ηγέτη, λέγοντας ότι με τον Ντερβίς Έρογλου στην ηγεσία της τ/κ κοινότητας δεν θα βρισκόταν λύση στο κυπριακό σε καμιά περίπτωση. «Ζήτησε διεθνή διάσκεψη, με τη συμμετοχή της Ελλάδας, της Τουρκίας και του Ηνωμένου Βασιλείου. Ζητούσε το ένα, ζητούσε άλλο και φυσικά όλες του οι αξιώσεις προσέκρουαν στην αρνητική απάντηση της ε/κ πλευράς. Στη συνέχεια διέκοψε τις συνομιλίες όταν η Κύπρος ανέλαβε την Προεδρία της ΕΕ», είπε ο κ. Ταλάτ, ξεκαθαρίζοντας ότι ο ίδιος δεν θα διέκοπτε τις συνομιλίες λόγω της ανάληψης της Ευρωπαϊκής Προεδρίας από την Κυπριακή Δημοκρατία. «Δεν είμαι ανόητος για να το κάνω αυτό», είπε χαρακτηριστικά.
Αυτούσια η συνέντευξη
Θεωρείτε ότι οι συγκλίσεις που επιτεύχθηκαν μεταξύ σας και του κ. Χριστόφια είναι ένα εργαλείο το οποίο πρέπει να αξιοποιηθεί στο έπακρο από τους Αναστασιάδη- Ακιτζί.
Οι συγκλίσεις, τις οποίες συμφωνήσαμε με τον Χριστόφια ήταν θεμελιώδεις και το κοινό ανακοινωθέν της 11ης Φεβρουαρίου του 2014 ήταν μια σύντομη περίληψη των συγκλίσεων μας. Δεν ήταν κάτι καινούριο. Προέκυψε από αυτές τις συγκλίσεις. Οι συγκλίσεις συνοψίστηκαν από τον Αλεξάντερ Ντάουνερ σε 77 σελίδες. Αυτό σημαίνει ότι προχωρήσαμε πολύ με τον Χριστόφια προς την κατεύθυνση της λύσης. Δεν νομίζω ότι οι δύο ηγέτες σήμερα θα κλείσουν τα μάτια σε αυτές τις συγκλίσεις. Θα τις λάβουν υπόψιν. Θα τις επανεξετάσουν. Αν κάποιες από τις συγκλίσεις δεν τους ικανοποιούν, θα τις συζητήσουν ξανά. Κάποια θέματα, τα οποία δεν τους ικανοποιούν θα τα ξανασυζητήσουν. Βεβαίως, οι συγκλίσεις στις οποίες καταλήξαμε δεν προέκυψαν από τις προσωπικές μας αντιλήψεις. Ήταν αποτέλεσμα της εργασίας, που είχε γίνει μέχρι εκείνη την περίοδο κάτω από την «ομπρέλα» των Ηνωμένων Εθνών, μεταξύ των δύο κοινοτήτων, μεταξύ των ηγετών. Λήφθηκαν υπόψη όλα, όπως τα προβλήματα, που ανέκυψαν από το σχέδιο ΑΝΑΝ, πώς έβλεπαν οι ε/κ και οι τ/κ το σχέδιο. Συνοψιστήκαν όλα και περιλήφθηκαν σε αυτές τις συγκλίσεις. Άρα, δεν θεωρώ ότι όλες οι συγκλίσεις πρέπει να ξανασυζητηθούν, ούτε να ξανα-τύχουν διαπραγμάτευσης.
Μόνο σε εκείνα τα συγκεκριμένα πεδία που δεν είναι ικανοποιημένοι οι δύο ηγέτες.
Ακριβώς. Αυτή είναι η γνώμη μου. Συναντήθηκα με τον κ. Αναστασιάδη σε μια κοινωνική εκδήλωση και είδα ότι πράγματι είναι προσηλωμένος στη λύση. Και αυτό είναι καλό και ελπιδοφόρο σημάδι. Με τον Μουσταφά Ακιτζί νομίζω ότι θα υπάρξει καλή πρόοδος.
Θεωρείτε ότι αυτή η αλλαγή στην τ/κ κοινότητα, η ανάδειξη του Μουσταφά Ακιτζί στην ηγεσία, αποτελεί μια καλή εξέλιξη;
Είναι η πιο σημαντική εξέλιξη. Κατ΄ ακρίβειαν είναι ουσιαστική. Η κινητήρια δύναμη της λύσης, αντικειμενικά πρέπει να είναι η τουρκοκυπριακή πλευρά. Άρα, αν οι τ/κ είναι απρόθυμοι για λύση, η λύση είναι αδύνατη. Χρειαζόμαστε θέληση, δέσμευση από την τ/κ πλευρά. Οι άλλοι, η ελληνοκυπριακή πλευρά, η Ελλάδα, η Τουρκία και άλλοι «παίκτες» ακολουθούν. Άρα η αλλαγή στην ηγεσία της τ/κ κοινότητας είναι ουσιαστική.
Θέση της Ε/κ πλευράς είναι ότι το "κλειδί' της λύσης βρίσκεται στην Τουρκία. Εσείς νοιώσατε κάποια πίεση από την Τουρκία όταν ήσασταν ο ηγέτης της τ/κ κοινότητας;
Υπάρχει μια εμμονή. Δεν είναι αλήθεια. Δεν πρόκειται να αλλάξουν γνώμη οι ελληνοκύπριοι για το κλειδί της λύσης και φοβάμαι ότι ακόμα και μετά τη λύση θα προσπαθούν να επιρρίπτουν την ευθύνη για το κάθε πρόβλημα στην Τουρκία. Αυτό είναι πολύ επικίνδυνο και πρέπει να αλλάξει η άποψη των Ε/κ. Προσωπικά θέλω να κάνω ότι μπορώ για να πείσω τους ελληνοκύπριους. Πράγματι η Τουρκία ασκεί μεγάλη επιρροή στους τ/κ και ο λόγος είναι ότι οι τ/κ δεν αναγνωρίζονται από κανένα παράγοντα ή κράτος διεθνώς παρά μόνο από την Τουρκία. Οικονομικά, πολιτικά και σε κάθε άλλη έκφανση. Άρα η επιρροή της Τουρκίας είναι αναπόφευκτη. Είναι πολύ μεγάλη. Αυτό είναι αλήθεια. Και δεν θα αλλάξει μέχρι να υπάρξει λύση και ειδικότερα με την ένταξη την Τουρκίας στην ΕΕ, αυτός ο παράγοντας θα εκλείψει γρήγορα. Διαφορετικά, η επιρροή της Τουρκίας είναι ξεκάθαρη. Αλλά, αυτό δεν σημαίνει ότι η Τουρκία αποφασίζει για όλα. Αυτό είναι εντελώς λάθος. Αν αυτό ισχύει, τότε τι αλλάζει μεταξύ της δικής μου περιόδου και της εποχής του Έρογλου; Και τι αλλάζει τώρα μεταξύ της εποχής του Έρογλου και της εποχής του Ακιτζί; Όπως όλοι ξέρουν, η Τουρκία δεν έμεινε πολύ ικανοποιημένη από την νίκη του Ακιτζί, αλλά η τουρκική πλευρά γίνεται πιο ενθουσιώδης βλέποντας τους τ/κ να έχουν αυτή τη θετική διάθεση για λύση. Αυτό σημαίνει ότι τ/κ πλευρά επηρεάζει την Τουρκία στο κυπριακό. Η Τουρκία γνωρίζει ότι αν οι τ/κ δεν είναι έτοιμοι, δεν μπορεί να γίνει τίποτε.
Πώς κρίνετε το μέτρο οικοδόμησης εμπιστοσύνης για διέλευση από τα οδοφράγματα χωρίς διατυπώσεις;
Είναι πολύ θετικό. Είναι αυτό που χρειαζόταν. Είναι ένα βήμα μπροστά.
Γιατί δεν το επιχειρήσατε με τον Χριστόφια;
Κατ΄ακρίβειαν προσπάθησα σε κάποια φάση όταν ο Τάσσος Παπαδόπουλος ήταν στην εξουσία, διότι δεν είχα τίποτε άλλο να κάνω. Έπρεπε να κάνω κάτι μικρότερης σημασίας. Διότι σε διμερές επίπεδο, δεν ήταν δυνατόν. Δεν έγινε διότι υπήρχαν κάποια τεχνικά προβλήματα υποδομής. Όταν ο Χριστόφιας κέρδισε τις εκλογές επικεντρωθήκαμε στη συνολική λύση. Ξεχάσαμε όλα τα άλλα. Αυτό δεν είναι θέμα για μένα πλέον. Για παράδειγμα το θέμα του ποδοσφαίρου, δεν ήταν σημαντικό για μένα διότι εργαζόμασταν προς την κατεύθυνση της λύσης του κυπριακού προβλήματος.
Επικεντρωθήκατε στα σημαντικά, κατά τη γνώμη σας, θέματα.
Βεβαίως, και κάναμε καλή πρόοδο. Όταν τέθηκε θέμα διάνοιξης του οδοφράγματος του Λιμνίτη, μετά από μια –δύο συναντήσεις άρχισα να λέω «Δημήτρη τι κάνουμε; Επισκιάζουμε τη συνολική λύση με αυτές τις συζητήσεις, με αυτά τα μικρότερης σημασίας θέματα». Και είπα στον Δημήτρη, «ας τα αφήσουμε αυτά στους διαπραγματευτές και ας συνεχίσουμε με τη συνολική λύση». Αυτά τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης μπορεί να επισκιάσουν τις διαπραγματεύσεις για συνολική λύση, άρα πρέπει να τα διαχωρίσουμε από τις διαπραγματεύσεις για συνολική λύση
Τα ΜΟΕ θα μας οδηγήσουν στη λύση ή θα διευκολύνουν την καθημερινή ζωή, με αποτέλεσμα να παραμείνει το στάτους κβο ως έχει διότι θα εφησυχάσουμε; Ο δρόμος που οδηγεί στη λύση είναι τα ΜΟΕ;
Και οι δύο πτυχές είναι σημαντικές. Δηλαδή βοηθούν για τη λύση, αλλά παράλληλα ευνοούν τη συνέχιση του στάτους κβο.
Είναι παγίδα νομίζετε;
Ναι, είναι παγίδα. Από τη στιγμή που διευκολύνομαι με την παρούσα κατάσταση γιατί να προχωρήσω; Πρέπει όμως στο μεταξύ να διευκολύνουμε τις ζωές των πολιτών. Συνεπώς είναι αναγκαίο να κάνουμε και τα δύο, βάζοντας όμως προτεραιότητες στα θέματα. Πρώτη προτεραιότητα πρέπει να είναι η συνολική λύση και τα υπόλοιπα είναι χαμηλότερου επιπέδου.
Έφτασε το πλήρωμα του χρόνου για να άνοιγμα της περίκλειστης πόλης της Αμμοχώστου;
Αν υπάρξει πρόοδος στις διαπραγματεύσεις, αυτό θα πρέπει να είναι ένα από τα κεντρικά θέματα στα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης. Αλλά η πρόοδος στις διαπραγματεύσεις πρέπει να βρίσκεται στην πρώτη γραμμή. Διαφορετικά, η διαπραγμάτευση του ανοίγματος των Βαρωσίων θα επισκιάσει τα πάντα.
Λέτε ότι πρέπει να βρεθεί μια ισορροπία μεταξύ της συνολικής διευθέτησης και των επί μέρους ζητημάτων, όπως εσείς τα εκλαμβάνετε.
Ναι.
Πώς κρίνετε τη στάση του Ακιτζί απέναντι στην Τουρκία; Διαφώνησε με το εργοστάσιο στο Ακουγιου και ήλθε σε αντιπαράθεση με τον Ερντογάν για τη σχέση «μητέρας πατρίδας –παιδιού».
Είναι ήσσονος σημασίας θέματα στην πολιτική ζωή. Προτεραιότητα του Ακιτζί είναι η λύση του κυπριακού προβλήματος. Συνεπώς, με αυτή την αντίληψη, είμαι σίγουρος ότι ο Ακιτζί βλέπει τη σημαντικότητα της Τουρκίας σε αυτή τη διαδικασία και την ανάγκη για στήριξη στη διαδικασία από την Τουρκία. Ο Ακιτζί δεν έκανε κάτι για να προκαλέσει την αντίδραση της Τουρκίας. Όμως λόγω κάποιων άλλων παραγόντων, προκλήθηκε η αντίδραση της Τουρκίας.
Ίσως η ιδεολογία του Μουσταφά Ακιτζί;
Δεν είμαι σίγουρος. Πάντως μια αντίδραση υπήρξε από την Τουρκία. Η ευθύνη δεν βαραίνει τον Ακιτζί, ο οποίος αντέδρασε με σύνεση. Άρα δεν νομίζω ότι αυτό θα συνεχιστεί. Στη συνάντηση που είχε στην Τουρκία, ο Ερντογάν υπογράμμισε την ανάγκη για λύση και τη στήριξη της Τουρκίας στους τ/κ αδελφούς.
Δεν νομίζετε ότι έφθασε η ώρα να αλλάξει όλο αυτό με την «μητέρα πατρίδα»;
Αυτό εξαρτάται από τη συμπεριφορά και των τ/κ. Αν ζητάς συνεχώς από την Τουρκία να σε βοηθάει, τότε η Τουρκία θα νοιώθει σαν μητέρα και οι τ/κ θα νοιώθουν σαν παιδιά. Όταν ήμουν εγώ ηγέτης, ποτέ δεν προτάξαμε το θέμα «μητέρας –παιδιού». Ποτέ. Ποτέ δεν χρησιμοποίησα τον όρο «μητέρα πατρίδα» . Εξαρτάται από την αντίληψη των ηγετών και της «κυβέρνησης» στο νησί.
Πάντως, ο Τούρκος πρωθυπουργός Αχμέτ Νταβούτογλου σχολιάζοντας την αντιπαράθεση του Ταγίπ Ερντογάν με τον Μουσταφά Ακιντζί ανέφερε: "Μην ανησυχείτε, θα πάρουν όλα το δρόμο τους, και όταν ο Μεχμέτ Αλί Ταλάτ ανέλαβε την εξουσία είχε γίνει το ίδιο αλλά μετά πήραν όλα το δρόμο τους".
Δεν εκλήφθηκε σωστά αυτή η τοποθέτηση. Έγινα «πρόεδρος» μετά από τη θητεία μου ως «πρωθυπουργός», όπου ήμουν ο δεύτερος διαπραγματευτής και ο Ντεκτάνς ήταν ο κύριος διαπραγματευτής. Όταν το Δημοκρατικό και το Τουρκικό κόμμα είχε την πλειοψηφία και η Τουρκία αντιλήφθηκε ότι αυτά τα κόμματα θα σχημάτιζαν «κυβέρνηση», πιθανόν να ενοχλήθηκε και άρχισε να διερωτάται τι θα κάνει αυτό το άγνωστο κόμμα και αυτό το άγνωστο πρόσωπο. Η Τουρκία έδειχνε την ενόχληση της όταν ήμουν «αντιπολίτευση». Άλλα μπορεί να υπάρχει διαφορά μεταξύ του να είσαι «αντιπολίτευση» και «εξουσία». Η Τουρκία ανησυχούσε για τις ενέργειες μου στην «εξουσία». Στην πορεία αντιλήφθηκε ότι δεν δικαιολογείται η όποια ανησυχία. Αυτό νομίζω ότι εννοούσε ο Νταβούτογλου, διότι όταν έγινα «πρόεδρος» όλοι με ήξεραν. Μάλλον εννοούσε την προηγούμενη κατάσταση.
Πολλοί συγκρίνουν την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων Αναστασιάδη -Ακιτζί με την περίοδο της έναρξης των διαπραγματεύσεων μεταξύ Χριστόφια - Ταλάτ. Είχατε καλή σχέση με τον κ. Χριστόφια, η ιδεολογία σας ήταν ένα πλεονέκτημα και όλοι πόνταραν σε αυτή τη δυναμική. Εσείς βλέπετε ομοιότητες;
Φυσικά υπάρχουν ομοιότητες. Ο Ακιτζί είναι άνθρωπος που προκρίνει τη λύση. Υποστηρίχτηκε από το Ρεπουμπλικανικό Τουρκικό Κόμμα. Η θέση του είναι παρόμοια με τη δική μου. Από την άλλη, ο Αναστασιάδης τουλάχιστον είπε ναι στο σχέδιο ΑΝΑΝ. Έδειξε γενναιότητα. Άρα το αποτέλεσμα θα είναι πολύ καλύτερο από ότι στη δική μου εποχή. Ο Πρόεδρος Χριστόφιας όταν διαπραγματευόταν μαζί μου, ήταν σχεδόν μόνος. Πολλοί πρωταγωνιστές στην ε/κ κοινότητα ήταν εναντίον του, τον επέκριναν, περιλαμβανομένου και του Αρχιεπισκόπου. Ως αριστερός, ως κομμουνιστής ήταν μόνος άρα ήταν δύσκολη η θέση του. Ο Αναστασιάδης όμως, αν όντως το εννοεί ότι θέλει λύση, δεν είναι μόνος.
Κρίνοντας εκ των υστέρων και πιο ψύχραιμα, ποιοι ήταν οι βασικοί λόγοι για τους οποίους δεν φθάσατε σε λύση με τον Πρόεδρο Χριστόφια;
Θυμάστε όταν ο Μπαν Κι Μουν επισκέφθηκε το νησί; Γιατί το έκανε; Ζήτησε από τους ηγέτες να δηλώσουν από κοινού τα όσα είχαν συμφωνήσει μέχρι εκείνη τη στιγμή. Το ζήτησε αυτό επειδή ήθελε να καταγράψει τα συμφωνηθέντα μέχρι εκείνη τη στιγμή, ώστε σε περίπτωση αλλαγής της ηγεσίας, να συνεχιστεί η διαδικασία από εκεί που έμεινε. Ο Χριστόφιας δεν δέχθηκε και δεν μπορέσαμε τότε να προβούμε σε κοινή δήλωση. Μάλλον η ε/κ πλευρά ήταν απρόθυμη να προχωρήσει σε κοινή δήλωση αποδοχής των συμφωνηθέντων. Αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους δεν φθάσαμε σε συνολική λύση. Ζητούσα από την ε/κ πλευρά να είναι πιο γρήγορη, να επισπεύσει τη διαδικασία, να κάνει συνεχείς συναντήσεις με τη βοήθεια του διεθνούς παράγοντα και κάποτε με τη βοήθεια της Ελλάδας και της Τουρκίας.
Ο Χριστόφιας δεν το έκανε με τη δικαιολογία ότι η ε/κ πλευρά δεν είναι έτοιμη για γρήγορη λύση. Οι κυβερνητικοί του εταίροι ήταν εναντίον της λύσης. Το ΔΗΚΟ, η ΕΔΕΚ ήταν εναντίον. Ό Αναστασιάδης τον στήριξε για κάποιο διάστημα όμως στη συνέχεια απέσυρε τη στήριξη του και ο Χριστόφιας ήταν μόνος. Αυτό ήταν το πρόβλημα, δεν είχαμε άλλο πρόβλημα με τον Χριστόφια.
Το δεύτερο πρόβλημα αφορούσε το περιουσιακό. Η Ε/κ πλευρά ζητούσε να επιστρέψουμε στην προ του 1974 εποχή, κάτι που δεν είναι δυνατόν.
Μόνο στο περιουσιακό δεν είχαμε πρόοδο. Στα υπόλοιπα θέματα κάναμε τεράστια πρόοδο. Αυτό σημαίνει ότι ο χρόνος δεν ήταν αρκετός για εμάς για να βρούμε λύση στα προβλήματα. Διαπραγματευόμασταν με τον κ. Χριστόφια μόνο για ενάμιση χρόνο.
Αν διαπραγματευόσασταν για μια πενταετία θα καταλήγατε σε λύση;
Το πιο πιθανόν. Κάναμε καλή πρόοδο. Ποτέ δεν μείναμε στάσιμοι. Ποτέ. Τι έγινε με τον Έρογλου; Πέντε μήνες συζητούσαν το θέμα των οδοφραγμάτων ξανά, για το οποίο συμφωνήσαμε με τον Χριστόφια. Στη συνέχεια ο Έρογλου ζήτησε συνάντηση με τον ΓΓ του ΟΗΕ. Ζήτησε διεθνή διάσκεψη, με τη συμμετοχή της Ελλάδας, της Τουρκίας και του Ηνωμένου Βασιλείου. Ζητούσε το ένα, ζητούσε άλλο και φυσικά όλες του οι αξιώσεις προσέκρουαν στην αρνητική απάντηση της ε/κ πλευράς. Στη συνέχεια διέκοψε τις συνομιλίες όταν η Κύπρος ανέλαβε την Προεδρία της ΕΕ.
Εσείς θα διακόπτατε;
Είναι δυνατόν; Είμαι ανόητος να σταματήσω; Θα συνέχιζα και θα χρησιμοποιούσα το «εργαλείο» της ΕΕ για να ασκήσω πίεση στην ε/κ πλευρά. Θα έλεγα ότι δεν συμβαδίζει η ανάληψη της προεδρίας της ΕΕ με τη διαίρεση του νησιού. Όταν ανέλαβε την εξουσία ο Αναστασιάδης, χρειάστηκαν άλλοι πέντε μήνες για το κοινό ανακοινωθέν. Είναι όλα αυτά δυνατόν να συμβαίνουν; Ο Έρογλου δεν ήθελε λύση. Αυτός είναι ο κύριος λόγος. Ήταν αδύνατον να προκύψει λύση με τον Έρογλου στην ηγεσία της τ/κ κοινότητας. Ευτυχώς δεν κέρδισε τις «εκλογές», διαφορετικά θα έπρεπε να περιμένουμε άλλα πέντε χρόνια.
Στις αρχές του μήνα είχατε συνάντηση με τον Ειδικό Σύμβουλο του ΓΓ του ΟΗΕ `Εσπεν Μπαρθ Άιντα. Πού καταλήξατε;
Εξέφρασα τις θέσεις μου. Ο κ. Έιντε γνώριζε την εμπειρία μου από τα προηγούμενα χρόνια και τον συμβούλευσα να συνεχίσει με τον Ακιτζί και τον Αναστασιάδη και να συνεργαστεί. Τον ενθάρρυνα.
Εξαγγείλατε την υποψηφιότητά σας για την ηγεσία του Ρεπουμπλικανικού Τουρκικού Κόμματος (ΡΤΚ). Νοιώθετε ότι αφήσατε στη μέση ένα ανεκπλήρωτο στόχο; Τι σας οδήγησε σε αυτή την απόφαση;
Η υποψηφιότητα μου για την προεδρία του κόμματος έχει να κάνει με διάφορους λόγους. Αφορά την αγάπη μου για το κόμμα.
Με τον Χριστόφια αποτύχατε να καταλήξετε σε λύση. Γιατί να πετύχει ο Αναστασιάδης με τον Ακιτζί;
Επειδή πιστεύουν και οι δύο σε λύση.
Και εσείς και ο Χριστόφιας όμως πιστεύατε σε λύση.
Φυσικά, αλλά είχαμε μόνο ενάμιση χρόνο και δεν ήταν αρκετός. Αυτές οι συγκλίσεις στις οποίες φθάσαμε δεν ήλθαν από κάπου. Αρχίσαμε από την αρχή και τις συγκροτήσαμε μαζί. Επειδή στην ε/κ πλευρά, το σχέδιο ΑΝΑΝ είχε δαιμονοποιηθεί. Για τον Χριστόφια δεν ήταν επιλογή να πάρει το σχέδιο ΑΝΑΝ και να κάνει κάποιες αλλαγές και να το οριστικοποιήσει. Αν ήταν αυτή η διαδικασία, θα τελειώναμε 100%. Όμως το σημείο εκκίνησης μας δεν ήταν το σχέδιο ΑΝΑΝ. Ο χρόνος δεν ήταν αρκετός. Κατ΄ ακρίβειαν, για μένα ήταν αρκετός, για τον Χριστόφια δεν ήταν. Έπρεπε να πείσει τους εταίρους του, την κοινότητα. Χρειαζόταν χρόνος. Ο χρόνος ήταν σημαντικός για αυτόν. Και μου είπε πολλές φορές ότι παρόλο που το όραμα του ήταν να λύσει το κυπριακό, εντούτοις δεν θα μπορούσε να το λύσει με τους όρους τους δικούς μου αλλά με τους δικούς του.
Είχε την πεποίθηση ότι θα λυνόταν το κυπριακό μέχρι το 2013 που έληγε η θητεία του. Και του είπα «ναι, Δημήτρη αλλά έχω εκλογές το 2010 και μέχρι το 2013, κάποιος άλλος μπορεί να έλθει στην εξουσία». Και απάντησε ότι «αν όντως πιστεύεις ότι η Τουρκία στηρίζει τη λύση , εσύ θα νικήσεις». «Γιατί;», τον ρώτησα. «Επειδή η Τουρκία θα σε στηρίξει», μου απάντησε. Βλέπετε, αυτή είναι η εμμονή στην οποία αναφέρθηκα προηγουμένως. Ότι για τις εξελίξεις στην τ/κ πλευρά αποφασίζει η Τουρκία.
Είναι ο δικαιολογημένος φόβος...
Δεν είναι ο φόβος. Το πιστεύουν οι ε/κ. Ακόμα και ο Χριστόφιας το πιστεύει.
Οι ε/κ φοβούνται την Τουρκία...
Ναι, εντάξει, όμως πιστεύουν ότι για όλες τις εξελίξεις στην τ/κ κοινότητα αποφασίζει η Τουρκία, κάτι που δεν αληθεύει. Μου είπε ο Χριστόφιας ότι «φυσικά θα κερδίσεις αν η Τουρκία σε στηρίζει».
Δεν νομίζετε ότι η Τουρκία χρειάζεται μια χώρα όπως είναι η Κύπρος, με τη γεωγραφική θέση της Κύπρου στην περιοχή;
Φυσικά. Μια φιλική χώρα όμως, χωρίς προβλήματα. Παρόλα αυτά, δεν κερδίζει πάντα στην τ/κ κοινότητα εκείνος που στηρίζεται από την Τουρκία. Αυτό δεν γίνεται κατανοητό από τους ε/κ. Στην τ/κ πλευρά, παρόλο που η επιρροή της Τουρκίας είναι ψηλή, η Τουρκία δεν αποφασίζει. Αν αποφάσιζε, το 2010 εγώ θα έπρεπε να κερδίσω διότι είχα πολύ καλές σχέσεις με τον Ερντογάν και με στήριζε επειδή ήθελα λύση. Ούτε ο Ακιτζί θα κέρδιζε αν αποφάσιζε η Τουρκία.
Υπάρχει άλλο ένα θέμα. Η Τουρκία μιλά για δύο ανεξάρτητα κράτη στην Κύπρο. Αυτό βεβαίως δεν μπορεί να γίνει αποδεκτό σε καμιά περίπτωση από την ε/κ πλευρά.
Αν οι ε/κ φοβούνται τις τοποθετήσεις της Τουρκίας, ας δούμε το θέμα μαζί (ε/κ-τ/κ). Να κάνουμε την Τουρκία να προβαίνει σε πιο ξεκάθαρες δηλώσεις. Είναι δυνατόν. Το προσπαθήσαμε όταν ήμουν εγώ «πρόεδρος». Διοργανώναμε διασκέψεις τύπου με ε/κ δημοσιογράφους. Το ζητήσαμε αυτό από την Τουρκία. Η ορολογία για το κυπριακό πρόβλημα χρησιμοποιείται καλύτερα από τους Ε/κ και τους Τ/κ. Ούτε η Ελλάδα ούτε η Τουρκία μπορούν να χρησιμοποιήσουν τη ορολογία με σωστό τρόπο. Δεν ξέρουν τις λεπτομέρειες και για αυτό εκφράζονται με αυτό τον τρόπο. Αν συμφωνούσαμε με τους Ε/κ ότι αυτό είναι ένα πρόβλημα, ότι το λεκτικό της Τουρκίας αποτελεί πρόβλημα, θα μπορούσαμε να διευθετήσουμε συναντήσεις με την Τουρκική ηγεσία για να το συζητήσουμε και να το διορθώσουμε.
Βλέπετε λύση εντός του 2015, με βάση την εμπειρία σας από τη διαπραγματευτική διαδικασία;
Μέσα στο 2015 ίσως είναι δύσκολο, αλλά του χρόνου μπορεί να είναι ευκολότερο. Φέτος πρέπει να επανεξετάσουν τις συγκλίσεις και θα διαφανεί η σοβαρότητα, αν αποδεχτούν αυτά που θα συμφωνήσουν μέχρι τότε. Όταν αποδεχτούν από κοινού τις συγκλίσεις, να είστε σίγουρος ότι η λύση έρχεται. Μετά την άρνηση της ε/κ πλευράς το 2010 να αποδεχτεί τις συγκλίσεις, έμαθα κάποιες πληροφορίες από την ε/κ πλευρά ότι ο Χριστόφιας αρνήθηκε διότι οι σύμβουλοι του είπαν ότι η δήλωση των συμφωνηθέντων μαζί μου θα σήμαινε μια ενδιάμεση λύση και η ε/κ πλευρά δεν θα μπορούσε να αποσύρει όσα αποδέχθηκε. Στις διαπραγματεύσεις τίποτε δεν έχει συμφωνηθεί μέχρι να συμφωνηθούν όλα. Άρα, αυτή η αρχή θα παραβιαζόταν. Αυτή ήταν η δικαιολογία των συμβούλων του Χριστόφια. Και για αυτό ο Χριστόφιας απέφυγε την κοινή δήλωση για τα συμφωνηθέντα.
Είμαι αισιόδοξος αυτή τη φορά. Η διαπραγματευτική ομάδα υπό τον Ακιτζί είναι καλή. Είναι όλοι υπέρ της λύσης. Άρα αυτά είναι καλά νέα.
