Η Κύπρος, στο πλαίσιο της νέας Ευρωπαϊκής Πολιτικής Γειτονίας, θα στηρίξει τις προσπάθειες για τη συνεχή ανάπτυξη μιας εταιρικής σχέσης της ΕΕ με τις χώρες της νότιας γειτονίας, μιας σχέσης που βασίζεται στον αμοιβαίο σεβασμό και την προσήλωση στις δημοκρατικές αξίες, δήλωσε στο ΚΥΠΕ η Υπουργός Εξωτερικών, Ερατώ Κοζάκου Μαρκουλλή.
Σε συνέντευξή της στο ΚΥΠΕ ενόψει της Ατυπης Συνάντησης των Υπουργών Εξωτερικών της Ευρωπαϊκής Ενωσης που πραγματοποιείται στην Πάφο, η κ. Μαρκουλλή αναφέρθηκε και στην κατάσταση στη Συρία, χαρακτηρίζοντάς την ως τραγική ενώ σημείωσε ότι επιδεινώνεται, με αποτέλεσμα η ΕΕ να είναι στην πρώτη γραμμή των προσπαθειών που καταβάλλονται για να δοθεί μια διπλωματική λύση στην κρίση.
Εξέφρασε την πεποίθηση όπως οι Υπουργοί Εξωτερικών της ΕΕ καταλήξουν σε μια κοινή προσέγγιση στα θέματα της Συρίας ή και ακόμα σε κάποιες αποφάσεις και πρωτοβουλίες για το πώς η ΕΕ θα πρέπει να προχωρήσει στην κρίσιμη αυτή συγκυρία.
Η κ. Μαρκουλλή είπε ότι στόχος της Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ είναι και αυτός του έντιμου διαμεσολαβητή, δηλαδή η επίτευξη συναίνεσης και κατάληξης σε συμφωνία μεταξύ των κρατών μελών, καθώς και των θεσμικών οργάνων της ΕΕ.
Για τα θέματα νερού που θα συζητήσουν οι Υπουργοί, είπε ότι αυτά διαπερνούν οριζόντια αν όχι όλες, τότε τις πλείστες πολιτικές της ΕΕ, ιδιαίτερα στο πλαίσιο της αναπτυξιακής πολιτικής, η οποία εντάσσεται στη διάσταση της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ. Σημείωσε παράλληλα ότι τα ζητήματα που σχετίζονται με το νερό και τη διαχείρισή του έχουν άμεσο αντίκτυπο στις περιφερειακές και διεθνείς σχέσεις.
Εξάλλου, τόνισε ότι στο Gymnich οι Υπουργοί της ΕΕ θα συζητήσουν τρόπους με τους οποίους μπορούν να εντάξουν θέματα εκπαίδευσης μέσα στην εξωτερική πολιτική της ΕΕ, ιδιαίτερα σε χώρες που έχουν πληγεί από πολέμους και καταστροφές, και σε χώρες που βρίσκονται σε διαδικασία μεταρρυθμίσεων, όπως για παράδειγμα οι χώρες της «Αραβικής Άνοιξης».
Στόχος της ΕΕ μέσα από την παροχή βοήθειας στον εκπαιδευτικό τομέα, που αποτελεί ένα από τα θέματα της Ατυπης Συνάντησης των ΥΠΕΞ στην Πάφο, επεσήμανε η κ. Μαρκουλλή στο ΚΥΠΕ, είναι η προώθηση του κράτους δικαίου, του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των θρησκευτικών ελευθεριών, της ισότητας ανδρών και γυναικών και η εμπέδωση της δημοκρατίας.
Αναφορικά με την οικονομική κρίση, εξέφρασε την άποψη ότι η εξωτερική πολιτική της ΕΕ δεν πρέπει να επηρεαστεί από την οικονομική κρίση. Η διατήρηση ενός ικανοποιητικού επιπέδου κονδυλίων για βοήθεια σε τρίτες χώρες, μέσα από την Αναπτυξιακή Πολιτική, μέσα από τον νέο Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Γειτονίας, και άλλα χρηματοδοτικά μέσα εξωτερικής δράσης είναι εξαιρετικά σημαντική, τόνισε η Υπουργός Εξωτερικών.
Τους ΥΠΕΞ υποδέχονται στην Πάφο η κ. Μαρκουλλή εκ μέρους της Κυπριακής Προεδρίας και η Υπατη Εκπρόσωπος της Ενωσης για θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής ασφάλειας, Κάθριν Αστον, η οποία θα προεδρεύσει του Συμβουλίου Εξωτερικών Υποθέσεων.
Ακολουθεί το ολοκληρωμένο κείμενο της συνέντευξης της ΥΠΕΞ προς το ΚΥΠΕ.
1. Με αφορμή την κρίση στην περιοχή της ΝΑ Μεσογείου πόσο περιθώριο έχει η ΕΕ να αναδείξει το γεωστρατηγικό και γεωπολιτικό της ρόλο;
Επιστρέφω από την επίσκεψη μου στην Αίγυπτο, όπου προσφώνησα την τακτική Σύνοδο των Υπουργών Εξωτερικών του Αραβικού Συνδέσμου, και είχα επίσης συνάντηση με το Γενικό Γραμματέα του Oργανισμού. Είχα επίσης διμερείς συναντήσεις με τους ομολόγους μου της Παλαιστίνης, του Μπαχρέιν, του Τζιμπουτί, της Ιορδανίας, της Σαουδικής Αραβίας και του Ιράκ. Παράλληλα, σε μια άλλη πρωτοβουλία, μαζί με τους συναδέλφους μου Υπουργούς Εξωτερικών της Ελλάδας, της Ιταλίας και της Μάλτας, είχαμε συνάντηση με τον Πρόεδρο της Αιγύπτου. Από τις επαφές μου αυτές ενισχύεται ακόμα περισσότερο η θέση που έχω επανειλημμένα εκφράσει: είναι σημαντικό η Ευρωπαϊκή Ένωση να έχει πρωταγωνιστικό ρόλο στις διεθνείς προσπάθειες για τη στήριξη των μεταρρυθμίσεων που συντελούνται στον Αραβικό κόσμο. Αυτό εξάλλου αναμένουν και οι κυβερνήσεις των χωρών αυτών.
Οι κοσμογονικές αλλαγές στη νότια γειτονία της ΕΕ επηρεάζουν άμεσα τις χώρες της Ένωσης – όχι μόνο στον τομέα των εξωτερικών σχέσεων, αλλά και στους τομείς της οικονομίας, της κοινωνίας, της ασφάλειας, της ενέργειας, ακόμα και σε σχέση με το φυσικό περιβάλλον. Ο Αραβικός κόσμος είναι στρατηγικού ενδιαφέροντος για την ΕΕ, και η Κύπρος, λόγω των παραδοσιακά εξαιρετικών σχέσεων που έχει με τις χώρες αυτές, είναι σε καλύτερη θέση να συμβάλει στη διαμόρφωση μιας σοβαρής, συνεκτικής πολιτικής της ΕΕ σε σχέση με τις χώρες της περιοχής.
Στο πλαίσιο της νέας Ευρωπαϊκής Πολιτικής Γειτονίας, η Κύπρος θα στηρίξει τις προσπάθειες για τη συνεχή ανάπτυξη μιας εταιρικής σχέσεις της ΕΕ με τις χώρες της νότιας γειτονίας, μιας σχέσης που βασίζεται στον αμοιβαίο σεβασμό και την προσήλωση στις δημοκρατικές αξίες. Ιδιαίτερα σε ότι αφορά τις χώρες που διέρχονται μέσα από μια πρωτοφανή μεταρρυθμιστική διαδικασία, η συμβολή της ΕΕ στην επίτευξη της σταθερότητας, της οικονομικής ευημερίας, της ανάπτυξης και της διαμόρφωσης δημοκρατικών δομών, είναι ουσιαστική.
Πιστεύω επίσης ότι η συνεργασία τόσο με τα Ηνωμένα Έθνη, όσο και με τον Αραβικό Σύνδεσμο, θα ενισχύσει το ρόλο της Ένωσης. Γι’ αυτό είναι με ιδιαίτερη ικανοποίηση που καλωσορίζω την πραγματοποίηση της δεύτερης Υπουργικής Συνάντησης των Υπουργών Εξωτερικών της ΕΕ και του Αραβικού Συνδέσμου, που θα λάβει χώρα το Νοέμβριο, κατά τη διάρκεια της Κυπριακής Προεδρίας. Ήταν με δική μας πρωτοβουλία και εισήγηση που κατέστη δυνατό να ληφθεί απόφαση για την πραγματοποίηση αυτής της πολύ σημαντικής συνάντησης που θα πρέπει να θεσμοθετήσει πλέον σε μια πιο δομημένη σχέση τις επαφές και τη συνεργασία μεταξύ της ΕΕ και του Αραβικού Συνδέσμου.
2. Η κρίση στη Συρία θα αποτελέσει ένα από τα θέματα συζήτησης στο Ατυπο Συμβούλιο των Υπουργών Εξωτερικών που πραγματοποιείται στην Πάφο στις 7-8 Σεπτεμβρίου. Τι ακριβώς αναμένεται να συζητηθεί; Πώς διαμορφώνεται η πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με το εξαιρετικά σημαντικό αυτό ζήτημα;
Όπως γνωρίζουμε όλοι, η κατάσταση στη Συρία είναι τραγική. Η κρίση δυστυχώς συνεχίζεται και επιδεινώνεται, με αποτέλεσμα την απώλεια πέραν τω ν 25,000 ανθρώπινων ζωών, κατά κύριο λόγο αμάχων, αλλά και τον εκτοπισμό ενός εκατομμυρίου ατόμων εντός της Συρίας και πέραν των 250,000 σε γειτονικές χώρες. Οι προηγούμενες προσπάθειες του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών και του Αραβικού Συνδέσμου για εξεύρεση λύσης είχαν αποτύχει, γι’ αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό να υποστηρίξουμε τον νέο Ειδικό Απεσταλμένο των Ην. Εθνών και του Αραβικού Συνδέσμου, τον κ. Μπραχίμι. Η ΕΕ είναι στην πρώτη γραμμή των προσπαθειών που καταβάλλονται για να δοθεί μια διπλωματική λύση στην κρίση, και για να διασφαλίσει ότι η πολιτική μετάβαση θα ανταποκρίνεται στις προσδοκίες του λαού της Συρίας.
Στο άτυπο Συμβούλιο των υπουργών Εξωτερικών που προεδρεύει η Ύπατη Εκπρόσωπος για την Εξωτερική Πολιτική και την Πολιτική Ασφάλειας της ΕΕ, η βαρόνη Άστον, με την οποία έχουμε μια εξαιρετική σχέση και είναι χαρά μου να την καλωσορίσω στην Κύπρο, θα έχουμε την ευκαιρία για μια εις βάθος συζήτηση του θέματος της Συρίας. Θα επικεντρωθούμε σε κάποια ζωτικά θέματα, όπως την αντιμετώπιση της ανθρωπιστικής κρίσης, τις σχέσεις της ΕΕ με την αντιπολίτευση στη Συρία, αλλά και, όπως σας ανέφερα ήδη, τους τρόπους με τους οποίους μπορεί η ΕΕ να συμβάλει στις διεθνείς προσπάθειες για εξεύρεση λύσης στην κρίση, υπό το φως του πρόσφατου διορισμού του κ. Μπραχίμι.
Τα άτυπα Συμβούλια προσφέρονται για μια πιο ελεύθερη και ανοικτή συζήτηση, ενώ δεν καταλήγουν σε επίσημα συμπεράσματα. Έτσι μπορούμε να αναμένουμε ότι οι Υπουργοί θα καταλήξουν σε μια κοινή προσέγγιση στα θέματα που ανέφερα, ή και ακόμα σε κάποιες αποφάσεις και πρωτοβουλίες για το πώς η ΕΕ θα πρέπει να προχωρήσει στην κρίσιμη αυτή συγκυρία.
3. Ένα ερώτημα που επανέρχεται συχνά στο προσκήνιο είναι πού τοποθετείται η λεπτή γραμμή που χωρίζει το ρόλο του έντιμου διαμεσολαβητή και την προώθηση εθνικών ζητημάτων. Σε ποιο βαθμό μπορείτε ως Υπουργείο Εξωτερικών να προωθήσετε κατά τη διάρκεια της Προεδρίας ζητήματα που άπτονται είτε του Κυπριακού είτε εθνικών συμφερόντων ευρύτερα, σε συνάρτηση με τις σχέσεις με γειτονικά κράτη ή με άλλους οργανισμούς χωρίς να απεμπολήσετε το ρόλο του έντιμου διαμεσολαβητή;
Ο ρόλος της Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ είναι ακριβώς αυτό που αναφέρατε: αυτός του έντιμου διαμεσολαβητή. Στόχος της προεδρίας είναι η επίτευξη συναίνεσης και η κατάληξη σε συμφωνία μεταξύ των κρατών μελών, καθώς και των θεσμικών οργάνων της ΕΕ. Αν μια χώρα δώσει την εντύπωση ότι το μόνο που την ενδιαφέρει είναι η προώθηση των εθνικών της συμφερόντων, έχει ήδη αποτύχει ως Προεδρία του Συμβουλίου. Αντίθετα, όταν ένα κράτος μέλος επιδείξει αποτελεσματικότητα και ζήλο στην προώθηση των συμφερόντων της Ένωσης, κερδίζει σε αξιοπιστία και σε κύρος. Αυτό φυσικά δεν σημαίνει ότι απεμπολούμε τα εθνικά μας δίκαια. Μια αμερόληπτη Προεδρία του Συμβουλίου δεν σημαίνει μια «άοσμη και άγευστη» προεδρία. Έχουμε απόψεις και θέσεις, τις οποίες εκφράζουμε μέσα στο σωστό πλαίσιο και με τον καταλληλότερο τρόπο. Εξάλλου, σημασία έχει το αποτέλεσμα, και όχι οι δημόσιες διακηρύξεις.
4. «Οι επόμενοι πόλεμοι θα γίνουν για το νερό», μια εκτίμηση που έχει πλέον καταστεί έως και φράση-κλισέ. Στο Gymnich, ωστόσο, το θέμα τίθεται για να συζητηθεί ακριβώς υπό αυτήν την προοπτική οπτική, της αποφυγής μελλοντικών συγκρούσεων με αιτία το νερό. Πέραν της εσωτερικής πτυχής που αφορά στη διαχείριση των υδάτινων πόρων από κάθε κράτος μέλος, πώς επηρεάζει αυτό το ζήτημα την εξωτερική πολιτική της ΕΕ;
Το νερό, ως μια πηγή ζωτική για την επιβίωση της ανθρωπότητας, δύναται να αποτελέσει αιτία για συγκρούσεις αλλά μπορεί να αποτελέσει και έναυσμα για συνεργασία. Το νερό όπως και το οξυγόνο αποτελούν τους πιο σημαντικούς πόρους στον κόσμο. Η ζωή στη γη εξαρτάται από αυτά τα δύο σημαντικά στοιχεία. Η διαχείριση των υδάτινων πόρων, η διασφάλιση της παροχής νερού, οι επιπτώσεις από την λειψυδρία αφορούν την επιβίωση της ίδιας της ανθρωπότητας. Ενδιαφέρουν και επηρεάζουν τους λαούς, και κατά συνέπεια την εξέλιξη της ίδιας της κοινωνίας καθώς το νερό είναι και πηγή ευημερίας.
Είναι δε άρρηκτα συνδεδεμένο με την επισιτιστική ασφάλεια, η οποία αποτελεί και προτεραιότητα της Κυπριακής Προεδρίας, καθώς οι ρυθμοί της γεωργικής παραγωγής εξαρτώνται από τους υδάτινους πόρους.
Τα ζητήματα που σχετίζονται με το νερό διαπερνούν οριζόντια αν όχι όλες, τότε τις πλείστες πολιτικές της ΕΕ, ιδιαίτερα στο πλαίσιο της αναπτυξιακής πολιτικής, η οποία εντάσσεται στη διάσταση της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ. Ενδεικτικό είναι ότι η ΕΕ ξοδεύει 400 εκατομμύρια ευρώ το χρόνο για το νερό σε τριάντα πέντε χώρες. Επιπρόσθετα, τα κράτη μέλη ξοδεύουν κάθε χρόνο περίπου 2 δισεκατομμύρια ευρώ ως διεθνή βοήθεια προς υπό ανάπτυξη χώρες για τη βελτίωση του νερού και της υγιεινής.
Να σας αναφέρω επίσης ακόμη ένα σημαντικό στοιχείο, για την περιοχή της Νότιας Μεσογείου, που μας ενδιαφέρει ως Κύπρος λόγω γεωγραφικής εγγύτητας και σχέσεων με τις χώρες της περιοχής. Σύμφωνα με την ΟΥΝΕΣΚΟ, σήμερα οι διακρατικές συγκρούσεις για το νερό παρουσιάζονται κυρίως στη Μέση Ανατολή, στην Αφρική και στην Κεντρική Ασία. Σύμφωνα με μελέτες των ΗΕ προβλέπεται ότι μέχρι το 2025, 30 έθνη θα υποφέρουν από λειψυδρία, 18 από τα οποία βρίσκονται στην περιοχή της Μέσης Ανατολής και της Βορείου Αφρικής. Είναι αναπόφευκτο λοιπόν, τα ζητήματα που σχετίζονται με το νερό και τη διαχείρισή του να έχουν άμεσο αντίκτυπο στις περιφερειακές και διεθνείς σχέσεις.
Η ΕΕ έχει εντοπίσει λοιπόν τη σημασία όλων το πιο πάνω - της σωστής διαχείρισης των υδάτινων πόρων, της διασφάλισης της πρόσβασης σε καθαρό και πόσιμο νερό, τη σχέση του νερού με την γεωργική ανάπτυξη και κατ’ επέκταση τη διεθνή ανάπτυξη- στην διαμόρφωση της εξωτερικής της πολιτικής και διεθνούς ασφάλειας και διατήρησης της ειρήνης. Στις αυριανές μας συζητήσεις θα εξετάσουμε τρόπους περαιτέρω ενσωμάτωσης αυτών των θεμάτων στην εξωτερική πολιτική της Ένωσης.
5. Σε ό,τι αφορά στο δεύτερο οριζόντιο θέμα που θα συζητηθεί στο Gymnich, που είναι η εκπαίδευση ως εργαλείο για την προώθηση της ειρήνης και την εμπέδωση της δημοκρατίας και λαμβάνοντας υπόψη ότι γειτονικές χώρες, όπως η Αίγυπτος και η Λιβύη έχουν εισέλθει σε διαδικασίες δημοκρατικές, τίθεται ως προοπτική η ΕΕ να αναλάβει πιο ενεργό ρόλο; Με την έννοια, για παράδειγμα, της προσφοράς υποτροφιών, τη διοργάνωση προγραμμάτων για εμπέδωση της δημοκρατίας, σεμινάρια ή άλλα εκπαιδευτικά προγράμματα; Ποιες είναι οι θέσεις της Κύπρου ως γείτονος και άμεσα επηρεαζόμενης από τις εξελίξεις στην περιοχή, αλλά και χώρα που βίωσε και βιώνει τις συνέπειες πολέμου;
Η πρόσβαση στην εκπαίδευση είναι ένα βασικό ανθρώπινο δικαίωμα, που όμως ένας μεγάλος αριθμός συνανθρώπων μας στερείται. Είναι, όπως επισημαίνετε, εργαλείο για την προώθηση της ειρήνης και την εμπέδωση της δημοκρατίας, ένα εργαλείο που και η Ευρωπαϊκή Ένωση προωθεί και θα συνεχίσει να προωθεί.
Στο Gymnich θα συζητήσουμε τρόπους με τους οποίους μπορούμε να εντάξουμε θέματα εκπαίδευσης μέσα στην εξωτερική πολιτική της ΕΕ, ιδιαίτερα σε χώρες που έχουν πληγεί από πολέμους και καταστροφές, και σε χώρες που βρίσκονται σε διαδικασία μεταρρυθμίσεων, όπως για παράδειγμα οι χώρες της «Αραβικής Άνοιξης». Είναι πράγματι σημαντικό η ΕΕ να συνεχίσει να συνεισφέρει με έμπρακτο τρόπο στην εκπαίδευση για όλους: να συνεχίσουμε να χρηματοδοτούμε το κτίσιμο σχολείων, την ανάπτυξη εκπαιδευτικών υπηρεσιών, τις ανταλλαγές μαθητών και φοιτητών, την μετάδοση τεχνογνωσίας και ενίσχυση ερευνητικών προγραμμάτων. Πιστεύω ότι οι πιο σοβαρές ανάγκες για παροχή αρωγής προκύπτουν, αυτή τη στιγμή, στις χώρες του αραβικού κόσμου. Οι νέοι των χωρών αυτών είναι γεμάτοι ενθουσιασμό και ζήλο για μεταρρυθμίσεις που θα τους φέρουν πιο κοντά στην ελευθερία και τη δημοκρατία, αλλά είναι και ιδιαίτερα ευάλωτοι. Στόχος της ΕΕ μέσα από την παροχή βοήθειας στον εκπαιδευτικό τομέα είναι η προώθηση του κράτους δικαίου, του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των θρησκευτικών ελευθεριών, της ισότητας ανδρών και γυναικών και η εμπέδωση της δημοκρατίας. Η συζήτηση μας στην άτυπη συνάντηση των Υπουργών Εξωτερικών θα καταλήξει ελπίζω σε ένα κοινό προσανατολισμό για τα επόμενα βήματα της ΕΕ στον τομέα αυτό.
6. Μια τελευταία ερώτηση. Σε ποιο βαθμό η οικονομική κρίση που πλήττει την ευρωζώνη επηρέασε ή μπορεί να επηρεάσει μεσοπρόθεσμα ή και βραχυπρόθεσμα την εξωτερική πολιτική της ΕΕ;
Είναι αλήθεια ότι, σε περιόδους ύφεσης και οικονομικών δυσκολιών, είναι δύσκολο να πείσεις την κοινή γνώμη για την ανάγκη παροχής χρηματοδοτικής βοήθειας σε άλλες χώρες. Ωστόσο, αν είναι κάτι που διαπιστώσαμε ακόμα πιο έντονα με την οικονομική κρίση, είναι ότι οι εξελίξεις στον κόσμο γενικότερα μας επηρεάζουν σοβαρά και άμεσα. Συνεπώς, πιστεύω ότι η εξωτερική πολιτική της ΕΕ δεν πρέπει να επηρεαστεί από την οικονομική κρίση. Η διατήρηση ενός ικανοποιητικού επιπέδου κονδυλίων για βοήθεια σε τρίτες χώρες, μέσα από την Αναπτυξιακή Πολιτική, μέσα από τον νέο Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Γειτονίας, και άλλα χρηματοδοτικά μέσα εξωτερικής δράσης είναι εξαιρετικά σημαντική. Η ΕΕ προωθεί επίσης και τις ιδιωτικές επενδύσεις στις τρίτες χώρες, αλλά και την ανάπτυξη των εμπορικών σχέσεων και της κινητικότητας με τις τρίτες χώρες μέσω των διαφόρων Συμφωνιών Σύνδεσης και Σταθερότητας που συνομολογεί.
