Τέσσερις παρουσίες στο βήμα της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών, τέσσερις ομιλίες με την ίδια βασική θέση για το Κυπριακό, αλλά με αισθητά διαφορετικό πολιτικό και επικοινωνιακό περίβλημα. Από την πρώτη εμφάνιση του Νίκου Χριστοδουλίδη ως Προέδρου της Δημοκρατίας τον Σεπτέμβριο του 2023 μέχρι την ομιλία του στην 81η Γενική Συνέλευση στις 23 Σεπτεμβρίου 2026, η φρασεολογία, οι προτεραιότητες και κυρίως ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάζεται η Κύπρος στη διεθνή σκηνή έχουν μεταβληθεί.

Η βασική γραμμή στο Κυπριακό παραμένει σταθερή. Στήριξη στα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας, λύση Διζωνικής Δικοινοτικής Ομοσπονδίας με πολιτική ισότητα, απόρριψη της διχοτόμησης και της αναγνώρισης των τετελεσμένων της εισβολής και κατοχής, σύνδεση της λύσης με το ευρωπαϊκό κεκτημένο και επίκληση του διεθνούς δικαίου. Εκείνο που αλλάζει είναι το αφήγημα μέσα στο οποίο εντάσσονται αυτές οι θέσεις.

Σε τέσσερα χρόνια μπορεί κανείς να διακρίνει μια διαδρομή από την ειρήνη και την προσωπική έκκληση του 2023, στην αποφασιστικότητα και τη μετωπική αντιπαράθεση του 2024, στην έννοια της ευθύνης το 2025 και τελικά στην αξιοπιστία, την εμπιστοσύνη και τον ρόλο των μικρών κρατών το 2026.

Το 2023 και η ομιλία ενός νέου Προέδρου

Η πρώτη ομιλία του Νίκου Χριστοδουλίδη στη Γενική Συνέλευση, στις 20 Σεπτεμβρίου 2023, ήταν η πιο έντονα προσωπική από τις τέσσερις και εκείνη στην οποία η ειρήνη εμφανίζεται ως το κυρίαρχο πολιτικό μήνυμα.

Ο Πρόεδρος άρχισε από τις καταβολές του ΟΗΕ και από τη δέσμευση της μεταπολεμικής γενιάς να μην επαναληφθούν οι καταστροφές του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Χαρακτήρισε τον Καταστατικό Χάρτη του ΟΗΕ μια υπόσχεση που δεν έχει ακόμη μετατραπεί πλήρως σε πραγματικότητα και χρησιμοποίησε την ιδιότητά του ως ιστορικού για να στηρίξει σχεδόν ολόκληρη τη συλλογιστική της ομιλίας.

Το Κυπριακό εντάχθηκε τότε κυρίως μέσα στην εμπειρία της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία. Το επιχείρημα ήταν ότι η Κύπρος γνωρίζει από πρώτο χέρι τις συνέπειες της εισβολής και της κατοχής και ότι οι ίδιες αρχές του διεθνούς δικαίου πρέπει να εφαρμόζονται παντού. Παράλληλα, ο Χριστοδουλίδης μίλησε εκτενώς για τα προσωπικά του βιώματα, υπενθυμίζοντας ότι γεννήθηκε το 1973 και μεγάλωσε σε μια διαιρεμένη πατρίδα.

Είναι επίσης η χρονιά κατά την οποία η προσέγγιση προς τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν είναι περισσότερο προσκλητική παρά συγκρουσιακή. Η χαρακτηριστική διατύπωση ήταν «let us work together», με τον Πρόεδρο να καλεί τον Τούρκο ομόλογό του να εργαστούν από κοινού για την ειρήνη και να παρουσιάζει μια ενδεχόμενη λύση ως εξέλιξη που θα μπορούσε να μεταβάλει όχι μόνο την Κύπρο αλλά και τις ευρωτουρκικές σχέσεις και την Ανατολική Μεσόγειο.

Μεγάλο μέρος της ομιλίας απευθυνόταν παράλληλα στους Τουρκοκύπριους. Ο Χριστοδουλίδης αναφέρθηκε ακόμη και σε μηνύματα που είχε λάβει από νεαρούς Τουρκοκύπριους πριν μεταβεί στη Νέα Υόρκη και διαβεβαίωνε ότι ακούει την επιθυμία τους για ειρήνη και επανένωση.

Στο θεσμικό επίπεδο υπήρχε επίσης ένα πολύ συγκεκριμένο αίτημα. Η ανάληψη ενεργότερου ρόλου από τον ΟΗΕ και ο διορισμός απεσταλμένου που θα προετοίμαζε το έδαφος για επανέναρξη των συνομιλιών. Η Ευρωπαϊκή Ένωση παρουσιαζόταν ταυτόχρονα ως πιθανός καταλύτης στη διαδικασία.

Η Κύπρος του 2023 περιγραφόταν κυρίως ως διευκολυντής. Ένα κράτος στο σταυροδρόμι Ευρώπης και Μέσης Ανατολής που μπορεί να συνδέει χώρες και να προωθεί περιφερειακές συνεργασίες. Δεν είχε ακόμη αναπτυχθεί στον ίδιο βαθμό το αφήγημα της Κύπρου ως κράτους που παρουσιάζει συγκεκριμένα επιχειρησιακά αποτελέσματα.

Το 2024 και η πιο αιχμηρή ρητορική

Ένα χρόνο αργότερα, στις 25 Σεπτεμβρίου 2024, η διεθνής πραγματικότητα ήταν εντελώς διαφορετική. Είχε μεσολαβήσει η επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023, ο πόλεμος στη Γάζα, η ανθρωπιστική κρίση και η αυξανόμενη ένταση στον Λίβανο. Παράλληλα, η Κύπρος συμπλήρωνε 50 χρόνια από την τουρκική εισβολή.

Η αλλαγή στον τόνο είναι εμφανής από τη δομή του κειμένου. Η ομιλία γίνεται περισσότερο δραματική και χρησιμοποιεί μικρές, κοφτές προτάσεις, έντονες επαναλήψεις και εικόνες ανθρώπινου πόνου. Για τη Γάζα ο Πρόεδρος μιλά για παιδιά, ομήρους, αμάχους και οικογένειες και μεταφέρει το βάρος από τις αφηρημένες γεωπολιτικές έννοιες στις ανθρώπινες συνέπειες του πολέμου.

Ταυτόχρονα εμφανίζεται για πρώτη φορά με τόσο κεντρικό τρόπο η «Αμάλθεια». Η Κύπρος δεν παρουσιάζεται πλέον μόνο ως χώρα που επιθυμεί να λειτουργεί ως γέφυρα. Παρουσιάζεται ως χώρα που ανέλαβε συγκεκριμένη πρωτοβουλία και δημιούργησε έναν θαλάσσιο ανθρωπιστικό διάδρομο προς τη Γάζα. Ο Χριστοδουλίδης χρησιμοποιεί πλέον το παράδειγμα αυτό ως απόδειξη του τρόπου με τον οποίο αντιλαμβάνεται τον ρόλο της κυπριακής εξωτερικής πολιτικής.

Στο Κυπριακό η διαφοροποίηση είναι ακόμη πιο έντονη. Η επέτειος των 50 χρόνων χρησιμοποιείται με επαναληπτικό τρόπο, με αναφορές στους εκτοπισμένους, στους αγνοουμένους, στα Βαρώσια και στη συνεχιζόμενη κατοχή. Παράλληλα επαναλαμβάνεται διαδοχικά η φράση «I am determined», δημιουργώντας ένα προσωπικό αφήγημα αποφασιστικότητας.

Εδώ καταγράφεται και η πρώτη πραγματικά μετωπική σύγκρουση με τον Ερντογάν από το συγκεκριμένο βήμα. Από το «ας εργαστούμε μαζί» του 2023, ο Χριστοδουλίδης περνά στο «η ιστορία θα μας κρίνει». Ακολουθεί η θέση ότι το διεθνές δίκαιο δεν μπορεί να εφαρμόζεται επιλεκτικά και η ιδιαίτερα αιχμηρή αναφορά ότι δεν μπορεί μια εισβολή να αποκαλείται ειρηνευτική επιχείρηση.

Ακόμη και μέσα σε αυτή τη σκληρότερη γλώσσα, ωστόσο, το τέλος της ενότητας για την Τουρκία επιστρέφει στη συνεργασία. Ο Πρόεδρος υπενθυμίζει ότι Κύπρος και Τουρκία θα παραμείνουν γείτονες και καλεί σε αλλαγή του αφηγήματος της μεταξύ τους σχέσης.

Το 2025 και η «ευθύνη»

Η ομιλία της 24ης Σεπτεμβρίου 2025 διαφέρει αισθητά και ως προς τη συγγραφή της. Σχεδόν ολόκληρο το κείμενο οργανώνεται γύρω από μία λέξη, την «Responsibility», δηλαδή την ευθύνη.

Ο Χριστοδουλίδης ξεκινά με μια πολύ πιο σκοτεινή εικόνα του διεθνούς περιβάλλοντος. Μιλά για έναν κόσμο σε κρίσιμο σημείο, για πολέμους, ανθρωπιστικές καταστροφές, τεχνητή νοημοσύνη, κλιματική αλλαγή και ένα σύστημα που δυσκολεύεται να ανταποκριθεί. Η απάντηση που προτείνεται σε όλα αυτά είναι η ανάληψη συλλογικής και κρατικής ευθύνης.

Αυτή τη φορά η κυπριακή εξωτερική πολιτική παρουσιάζεται ακόμη πιο συστηματικά ως εξωτερική πολιτική αποτελεσμάτων. Εκκενώσεις πολιτών από περιοχές κρίσεων, «Αμάλθεια», βοήθεια στη Γάζα, συνεργασία με Ηνωμένες Πολιτείες, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Ευρωπαϊκή Ένωση και Ηνωμένο Βασίλειο, περιφερειακή πυρόσβεση και προστασία θρησκευτικών μειονοτήτων χρησιμοποιούνται ως παραδείγματα μιας Κύπρου που θέλει να εμφανίζεται ως αξιόπιστος και υπεύθυνος εταίρος.

Σημαντική θέση αποκτά επίσης η επικείμενη τότε Κυπριακή Προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το Κυπριακό δεν παρουσιάζεται μόνο ως εθνικό πρόβλημα αλλά συνδέεται με το παράδοξο ότι η προεδρία της Ένωσης θα ασκούνταν από το τελευταίο διαιρεμένο κράτος μέλος της.

Η αντιπαράθεση με τον Ερντογάν γίνεται το 2025 ακόμη πιο οξεία. Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία τοποθετείται δίπλα στην τουρκική εισβολή του 1974 και διατυπώνεται η θέση ότι η παραβίαση της κυριαρχίας και της εδαφικής ακεραιότητας πρέπει να αντιμετωπίζεται με τα ίδια κριτήρια ανεξαρτήτως του δράστη. Ακολουθεί η φράση ότι «το εγχειρίδιο των δυνάμεων κατοχής είναι πάντα το ίδιο» και η κατηγορία περί επιλεκτικής ευαισθησίας και υποκρισίας.

Το 2026 και η Κύπρος ως μικρό κράτος με ρόλο

Στην τέταρτη ομιλία, στις 23 Σεπτεμβρίου 2026, εμφανίζεται μια νέα μετατόπιση. Η κεντρική έννοια δεν είναι πλέον η ειρήνη ούτε η ευθύνη. Είναι η εμπιστοσύνη στο διεθνές σύστημα και η ικανότητά του να προσαρμόζεται σε έναν κόσμο που αλλάζει.

Ο Πρόεδρος αρχίζει από την τεχνητή νοημοσύνη, την κλιματική αλλαγή, την αβεβαιότητα και την ανάγκη μεταρρύθμισης του ΟΗΕ. Ο Καταστατικός Χάρτης παραμένει η σταθερά, αλλά η συζήτηση αποκτά περισσότερο θεσμικό χαρακτήρα. Ιδιαίτερη θέση καταλαμβάνει για πρώτη φορά η ισότητα των κρατών και η σημασία του διεθνούς συστήματος για τις μικρές χώρες που δεν διαθέτουν την ισχύ των μεγάλων δυνάμεων.

Είναι ίσως η καθαρότερη μέχρι σήμερα διατύπωση του αφηγήματος της Κύπρου ως μικρού κράτους που επιδιώκει επιρροή μέσα από συνεργασίες, πειθώ και δημιουργία συναινέσεων. Η Κυπριακή Δημοκρατία παρουσιάζεται πλέον με ένα αρκετά μεγάλο χαρτοφυλάκιο συγκεκριμένων δράσεων. Η «Αμάλθεια», οι εκκενώσεις υπηκόων δεκάδων χωρών, το CyprusAid, ο Περιφερειακός Σταθμός Αεροπυρόσβεσης, το CYCLOPS και η Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ χρησιμοποιούνται για να στηρίξουν αυτό το επιχείρημα.

Υπάρχει εδώ μία ουσιαστική διαφορά σε σχέση με το 2023, καθώς τότε η Κύπρος δήλωνε ότι επιθυμεί να λειτουργήσει ως διευκολυντής συνεργασίας. Το 2026 η κυβέρνηση παρουσιάζει ένα ιστορικό συγκεκριμένων πρωτοβουλιών και υποδομών ως τεκμήριο ότι ο ρόλος αυτός έχει αποκτήσει πρακτικό περιεχόμενο.

Ακόμη και η ολοκληρωμένη πλέον Κυπριακή Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ χρησιμοποιείται ως παράδειγμα της δυνατότητας ενός κράτους κάτω του ενός εκατομμυρίου κατοίκων να διαχειριστεί διαφορετικά συμφέροντα και να οικοδομήσει συναίνεση.

Στο Κυπριακό η γλώσσα παραμένει αυστηρή, αλλά το επιχείρημα μετατοπίζεται. Η κατοχή δεν προβάλλεται μόνο ως αδικία εις βάρος της Κυπριακής Δημοκρατίας. Παρουσιάζεται ως δοκιμασία για την ίδια την αξιοπιστία του πολυμερούς συστήματος. Αν τα ψηφίσματα και οι αρχές εφαρμόζονται σε μία περίπτωση αλλά παραμερίζονται σε άλλη, υποστηρίζει ο Πρόεδρος, διαβρώνεται η εμπιστοσύνη των μικρότερων κρατών στους διεθνείς θεσμούς.

Η απάντηση στον Ερντογάν παραμένει προσωπική και αιχμηρή, αλλά είναι περισσότερο θεσμικά δομημένη από εκείνη του 2024 και του 2025. Ο Χριστοδουλίδης τον καλεί να εφαρμόσει ο ίδιος τον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών που επικαλείται και επαναβεβαιώνει ότι μοναδική βάση λύσης παραμένει η Διζωνική Δικοινοτική Ομοσπονδία με πολιτική ισότητα.

Το 2026 δηλώνει ρητά ότι είναι έτοιμος να επαναρχίσει τις διαπραγματεύσεις από το σημείο όπου διακόπηκαν το 2017 και να οικοδομήσει πάνω στο έργο που είχε ήδη επιτευχθεί. Η διατύπωση είναι πιο συγκεκριμένη από τις γενικότερες αναφορές των προηγούμενων ετών περί επανέναρξης των συνομιλιών.

Όσα παρέμειναν σταθερά

Και στις τέσσερις ομιλίες ο Καταστατικός Χάρτης των Ηνωμένων Εθνών αποτελεί το βασικό σημείο αναφοράς. Το Κυπριακό παρουσιάζεται ως ζήτημα εισβολής, κατοχής, κυριαρχίας και εδαφικής ακεραιότητας. Η σύγκριση με άλλες παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου, ιδιαίτερα με την Ουκρανία, χρησιμοποιείται επανειλημμένα. Η Διζωνική Δικοινοτική Ομοσπονδία με πολιτική ισότητα παραμένει η δηλωμένη βάση λύσης και απορρίπεται κάθε νομιμοποίηση τετελεσμένων που προέκυψαν από τη χρήση βίας.

Σταθερή είναι επίσης η προσπάθεια σύνδεσης του εθνικού ζητήματος με ένα ευρύτερο διεθνές επιχείρημα. Ο Χριστοδουλίδης δεν παρουσιάζει την Κύπρο μόνο ως ένα κράτος που ζητά διεθνή υποστήριξη για το δικό του πρόβλημα. Επιχειρεί κάθε χρόνο να εντάξει το Κυπριακό στη συζήτηση για το πώς λειτουργεί συνολικά η διεθνής τάξη.