Τεράστιες διαστάσεις και δημόσια συζήτηση λαμβάνει το ζήτημα της σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης στα σχολεία. Μετά από μια θυελλώδη συζήτηση που διεξήχθη σε υψηλούς τόνους η Ολομέλεια της Βουλής υπερψήφισε την πρόταση νόμου για τη σεξουαλική διαπαιδαγώγηση.

Στην αίθουσα της Βουλής ακούστηκαν αντικρουόμενες απόψεις για τα όσα ισχύουν σε τρίτες χώρες και τα όσα αφορούν τα δικαιώματα των παιδιών. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο δημοσιεύτηκε μια σχετική ανασκόπηση για το συγκεκριμένο θέμα και τα όσα ισχύουν στα διάφορα κράτη μέλη.

Έκθεση Κομισιόν

Αρχικά θα πρέπει να σημειωθεί πως σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), η σεξουαλική εκπαίδευση περιλαμβάνει τη «μάθηση για τις γνωστικές, συναισθηματικές, κοινωνικές, διαδραστικές και σωματικές πτυχές της σεξουαλικότητας».

Στην έκθεση της Κομισιόν με θέμα «Σεξουαλική αγωγή σε όλη την Ευρώπη», η σεξουαλική διαπαιδαγώγηση συνδέεται με συμπεριφορές, γνώσεις και στάσεις που δείχνουν καλή σεξουαλική υγεία.

«Υπάρχει μια διεθνής συναίνεση ότι η σεξουαλική εκπαίδευση μπορεί να έχει θετικό αντίκτυπο στη σεξουαλική υγεία των νέων. Συνολικά, τα στοιχεία που συγκεντρώθηκαν μέσω τυχαιοποιημένων ελεγχόμενων δοκιμών (RCTs) έδειξαν ότι τα προγράμματα σεξουαλικής εκπαίδευσης είχαν θετική έκβαση σε συμπεριφορές που σχετίζονται με την καλή σεξουαλική υγεία, συμπεριλαμβανομένης της μειωμένης ανάληψης κινδύνου, της καθυστερημένης έναρξης της σεξουαλικής επαφής, της αυξημένης χρήσης αντισύλληψης και προφυλακτικών. και μειωμένο αριθμός σεξουαλικών συντρόφων», σημειώνεται.

Εκτός από τον αντίκτυπο στις συμπεριφορές, η έρευνα έχει προτείνει ότι τα σχολικά προγράμματα σεξουαλικής εκπαίδευσης μπορούν να έχουν αντίκτυπο στις γνώσεις και στάσεις που σχετίζονται με την υγεία (όπως η γνώση των μαθητών σχετικά με τη σημασία της αντισύλληψης).

Ενώ υπήρχαν λιγότερες RCT ή κριτικές που συνέδεσαν άμεσα την παράδοση της σεξουαλικής αγωγής με βελτιώσεις στα βιολογικά αποτελέσματα (όπως εφηβικές εγκυμοσύνες, χαμηλότερα σεξουαλικά μεταδιδόμενα ποσοστά λοιμώξεων (ΣΜΝ) ή Ιών Ανθρώπινης Ανοσοανεπάρκειας (HIV), υπάρχει, ωστόσο, συναίνεση ότι η παροχή σεξουαλικής εκπαίδευσης δεν οδηγεί σε αύξηση της σεξουαλικής δραστηριότητας, της ριψοκίνδυνης συμπεριφοράς ή των ποσοστών μόλυνσης από ΣΜΝ/HIV στους νέους.

Πρόσβαση στην σεξουαλική εκπαίδευση

Συνεχίζοντας η έκθεση αναφέρει πως διεθνή πρότυπα και κανονισμοί σχετικά με τη σεξουαλική εκπαίδευση έχουν εμφανιστεί τις τελευταίες δεκαετίες. «Τις τελευταίες δεκαετίες παρατηρείται αυξημένη διεθνής εστίαση στη σεξουαλική εκπαίδευση ως μέσο βελτίωσης της ισότητας των φύλων, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της ευημερίας των ατόμων, ιδίως των παιδιών και των νέων. Είναι πλέον αναγνωρισμένο από πολλούς διεθνείς φορείς πως όλα τα παιδιά και οι νέοι οι άνθρωποι θα πρέπει να έχουν πρόσβαση σε μαθήματα σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης ανάλογα με την ηλικία τους».

Ξεκινώντας με το Διεθνές Συνέδριο με θέμα Πληθυσμός και Ανάπτυξη (ICPD) 1994 Ατζέντα Καΐρου – η οποία κάλεσε τις κυβερνήσεις να παράσχουν εκπαίδευση σε βελτίωση της ευημερίας των εφήβων, ενθάρρυνση της ισότητας των φύλων και διασφαλίζουν την προστασία της αναπαραγωγικής τους υγείας17 – διεθνείς στρατηγικές, κατευθυντήριες γραμμές και προσδοκίες που ενθαρρύνουν τις κυβερνήσεις των μελών κρατών και άλλες χώρες να εφαρμόσουν τη σεξουαλική εκπαίδευση.

Οδηγίες UNESCO και ΠΟΥ

Οδηγίες για τη σεξουαλική διαπαιδαγώγηση υπάρχουν από την UNESCO και τον ΠΟΥ προκειμένου να υποστηρίξουν τις εθνικές κυβερνήσεις να εφαρμόσουν αυτούς τους στόχους και συστάσεις, η UNESCO και ο ΠΟΥ έχουν αναπτύξει πόρους για την ανάπτυξη προγραμμάτων σεξουαλικής αγωγής που συνάδουν με διεθνείς κανονισμούς και συμφωνίες και βασίζονται σε καλές πρακτικές. Η διεθνής τεχνική καθοδήγηση της UNESCO για τη σεξουαλική εκπαίδευση (κυκλοφόρησε το 2009 και επανακυκλοφόρησε το 2018) περιέχει πρακτικές πληροφορίες σχετικά με τις βασικές έννοιες που πρέπει να καλύπτει η σεξουαλική αγωγή σε όλα τα προγράμματα σπουδών, με βάση διάφορες ανασκοπήσεις στοιχείων σχετικά με την αποτελεσματική σεξουαλική εκπαίδευση.

Σύμφωνα πάντα με την Κομισιόν, για την απεικόνιση των γενικών θεμάτων που εντάσσονται στη σεξουαλική εκπαίδευση, το πιο κάτω πλαίσιο  παραθέτει τις βασικές έννοιες της επιτυχημένης σεξουαλικής εκπαίδευσης όπως προτείνεται από την UNESCO. Παράλληλα, τα Πρότυπα του ΠΟΥ για τη σεξουαλική εκπαίδευση στην Ευρώπη (που κυκλοφόρησαν το 2010) προσαρμόζουν τις συστάσεις και τις κατευθυντήριες γραμμές της UNESCO ειδικά για την ευρωπαϊκή περιοχή.

Ποια είναι η κατάσταση της σεξουαλικότητας εκπαίδευση στην ΕΕ;

Ενώ η εκπαίδευση εμπίπτει στην αρμοδιότητα των κρατών μελών και δεν αποτελεί αρμοδιότητα της ΕΕ, ορισμένες οδηγίες και στρατηγικές για την πρόληψη της σεξουαλικής εκμετάλλευσης και της βίας λόγω φύλου συνιστούν κάποια εκπαιδευτική δράση σε αυτά τα θέματα.

Η οδηγία για την καταπολέμηση της σεξουαλικής κακοποίησης και της σεξουαλικής εκμετάλλευσης παιδιών και της παιδικής πορνογραφίας υποχρεώνει τα κράτη μέλη να θεσπίσουν κατάλληλα μέτρα που μειώνουν τον κίνδυνο να γίνουν θύματα τα παιδιά, μεταξύ άλλων μέσω εκστρατειών ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης, ερευνητικών και εκπαιδευτικών προγραμμάτων. Η ανάγκη για περαιτέρω προσεγγίσεις που βασίζονται στην πρόληψη έχει επαναληφθεί από το Συμβούλιο, και παραμένει βασική δέσμευση για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Ομοίως, η στρατηγική της Ευρωπαϊκής Επιτροπής «Μια Ένωση Ισότητας: Στρατηγική για την Ισότητα των Φύλων 2020–2025».

Η προσφορά σεξουαλικής εκπαίδευσης για παιδιά είναι υποχρεωτική στα περισσότερα κράτη μέλη, αν και η ηλικία των μαθητών ποικίλλει.

Όπως σκιαγραφήθηκε παραπάνω, τις τελευταίες δεκαετίες παρατηρήθηκε μια στροφή προς τη συμπερίληψη της σεξουαλικής αγωγής ως μέρος του υποχρεωτικού σχολικού προγράμματος σπουδών για τα παιδιά, ειδικά για εκείνα της δευτεροβάθμιας ή μεταδημοτικής εκπαίδευσης. Από τον Νοέμβριο του 2019, ήταν υποχρεωτικό σε 19 κράτη μέλη τα σχολεία να προσφέρουν κάποιο είδος σεξουαλικής εκπαίδευσης, ενώ αυτό παρέμενε προαιρετικό σε άλλα οκτώ κράτη μέλη.

Όπως φαίνεται στο πιο κάτω σχήμα 1, η ηλικία στην οποία τα παιδιά λαμβάνουν για πρώτη φορά σεξουαλική εκπαίδευση (είτε σύμφωνα με το νόμο, όταν είναι υποχρεωτική, είτε στην πράξη, όταν είναι προαιρετική) ποικίλλει σημαντικά. Σε ορισμένες χώρες, κάποια μορφή σεξουαλικής εκπαίδευσης παρέχεται από το δημοτικό μέχρι την ανώτερη δευτεροβάθμια εκπαίδευση (επίπεδο ISCED 1 έως 3), ενώ σε άλλες προσφέρεται αποκλειστικά σε κατώτερο ή ανώτερο δευτεροβάθμιο επίπεδο (από το επίπεδο ISCED 2 ή 3).

Τα παιδιά σε διαφορετικά κράτη μέλη λαμβάνουν πολύ διαφορετικούς τύπους σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης

Ως μέλη της διεθνούς κοινότητας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα κράτη μέλη αναμένεται να τηρούν τα πρότυπα του ΠΟΥ για τη σεξουαλική διαπαιδαγώγηση και τις διεθνείς τεχνικές κατευθυντήριες γραμμές της UNESCO για τη σεξουαλική διαπαιδαγώγηση (και τα δύο συνιστούν ολιστική ή ολοκληρωμένη σεξουαλική εκπαίδευση που καλύπτει ένα ευρύ φάσμα θεμάτων). Ωστόσο, ενώ η πλειοψηφία των κρατών μελών απαιτούν να διδάσκεται η σεξουαλική εκπαίδευση στα σχολεία, εξακολουθεί να υπάρχει σημαντική διαφοροποίηση στο περιεχόμενο, τον τρόπο παράδοσης και τον δηλωμένο σκοπό της παρεχόμενης σεξουαλικής εκπαίδευσης.

 Το πιο κάτω σχήμα χρησιμοποιεί τις διαθέσιμες πληροφορίες που συλλέγονται και χαρτογραφούνται από διάφορες πηγές για να δώσει μια ένδειξη των βασικών θεμάτων που καλύπτονται στην επίσημη σχολική σεξουαλική εκπαίδευση των κρατών μελών. Τα θέματα που χρησιμοποιούνται στον παρακάτω πίνακα προσαρμόστηκαν τόσο από τις βασικές έννοιες που ορίζονται από την UNESCO όσο και από αυτές που χρησιμοποίησε το IPPF στις ασκήσεις χαρτογράφησης του 2018.

Το πιο κάτω σχήμα δείχνει ότι σχεδόν όλα τα κράτη μέλη,  για τα οποία υπάρχουν διαθέσιμες πληροφορίες, εστιάζουν σε βιολογικές πτυχές της σεξουαλικής τους εκπαίδευσης (η οποία μπορεί να περιλαμβάνει ευαισθητοποίηση σχετικά με τη σεξουαλική ανατομία, το ανθρώπινο σώμα και τη σεξουαλική αναπαραγωγή). Ομοίως, το 86% των ερωτηθέντων στη Σχολή Έρευνας για τη Σεξουαλική Αγωγή του Education Gateway έδειξε ότι η σεξουαλική εκπαίδευση στο σχολείο τους κάλυπτε «το ανθρώπινο σώμα και ανάπτυξη» και «σεξουαλική και αναπαραγωγική υγεία».

Πρόληψη κινδύνων και βιολογικά στοιχεία

Πολλά κράτη μέλη εστιάζουν επίσης στην πρόληψη κινδύνων πτυχές της σεξουαλικής αγωγής (όπως αντισύλληψη, HIV/AIDS και ΣΜΝ), σχετικά με την εγκυμοσύνη και τη γέννηση και με βάση το φύλο βίας (ίσως αντανακλά το βιώσιμο των Ηνωμένων Εθνών Αναπτυξιακοί Στόχοι).49

Σε λίγα κράτη μέλη, προγράμματα σεξουαλικής εκπαίδευσης φέρεται να επικεντρώνονται σε μεγάλο βαθμό μόνο σε βιολογικά στοιχεία (όπως η Κύπρος, η Ιταλία, η Ρουμανία και η Σλοβενία), ή σε βιολογικά και στοιχεία πρόληψης κινδύνου (Βουλγαρία, Κροατία, Τσεχία Δημοκρατία, Ιρλανδία και Λιθουανία).

 Αξίζει να σημειωθεί ότι στην πλειονότητα των χωρών όπου η σεξουαλική εκπαίδευση φέρεται να επικεντρώνεται στη βιολογική και στοιχεία πρόληψης κινδύνου, η σεξουαλική εκπαίδευση δεν είναι επίσης υποχρεωτικό μάθημα για τη διδασκαλία των σχολείων (Βουλγαρία, Κροατία, Ιταλία, Λιθουανία και Ρουμανία)