Δεν είναι κλασικό ανέκδοτο από αυτά που γελάμε. Είναι ανέκδοτο γραμμένο στον νόμο, από αυτά που κάνουν μια πολύτεκνη οικογένεια να κλαίει: με βάση τον αρχικό πίνακα που ίσχυσε από το 2003, μία κυπριακή λίρα επιπλέον εισόδημα μπορούσε να της στερήσει £1.200 επίδομα τέκνου. Φτάσαμε στο 2026, είκοσι τρία χρόνια και σχεδόν μια γενιά αργότερα, για να προτείνουμε τη διόρθωση μιας τόσο προβλέψιμης παγίδας.

Το 2026 η κυβέρνηση προωθεί αλλαγές στο επίδομα τέκνου. Ανάμεσά τους βρίσκεται η αντιμετώπιση της απότομης απώλειας του επιδόματος όταν το οικογενειακό εισόδημα αυξάνεται λίγο. Σύμφωνα με την Προεδρία, το νομοσχέδιο διευρύνει τα εισοδηματικά κριτήρια και εκτιμάται ότι θα καταστήσει εν δυνάμει δικαιούχους περίπου 17.000 επιπλέον οικογένειες και 23.500 παιδιά. Η επιδιωκόμενη ημερομηνία εφαρμογής είναι η 1η Ιανουαρίου 2027, εφόσον το νομοσχέδιο ψηφιστεί. 

Για να δούμε γιατί αυτή η αλλαγή άργησε τόσο, αρκεί να ανοίξουμε έναν παλιό νόμο.

Το 1987 η Κυπριακή Δημοκρατία θέσπισε επίδομα για οικογένειες με τουλάχιστον τέσσερα εξαρτώμενα τέκνα. Ο αρχικός Νόμος 314/1987 προέβλεπε καταβολή για κάθε εξαρτώμενο τέκνο πέρα από το δεύτερο, ύψους επτά κυπριακών λιρών τον μήνα για κάθε τέκνο για το οποίο χορηγούνταν επίδομα. Ήταν μια αναγνώριση των αναγκών της πολύτεκνης οικογένειας, σε μια Κύπρο που προσπαθούσε ακόμη να στηρίξει τους ανθρώπους της μετά το 1974. 

Το 2002 ψηφίστηκε νέος νόμος, ο οποίος τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2003. Το παράρτημα του αρχικού νόμου είναι διαθέσιμο εδώ: https://www.cylaw.org/nomoi/arith/2002_1_167.pdf. Εκεί η παγίδα είναι γραμμένη με αριθμούς.

Για οικογένεια με τέσσερα τέκνα και ετήσιο οικογενειακό εισόδημα από £34.001 μέχρι £44.000, ο πίνακας όριζε επίδομα £1.200. Για εισόδημα μεγαλύτερο από £44.000, όριζε £0. 

Ας το διαβάσουμε όπως θα το διάβαζε μια οικογένεια μπροστά στον λογαριασμό της. Με εισόδημα £44.000, το προβλεπόμενο επίδομα ήταν £1.200. Με εισόδημα £44.001, ήταν μηδέν. Η μία επιπλέον λίρα άφηνε την οικογένεια, μετά την απώλεια του επιδόματος, κατά £1.199 χειρότερα. Δεν πρόκειται για υποθετικό σφάλμα σε υπολογιστή. Αυτή ήταν η συνέπεια των δύο διαδοχικών γραμμών του νομοθετικού πίνακα. 

Ο νομοθέτης μπορούσε να προβλέψει το πρόβλημα όταν σχεδίαζε τις κλίμακες το 2002. Μπορούσε να επιλέξει σταδιακή μείωση, ώστε μια μικρή αύξηση εισοδήματος να μη συνεπάγεται ξαφνική απώλεια ολόκληρου του επιδόματος. Το ερώτημα δεν είναι αν μια οικογένεια με υψηλότερο εισόδημα πρέπει να λαμβάνει την ίδια στήριξη. Είναι γιατί το πέρασμα από το ένα ποσό στο άλλο έπρεπε να μοιάζει με γκρεμό.

Η νομολογία μάς δείχνει και μια δεύτερη όψη της ιστορίας: πόσο σύνθετη μπορεί να γίνει για έναν γονέα η διαδρομή από το δικαίωμα στην καταβολή. Στην υπόθεση A. N. K. κατά Κυπριακής Δημοκρατίας, εφέσεις αρ. 72/2016, 73/2016 και 74/2016, απόφαση της 26ης Ιουλίου 2023, εξετάστηκαν διαφορές για επίδομα μονογονεϊκής οικογένειας και επίδομα τέκνου. Οι εφέσεις της αιτήτριας απορρίφθηκαν. Η αντέφεση της Δημοκρατίας έγινε δεκτή για διαφορετικό, δικονομικό λόγο: μια επιστολή που έδινε προθεσμία για προσκόμιση στοιχείων δεν αποτελούσε ακόμη οριστική, εκτελεστή απόφαση απόρριψης του βασικού επιδόματος τέκνου. 

Στην Κυπριακή Δημοκρατία κατά N.T.S., έφεση αρ. 158/2019, απόφαση της 29ης Φεβρουαρίου 2024, μια μητέρα ανέφερε ότι δεν γνώριζε πού βρισκόταν ο πατέρας του παιδιού της. Η Διοίκηση ζητούσε δικαστικό διάταγμα για την εξέταση του αιτήματός της για επίδομα μονογονεϊκής οικογένειας. Το Εφετείο, κατά πλειοψηφία, δέχθηκε την έφεση της Δημοκρατίας και έκρινε ότι η απαίτηση αυτή βρισκόταν εντός των εξουσιών της Διοίκησης. Ο διαφωνών δικαστής θεώρησε ότι η ένορκη δήλωση μπορούσε να αποτελέσει λιγότερο επαχθή τρόπο απόδειξης. 

Οι δύο αυτές αποφάσεις δεν αφορούν το όριο των £44.000 και δεν αποδεικνύουν ότι κάποια συγκεκριμένη οικογένεια έχασε £1.200 εξαιτίας μίας λίρας. Τις αναφέρουμε για να φανεί κάτι άλλο: πίσω από τους πίνακες, τις αιτήσεις και τα δικαιολογητικά υπάρχουν άνθρωποι που πρέπει να ζήσουν με τις συνέπειες κάθε νομοθετικής επιλογής.

Το 2026 η ίδια η κυβέρνηση αναγνωρίζει ως πρόβλημα την απότομη αποκοπή της στήριξης ύστερα από μικρή αύξηση εισοδήματος. Η πρόταση αλλαγής είναι ευπρόσδεκτη. Η ιστορία, όμως, αφήνει ένα ερώτημα προς τον νομοθέτη: γιατί χρειάστηκε να φτάσουμε τόσο μακριά για να αντιμετωπίσουμε μια παγίδα που μπορούσε κανείς να δει διαβάζοντας δύο συνεχόμενες γραμμές του νόμου; 

Πηγές: Ο περί Παροχής Επιδόματος Τέκνου Νόμος 314/1987 / Ο περί Παροχής Επιδόματος Τέκνου Νόμος 167(I)/2002, άρθρο 18 και Παράρτημα / Προεδρία της Κυπριακής Δημοκρατίας, παρουσίαση της προτεινόμενης μεταρρύθμισης, 11.9.2026 / Kojuharova κατά Κυπριακής Δημοκρατίας, εφέσεις 72/2016, 73/2016 και 74/2016, 26.7.2023 / Κυπριακή Δημοκρατία κατά N.T.S., έφεση 158/2019, 29.2.2024.

*Ο Κρίστοφερ Σταύρου Πιτσιλλίδης είναι ιστοριοδίφης και ερευνητής της συλλογικής μνήμης. Συνδέει τις σημερινές εξελίξεις με τις ιστορίες και τα τεκμήρια του παρελθόντος.