Από τις τέσσερις ώρες και είκοσι εννέα λεπτά του Φιντέλ Κάστρο μέχρι την ομιλία του Μακαρίου μετά την εισβολή. Η Γενική Συνέλευση θυμάται τα στιγμιότυπα. Η Κύπρος θυμάται όσα ψηφίστηκαν.

Του Κρίστοφερ Σταύρου Πιτσιλλίδη*

Κάθε Σεπτέμβριο η Νέα Υόρκη γεμίζει προεδρικές αυτοκινητοπομπές, σημαίες και ομιλίες για την ειρήνη. Αρχίζει η ετήσια Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών και ολόκληρος ο πλανήτης περνά από το ίδιο βήμα. Για λίγα λεπτά κάθε χώρα έχει μπροστά της τον κόσμο. Το ενδιαφέρον αρχίζει όταν κατεβαίνει και βλέπει ποιος την άκουσε.

Διαβάστε επίσης: Ομιλίες και ευτράπελα από το βήμα του ΟΗΕ που έμειναν στην ιστορία (ΒΙΝΤΕΟ)

Στις 26 Σεπτεμβρίου 1960 ο Φιντέλ Κάστρο ανέβηκε να μιλήσει εκ μέρους της Κούβας. Έμεινε εκεί 269 λεπτά. Τέσσερις ώρες και είκοσι εννέα λεπτά, η μεγαλύτερη καταγεγραμμένη σε διάρκεια ομιλία στην ιστορία της Γενικής Συνέλευσης. Στην Κύπρο, αν άρχιζε λίγο πριν από το μεσημεριανό, θα προλαβαίναμε να φάμε, να πιούμε καφέ, να μαζέψουμε το τραπέζι και ο Φιντέλ θα είχε ακόμη πράγματα να πει. 

Δεκαέξι ημέρες αργότερα, στις 12 Οκτωβρίου, τη δόξα τού έκλεψε ένα παπούτσι. Ο Σοβιετικός ηγέτης Νικίτα Χρουστσόφ εξοργίστηκε κατά τη συνεδρίαση και έμεινε στην Ιστορία για την ιστορία ότι έβγαλε το παπούτσι του και το χτύπησε στο έδρανο.

 Το παπούτσι φωτογραφήθηκε. Η ακριβής στιγμή του χτυπήματος παραμένει αντικείμενο συζήτησης. Όποιος θέλει να δει το στιγμιότυπο που εξακολουθεί να κυκλοφορεί, μπορεί να το παρακολουθήσει πιο κάτω.

Εκείνο το 1960 η Κυπριακή Δημοκρατία μόλις είχε γεννηθεί και είχε γίνει μέλος των Ηνωμένων Εθνών. Δεκατέσσερα χρόνια αργότερα, ο άνθρωπος που την εκπροσωπούσε θα επέστρεφε στη Γενική Συνέλευση κάτω από συνθήκες που κανείς δεν θα ευχόταν στη χώρα του. Την 1η Οκτωβρίου 1974 ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος μίλησε μετά το πραξικόπημα, την τουρκική εισβολή και τον εκτοπισμό χιλιάδων Κυπρίων. Δεν κρατά κάτι που θα γίνει τηλεοπτικό σύμβολο. Κρατά την υπόθεση μιας χώρας που είχε πληγωθεί. 

Έναν μήνα αργότερα, την 1η Νοεμβρίου 1974, η Γενική Συνέλευση υιοθέτησε ομόφωνα το ψήφισμα 3212. Ζήτησε σεβασμό της κυριαρχίας, της ανεξαρτησίας και της εδαφικής ακεραιότητας της Κυπριακής Δημοκρατίας, αποχώρηση των ξένων ενόπλων δυνάμεων και επιστροφή των προσφύγων στα σπίτια τους. Στις 13 Δεκεμβρίου το Συμβούλιο Ασφαλείας ενέκρινε το ψήφισμα με το δικό του ψήφισμα 365. Μια ομιλία την 1η Οκτωβρίου. Μια ομόφωνη απόφαση την 1η Νοεμβρίου. Η έγκρισή της από το Συμβούλιο Ασφαλείας στις 13 Δεκεμβρίου. Και μια εκκρεμότητα που μπήκε μαζί μας στο 2026. 

Γι’ αυτό, όταν παρακολουθούμε σήμερα ποιος ηγέτης είπε τι στη Νέα Υόρκη, ας μη μείνουμε μόνο στην ατάκα που θα παίξει στα δελτία. Ο Κάστρο απέδειξε πόση ώρα μπορεί να κρατήσει μια ομιλία. Ο Χρουστσόφ πόσο μακριά μπορεί να ταξιδέψει η ιστορία ενός παπουτσιού. Ο Μακάριος πήγε εκεί για να ακουστεί η Κύπρος στην πιο δύσκολη ώρα της. Πενήντα δύο χρόνια μετά, το 3212 εξακολουθεί να μας θυμίζει ότι ο κόσμος άκουσε, ψήφισε και έγραψε. Εκείνο που περιμένουμε είναι να δούμε τα λόγια να φτάνουν ως την πόρτα των σπιτιών μας.

Πηγές: Ψηφιακή Βιβλιοθήκη ΟΗΕ, ομιλία Μακαρίου 1.10.1974 και ψήφισμα 3212 (XXIX) / Συμβούλιο Ασφαλείας ΟΗΕ, ψήφισμα 365 (1974) / Οπτικοακουστικό Αρχείο ΟΗΕ, Κάστρο και Χρουστσόφ / AP Archive, ομιλία Μακαρίου στη Γενική Συνέλευση.

*Ο Κρίστοφερ Σταύρου Πιτσιλλίδης είναι ιστοριοδίφης και ερευνητής της συλλογικής μνήμης που, με αφορμή ένα παπούτσι στον ΟΗΕ, θυμάται πόσο εύκολα ο κόσμος συγκρατεί ένα στιγμιότυπο και πόσο δύσκολα εφαρμόζει ένα ψήφισμα για την Κύπρο.