Μήπως το πρώτο «ασφαλιστικό συμβόλαιο» στον κόσμο γράφτηκε στο αρχαίο Ιδάλιο;
Του Κρίστοφερ Πιτσιλλίδη*
Όταν ακούμε τη λέξη «ασφάλεια», το μυαλό μας πηγαίνει στις ασφαλιστικές εταιρείες, στα συμβόλαια και στις αποζημιώσεις. Όταν ακούμε «ΓεΣΥ», σκεφτόμαστε ένα σύγχρονο σύστημα υγείας.
Κι όμως, πριν από περίπου 2.500 χρόνια, στην αρχαία Κύπρο, χαράχθηκε πάνω σε μια χάλκινη πινακίδα μια συμφωνία που θυμίζει εντυπωσιακά τη σημερινή φιλοσοφία της κρατικής αποζημίωσης για υπηρεσίες υγείας.
Δεν πρόκειται για ασφαλιστήριο συμβόλαιο με τη σημερινή νομική έννοια. Ωστόσο, η Επιγραφή του Ιδαλίου καταγράφει μια επίσημη συμφωνία ανάμεσα στον βασιλιά, την πόλη και τους γιατρούς που έσωσαν τους τραυματίες κατά τη διάρκεια μιας πολιορκίας. Για τον λόγο αυτό, αρκετοί ιστορικοί τη θεωρούν μία από τις αρχαιότερες σωζόμενες γραπτές συμβάσεις δημόσιας αποζημίωσης, γεγονός που δικαιολογεί τον δημοσιογραφικό προβληματισμό: μήπως εδώ βρίσκεται η απαρχή αυτού που σήμερα θα ονομάζαμε ασφαλιστική ή κοινωνική κάλυψη;
Μια πόλη που πολεμούσε για να επιβιώσει
Γύρω στο 480 π.Χ., το βασίλειο του Ιδαλίου βρέθηκε αντιμέτωπο με μια σκληρή πολιορκία από τους Πέρσες και τους συμμάχους τους από το Κίτιο.
Μέσα στο χάος του πολέμου, οι γιατροί Ονάσιλος και οι αδελφοί του ανέλαβαν να περιθάλψουν τους τραυματίες στρατιώτες και πολίτες. Δεν εγκατέλειψαν την πόλη. Αντίθετα, έθεσαν τις γνώσεις τους στην υπηρεσία της κοινωνίας, προσφέροντας ιατρική φροντίδα σε μια από τις πιο δύσκολες στιγμές της ιστορίας του Ιδαλίου.
Η ανταμοιβή χαράχθηκε στον χαλκό
Μετά το τέλος της πολιορκίας, ο βασιλιάς Στασίκυπρος και ο Δήμος του Ιδαλίου δεν περιορίστηκαν σε λόγια ευγνωμοσύνης.
Κατέγραψαν σε μια χάλκινη πινακίδα μια επίσημη συμφωνία, με την οποία παραχωρούσαν στους γιατρούς γη ως αμοιβή για τις υπηρεσίες τους. Η συμφωνία κατοχύρωνε τα δικαιώματά τους, αναγνώριζε την προσφορά τους και εξασφάλιζε ότι οι δεσμεύσεις αυτές θα ίσχυαν και για τους απογόνους τους.
Η επιγραφή καθορίζει με σαφήνεια ποιοι είναι οι συμβαλλόμενοι, ποια υπηρεσία προσφέρθηκε, ποια είναι η ανταμοιβή και ποιες είναι οι υποχρεώσεις κάθε πλευράς. Με τα σημερινά δεδομένα, θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ένα ολοκληρωμένο νομικό κείμενο.
Ένα κείμενο αιώνες μπροστά από την εποχή του
Η Επιγραφή του Ιδαλίου είναι γραμμένη στην κυπροσυλλαβική γραφή και αποτελεί το μεγαλύτερο και σημαντικότερο σωζόμενο κείμενο αυτού του συστήματος γραφής.
Η σημασία της, όμως, ξεπερνά τη γλωσσολογία.
Αποτελεί πολύτιμη μαρτυρία για την οργάνωση της αρχαίας κυπριακής κοινωνίας, τη λειτουργία των θεσμών, το επίπεδο του δικαίου και τη θέση που κατείχε η ιατρική στην καθημερινή ζωή.
Σε μια εποχή όπου οι περισσότερες αναφορές στην αρχαιότητα επικεντρώνονται σε πολέμους και κατακτήσεις, η Επιγραφή του Ιδαλίου μάς θυμίζει ότι η Κύπρος παρήγαγε και πολιτισμό, διοίκηση, κοινωνική μέριμνα και νομική σκέψη.
Πού βρίσκεται σήμερα
Η χάλκινη πινακίδα ανακαλύφθηκε το 1854 στο αρχαίο Ιδάλιο, κοντά στο σημερινό Δάλι.
Σήμερα φυλάσσεται στη Bibliothèque nationale de France (Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας) στο Παρίσι, στη συλλογή Cabinet des Médailles, όπου αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα κυπριακά αρχαιολογικά κειμήλια που βρίσκονται εκτός Κύπρου. Στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ιδαλίου εκτίθεται πιστό αντίγραφό της.
Πόσοι άραγε γνωρίζουν ότι μια από τις σημαντικότερες μαρτυρίες για την ιστορία της ιατρικής, του δικαίου και της κοινωνικής οργάνωσης της αρχαιότητας γεννήθηκε στην καρδιά της Κύπρου;
Η Επιγραφή του Ιδαλίου δεν αφηγείται απλώς μια ιστορία πολέμου. Αφηγείται μια κοινωνία που αναγνώριζε την αξία εκείνων που έσωζαν ζωές και φρόντιζε να κατοχυρώσει έμπρακτα την προσφορά τους.
Είκοσι έξι αιώνες αργότερα, το Δάλι και οι όμορες περιοχές γνωρίζουν μια νέα περίοδο ανάπτυξης και εξωστρέφειας. Η καρδιά του αρχαίου βασιλείου του Ιδαλίου ξαναχτυπά, καθώς μια ολόκληρη περιοχή εξελίσσεται σε έναν από τους σημαντικότερους οικιστικούς, εμπορικούς και επιχειρηματικούς πόλους της Κύπρου.
Η ιστορία δεν έμεινε χαραγμένη μόνο πάνω σε μια χάλκινη πινακίδα. Συνεχίζει να γράφεται στον ίδιο τόπο. Και ίσως αυτό να είναι το μεγαλύτερο μήνυμα του Ιδαλίου: ότι οι τόποι με βαθιές ρίζες μπορούν πάντα να ξαναβρίσκουν τον πρωταγωνιστικό τους ρόλο.
Πηγές: The Tablet of Idalion (ICS 217), Κυπριακός Χαρακτήρ – Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών. Masson, O., Les inscriptions chypriotes syllabiques (ICS). Γιώργος Λεκάκης, Αρχείον Πολιτισμού. Bibliothèque nationale de France, Tablette d’Idalion (Bronze 2297). Τμήμα Αρχαιοτήτων Κύπρου, στοιχεία για το Αρχαίο Ιδάλιο και την Επιγραφή του Ιδαλίου.
Ο Κρίστοφερ Πιτσιλλίδης είναι ιστοριοδίφης της συλλογικής μνήμης του κυπριακού εφημεριδικού Τύπου και ερευνητής ιστορικών τεκμηρίων της Κύπρου.
