Υπήρξε μια εποχή όπου η εκμάθηση μιας ξένης γλώσσας δεν είχε ούτε οθόνη, ούτε εφαρμογές, ούτε ειδοποιήσεις. Είχε κασέτες.

Του Κρίστοφερ Πιτσιλλίδη

Για όσους δεν τις πρόλαβαν, η κασέτα ήταν ένα μικρό πλαστικό κουτί, με δύο στρογγυλές ροδέλες που γύριζαν αργά μέσα του. Αν την κοιτούσες καλά, έβλεπες τη μαγνητική ταινία: μια λεπτή καφετιά κορδέλα πάνω στην οποία ήταν αποθηκευμένη η φωνή. Όχι ψηφιακά, αλλά σχεδόν χειροποίητα, υλικά, εύθραυστα.

Την έβαζες στο κασετόφωνο ή, πιο εξευγενισμένα, στο μαγνητόφωνο…πατούσες play και άκουγες: «Repeat after me»…

Μόνο που το κασετόφωνο δεν ήταν πάντα πειθήνιο μηχάνημα. Κάποτε αποφάσιζε να «φάει» την κασέτα. Εκεί που άκουγες το μάθημα, ο ήχος βάραινε, τραβούσε, παραμόρφωνε, και όταν άνοιγες το καπάκι αντίκριζες τη μαγνητοταινία ξεκοιλιασμένη, μπερδεμένη, να κρέμεται έξω σαν τραυματισμένο φίδι.

Και τότε άρχιζε η πραγματική εκπαίδευση: όχι στη γλώσσα, αλλά στην επιβίωση. Έψαχνες μολύβι ή πένα, τα έβαζες στην οπή της κασέτας και γύριζες προσεκτικά, προσπαθώντας να τυλίξεις ξανά τη μαγνητοταινία, να τη σώσεις πριν τσακιστεί ή κοπεί. Ήταν ένα μικρό χειρουργείο μνήμης.

Και όμως, μέσα σε αυτή τη σχεδόν κωμική ταλαιπωρία, η υπόσχεση ήταν τεράστια:

μάθετε μια γλώσσα σε τρεις μήνες.

Σήμερα όλα αυτά μοιάζουν μακρινά. Ανοίγεις μια εφαρμογή, πατάς μια οθόνη, ένας αλγόριθμος σε διορθώνει, σε επιβραβεύει, σε κρατά σε ρυθμό. Καμία ταινία δεν μπλέκεται, κανένα μολύβι δεν χρειάζεται, τίποτα δεν τρίζει. Η μάθηση έγινε αόρατη.

Αλλά ίσως το πιο εντυπωσιακό δεν είναι η απόσταση που διανύσαμε, είναι η απόσταση που έρχεται. Αν πριν τριάντα χρόνια περνούσαμε κασέτες για να μάθουμε αγγλικά, σήμερα μαθαίνουμε με εφαρμογές, και σε ακόμη μία δεκαετία ίσως να μη «μαθαίνουμε» καθόλου με τη σημερινή έννοια. Ίσως η τεχνολογία να μπορεί να μεταφέρει γλωσσική γνώση απευθείας στον εγκέφαλο, σαν ένα νοητικό download χωρίς μάθημα, χωρίς επανάληψη, χωρίς κόπο.

Τότε όμως θα γεννηθεί το μεγάλο ερώτημα: όταν η γνώση θα εγκαθίσταται, θα είναι ακόμη γνώση ή απλώς πρόσβαση; Γιατί στην εποχή της κασέτας, όσο βασανιστική κι αν ήταν, υπήρχε κάτι βαθιά ανθρώπινο: το λάθος, η υπομονή, η επανάληψη, η μικρή νίκη.

Από το μολύβι που έσωζε τη μαγνητοταινία, στο app που σε διορθώνει, και ίσως αύριο στο τσιπ που θα σου «περνά» μια γλώσσα στο μυαλό, η πρόοδος είναι αδιαμφισβήτητη.

Το ερώτημα είναι αν μαζί με την ταχύτητα θα χαθεί και κάτι από την ίδια την εμπειρία της μάθησης.

Κρίστοφερ Πιτσιλλίδης

Ιστοριοδίφης της Συλλογικής Μνήμης του Εφημεριδικού Τύπου

 

Πηγή: Εφημερίδα «Ο Φιλελεύθερος» 1993