Εδώ και πάρα πολλά χρόνια με διάφορες ευκαιρίες διατυπώσαμε την άποψη πως, η κυπριακή οικονομία χρειάζεται σοβαρή αναδιάρθρωση. Σήμερα αυτή η ανάγκη επαναλαμβάνεται εκ νέου, όχι μόνο από το γράφοντα, αλλά και από άλλους οικονομολόγους και πολιτικές δυνάμεις, που ενώ για χρόνια είχαν την εξουσία να κάμουν τις αναγκαίες αλλαγές, δεν έπραξαν τίποτε.

Αποτέλεσμα αυτής της απραξίας – αδιαφορίας είναι κάθε φορά που θα υπάρξει μια κρίση που επηρεάζει αρνητικά την κυπριακή οικονομία πληρώνουμε βαρύτατο τίμημα γιατί, δυστυχώς, βάλαμε όλα τα αυγά της ανάπτυξης στο καλάθι του τριτογενή τομέα, δηλαδή των Υπηρεσιών και ιδιαίτερα στο καλάθι του τουρισμού.

Αυτό πάθαμε με την κρίση στον Περσικό Κόλπο το 1991, αυτό πάθαμε το 1996 με την κρίση στη γραμμή αντιπαράταξης που προκάλεσε ο Αττίλας, (τότε με τις δολοφονίες των ηρωομαρτύρων Ισαάκ και Σολωμού), αυτό πάθαμε και τώρα με την πανδημία, που βλέπουμε τον τουρισμό να μην μπορεί να προσελκύσει έσοδα και τουρίστες.

Οι αριθμοί

Με βάση τα τελευταία επίσημα στατιστικά στοιχεία που αφορούν το 2018 ο πρωτογενής τομέας αποτελούσε το 2.3% του ΑΕΠ, ο δευτερογενής το 14.1% και ο τριτογενής τομέας το 83.6%.

Αυτή η κατανομή είναι οικονομικά ανορθόδοξη και φανερώνει πως, η κυπριακή οικονομία πρέπει να τύχει αναδιάρθρωσης, ώστε να υπάρξει καλύτερο ισοζύγιο στην κατανομή του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος ανά τομέα.

Πρέπει να γίνουν μεγαλύτερες επενδύσεις τόσο στον πρωτογενή τομέα (π.χ. γεωργία), όπως επίσης και στο δευτερογενή που είναι η μεταποίηση και η υπόλοιπη βιομηχανία. Και οι δύο τομείς πρέπει να βοηθηθούν μέσα από συγκεκριμένους κυβερνητικούς σχεδιασμούς για να πάρουν τη θέση που τους ανήκει, ως προς το ποσοστό συμμετοχής τους στο ΑΕΠ.

Η κυπριακή οικονομία, όπως υποδείξαμε πολλές φορές, χρήζει σοβαρής αναδιάρθρωσης για να μπορεί πέραν του τουρισμού να αποκτήσει και άλλους αναπτυξιακούς πνεύμονες, που θα της προσφέρουν οξυγόνο σε ώρες κρίσης.

Από εκεί και πέρα η Κύπρος πρέπει να επενδύσει στην έρευνα, τη γνώση και την καινοτομία.  Υπάρχει σοβαρή υστέρηση αφού τα τελευταία διαθέσιμα στατιστικά στοιχεία δείχνουν πως, οι συνολικές δαπάνες για ερευνητικές δραστηριότητες στην Κύπρο κατά το 2018 αντιστοιχούν στο 0.63% του ΑΕΠ, ενώ το ποσοστό αυτό στις χώρες – μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης ανέρχεται στο 2.12% κατά μέσο όρο. Παρά το ότι, ο κυπριακός δείκτης ακολουθεί τα τελευταία χρόνια, ανοδική πορεία, εντούτοις υπάρχουν τεράστια περιθώρια βελτίωσης.

Αυτές τις κρίσιμες ώρες για την Κύπρο πρέπει να εστιάσουμε ακόμη την προσοχή μας:-

(α)       Στην αύξηση της εθνικής παραγωγικότητας.

(β)       Στην πάταξη της φοροδιαφυγής και στην αύξηση της εισπραξιμότητας των εσόδων που ανήκουν στο κράτος.

(γ)        Στη ψηφιοποίηση της οικονομίας.

(δ)       Στη γρηγορότερη απονομή της δικαιοσύνης.

(ε)        Στην πράσινη ανάπτυξη και στην προστασία αλλά και στη δημιουργία ποιοτικών θέσεων εργασίας. Οι ποιοτικές θέσεις εργασίας, (και όχι βεβαίως η αδήλωτη εργασία), συμβάλλουν στην πρόοδο, στην ανάπτυξη και στην ευημερία κάθε κοινωνίας.

Η φοροδιαφυγή

Όσον αφορά ιδιαίτερα την πάταξη της φοροδιαφυγής, τα πράγματα έχουν ξεφύγει.  Με εξαίρεση τους μισθωτούς πολίτες, οι υπόλοιποι στην Κύπρο πληρώνουν φόρους ανάλογα με τη δυνατότητα που έχουν να αποκρύβουν εισοδήματα και να κλέβουν το κράτος. 

Γι’ αυτό ακριβώς το λόγο θα πρέπει να γίνει ποινικό αδίκημα η μη καταβολή Φόρου Εισοδήματος, ενώ παράλληλα και ταυτόχρονα πρέπει να τροποποιηθεί η υφιστάμενη νομοθεσία του ΦΠΑ, ώστε ο συγκεκριμένος φόρος να καταβάλλεται απευθείας στο κράτος και να μην παρακρατείται για μεγάλο χρονικό διάστημα από τις επιχειρήσεις.

Κάποιοι σήμερα με την παρακράτηση του ΦΠΑ κάνουν πάρτι.  Προς τούτο θα πρέπει να επισπευσθούν από το Τμήμα Φορολογίας και οι διώξεις προς όσους παρακρατούν φόρους που ανήκουν στο κράτος.

Καταληκτικά, ας αξιοποιήσουμε την υφιστάμενη κρίση ως ευκαιρία για διορθωτικές κινήσεις και ποιοτικές αλλαγές, αναγνωρίζοντας την αρχή που λέει πως στην οικονομία ο χρόνος είναι χρήμα. Και όλα βέβαια με κοινωνικό διάλογο, που θα λαμβάνει σοβαρά υπόψη τα ανθρώπινα και συνδικαλιστικά δικαιώματα των εργαζομένων.

Υ.Γ:-  Η Κύπρος στα πλαίσια του νέου πολυετούς πλαισίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2021 – 2027 και του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας θα αντλήσει πόρους πέραν του €1δισ. για να κάνει έργα και άλλες αναπτύξεις – μεταρρυθμίσεις.

Ευχόμαστε και ελπίζουμε να κερδηθεί αυτό το στοίχημα, ώστε να διαφοροποιηθεί το μοντέλο ανάπτυξης της κυπριακής οικονομίας.  Συζητούμε αυτό το θέμα τουλάχιστον τα τελευταία  20 χρόνια.  Αν δεν τα καταφέρουμε ούτε αυτή τη φορά, θα είμαστε άξιοι της τύχης μας.

* Ο Χρίστος Καρύδης είναι Οικονομολόγος – Δημοσιογράφος.