«Λάθη, ανακρίβειες και διαστρεβλώσεις σε άρθρο της Ειδικής Συμβούλου του Ζ. Μπορέλ για την κρίση στην Ανατολική Μεσόγειο»

Η Νάταλι Τότσι, ειδική σύμβουλος του Ύπατου Εκπροσώπου της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Εξωτερική Πολιτική, Ζοζέπ Μπορέλ, πιστεύει ότι η Κυπριακή Δημοκρατία ήταν ανέκαθεν διζωνική κι ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται μπλεγμένη στη σημερινή κρίση στην Ανατολική Μεσόγειο επειδή δέχτηκε μια διαιρεμένη Κύπρο στους κόλπους της το 2004.

Η κεντρική θέση της Τότσι, η οποία είναι και Διευθύντρια του Ιταλικού Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων, είναι  ότι η Τουρκία και η Ελλάδα – και στο βάθος η Κύπρος -  είναι ιστορικά υπεύθυνες για τη σημερινή κρίση και άρα το κλειδί για την επίλυσή της βρίσκεται σε αυτές «και όχι στις Βρυξέλλες, στην Ουάσιγκτων, το Παρίσι ή το Βερολίνο». Εξ ού και ο τίτλος του άρθρου της «Το κλειδί της αποκλιμάκωσης βρίσκεται στην Αθήνα και την Άγκυρα» που φιλοξένησε στις 6/9/2020 η έγκυρη εφημερίδα των Αθηνών ΤΟ ΒΗΜΑ. Παραδόξως, σε άλλο άρθρο της στο «ΠΟΛΙΤΙΚΟ», μόλις δύο μήνες νωρίτερα, η θέση της κας Τότσι ήταν ακριβώς η αντίθετη, όπως θα δούμε στη συνέχεια.

Σαν πηγή όλων των δεινών, η Ιταλίδα ειδική σύμβουλος του Ευρωπαίου Εκπροσώπου Εξωτερικής Πολιτικής, αναφέρει τη «συνταγματική κατάρρευση της διζωνικής, δικοινοτικής Κυπριακής Δημοκρατίας το 1963». Με όση επιείκεια κι αν θελήσει κανείς να αποδώσει σε παραδρομή αυτό το τεράστιο μαργαριτάρι που η καταξιωμένη αναλυτής ανέσυρε από τα βάθη της ιστορίας, δεν μπορεί να μην εκφράσει την επιφύλαξη πως ίσως και να το εννοεί.

Αλλά δεν είναι το μόνο. Το άρθρο της Νάταλι Τότσι περιέχει τόσα πολλά μαργαριτάρια διαφόρων μεγεθών και ποιοτήτων, ώστε να φτιάχνεται ολόκληρο κολιέ από λάθη, ανακρίβειες, διαστρεβλώσεις και αντιφάσεις. Και όλα εκπέμπουν τη λάμψη τους προς την Τουρκία, για τις σχέσεις της οποίας με την ΕΕ η κα Τότσι έχει γράψει δύο βιβλία και ουκ ολίγες μελέτες.

 

Ανακρίβειες

Ανακρίβεια και απλοποίηση είναι και το ότι η Κυπριακή Δημοκρατία κατέρρευσε συνταγματικά το 1963. Αυτό που έγινε στην πραγματικότητα ήταν ότι η Τουρκία παρώτρυνε και βοήθησε την τότε τουρκοκυπριακή ηγεσία να εκμεταλλευθεί τις συνταγματικές αδυναμίες του κράτους για να το κλονίσει και να πραγματοποιήσει το πρώτο ένοπλο πραξικόπημα εναντίον του, αυτό που έμεινε γνωστό ως Τουρκανταρσία. Η Βουλή των Αντιπροσώπων και η κυβέρνηση δεν διαλύθηκαν, ξηλώθηκαν επίτηδες για να επιχειρηθεί η δημιουργία δύο κρατών, όπως διατυμπανίζει μάλιστα ως στόχο ακόμα και σήμερα ο Τούρκος Υπουργός Εξωτερικών κ. Τσαβούσογλου.

Η κα Τότσι αναφέρεται και σε «τουρκική στρατιωτική  επέμβαση και κατοχή της βόρειας Κύπρου το 1974». Πρόκειται για αντιφατική διατύπωση, καθώς μια επέμβαση δεν μπορεί να οδηγεί  σε κατάκτηση και κατοχή ξένου εδάφους. Θα ήταν επέμβαση αν μετά την αποκατάσταση της συνταγματικής τάξης και νομιμότητας που ακολούθησε σχεδόν αμέσως, η Τουρκία απέσυρε τα στρατεύματά της. Εφόσον δεν το έχει πράξει  μέχρι σήμερα, η επιβαλλόμενη ορθή ορολογία είναι «τουρκική εισβολή και κατοχή».

Το πιο ενοχλητικό ίσως στην ανάλυση της κας Τότσι είναι ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση βρέθηκε μπλεγμένη σ’ αυτή την Τουρκοελληνοκυπριακή αντιπαράθεση της Ανατολικής Μεσογείου «όταν μια διαιρεμένη Κύπρος εντάχθηκε στην ΕΕ το 2004...» Πρόκειται για τη γνωστή θέση ότι η Κύπρος δεν έπρεπε να γίνει δεκτή στην Ευρωπαϊκή Ένωση, χωρίς να έχει πρώτα λύσει το πολιτικό της πρόβλημά.

Το θέμα είχε απασχολήσει την Ευρωπαϊκή  Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο κατά την εξέταση της Κυπριακής αίτησης ένταξης, με ρητή απόφαση αυτή να προχωρήσει «χωρίς να ανεμένεται η ειρηνική, ισορροπημένη και μόνιμη λύση του κυπριακού προβλήματος». Μάλιστα, ελέγετο τότε από υψηλόβαθμους αξιωματούχους της ΕΕ ότι δεν ήταν σωστό να τιμωρηθεί η Κύπρος, επειδή είχε υποστεί εισβολή και κατοχή.

Για την ιστορία, η Κυπριακή  Δημοκρατία είχε υπογράψει Συμφωνία Σύνδεσης με την ΕΟΚ από το 1972, πριν από την τουρκική εισβολή, η οποία θα οδηγούσε εντός δεκαετίας σε τελωνειακή ένωση, με προοπτική πλήρους ένταξης. Η τουρκική εισβολή καθυστέρησε απλώς αυτή τη φυσιολογική πορεία ενός ευρωπαϊκού λαού. Αν υπάρχει προπατορικό αμάρτημα για την ΕΕ, αυτό είναι  ότι δέκτηκε το 1997 να ξεκινήσει ενταξιακές διαπραγματεύσεις με την Τουρκία, χωρίς πρώτα αυτή να έχει αναγνωρίσει την Κυπριακή Δημοκρατία. Αυτή η συνεχιζόμενη άρνηση είναι μέχρι σήμερα η ρίζα του κακού. Άλλωστε, και η Κύπρος να μη είχε ενταχθεί στην ΕΕ, η τελευταία θα ήταν και πάλι μπλεγμένη λόγω της Ελλάδας, που ως πλήρες μέλος από το 1981 δέχεται την κλιμακούμενη απροκάλυπτη αναθεωρητική επίθεση της Άγκυρας στα εθνικά και ευρωπαϊκά της σύνορα.

Συνεπώς, η επαναφορά σήμερα της θέσης περί ακούσιας εμπλοκής της ΕΕ σε μια διαφορά τρίτων από την ειδική σύμβουλο του υπεύθυνου για  τις εξωτερική πολιτική της ΕΕ, δεν μπορεί  παρά να χαρακτηριστεί  ως άτοπη, απρεπής και αφελής.

Διαστρεβλώσεις

Αλλά υπάρχουν και διαστρεβλωτικές τοποθετήσεις. Φθάνοντας στη τρέχουσα φάση της κρίσης διαβάζουμε ότι οι ανακαλύψεις φυσικού αερίου «οδήγησαν την Ελλάδα, την Κύπρο, την Αίγυπτο, το Ισραήλ, την Παλαιστινιακή Αρχή, την Ιορδανία και την Ιταλία στη δημιουργία του Φόρουμ για το Φυσικό Αέριο στην Ανατολική Μεσόγειο (ΕMGF), βάζοντας στη γωνία την Τουρκία».  Το νόημα που βγαίνει από αυτή τη διατύπωση είναι ότι όλες αυτές οι χώρες ξύπνησαν ένα πρωϊ και είπαν «ας βάλουμε την τουρκία στη γωνιά για να παρουμε εμείς όλο  το φυσικό αέριο της περιοχής». Στην πραματικότητα, είναι το ανάποδο που έχει συμβεί. Η Τουρκία άρχισε πρώτη να αμφισβητεί, και στην περίπτωση της Κύπρου να αρπάζει, τα ενεργειακά αποθέματα των άλλων, αναγκάζοντάς τους να συνασπιστούν για να τα προστατεύσουν. Η κυρία Τότσι παρουσιάζει πρωθύστερα τον θύτη ως το θύμα της όλης  υπόθεσης.

Το ίδιο προβληματική είναι και η εξίσωση των συμφωνιών για καθορισμό των αποκλειστικών οικονομικών ζωνών Τουρκίας-Λιβύης και Αιγύπτου-Ελλάδας, τις οποίες αποκαλεί απλώς «αμοιβαία ασύμβατες». Η πρώτη, όμως, είναι πρώτα ασύμβατη με το Δίκαιο της Θάλασσας του ΟΗΕ 1982, που δεν αναγνωρίζει η Τουρκία. Αλλά ακόμα και το διεθνές δίκαιο που αόριστα επικαλείται η Τουρκία, δέχεται καθορισμό οικονομικών ζωνών μόνο μεταξύ θαλασσίων κρατών που είτε είναι παρακείμενα, βρίσκονται δηλαδή πλάι-πλάι, είτε είναι απέναντι σε απόσταση μικρότερη των 400 ναυτικών μιλίων. Η Τουρκία και η Λιβύη ούτε απέναντι είναι ούτε εφάπτονται, όπως λένε όλοι οι χάρτες της υφηλίου. Και ο μεν Τούρκος πρόεδρος κ. Ερντογάν μπορεί να αλλοιθωρίζει όσο θέλει γιατί έτσι τον συμφέρει, η ειδική σύμβουλος, όμως, του Ύπατου Εκπροσώπου για την Εξωτερική Πολιτική της ΕΕ δεν έχει κανένα δικαίωμα να κλείνει τα μάτια σε εξώφθαλμες παράνομες ενέργειες, εξισώνοντάς τις με τις καθόλα νόμιμες, όπως είναι η συμφωνία Αιγύπτου-Ελλάδας.

Αντίφαση

Η διευθύντρια του Ιταλικού Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων κλείνει την ανάλυσή της το ίδιο αφοριστικά όπως την άρχισε. «Το κλειδί – γράφει – δεν βρίσκεται στις Βρυξέλλες, στην Ουάσιγκτον, στο Παρίσι, ούτε στο Βερολίνο. Αντίθετα, βρίσκεται στην Αθήνα και την Άγκυρα...» Δηλαδή, οι ίδιοι που δημιούργησαν αυτή την κατάσταση έχουν ευθύνη να τη διορθώσουν.

Σε συνέντευξή της στις 23 Ιουλίου στο «Πολίτικο» δήλωνε: «Είναι καιρός η ΕΕ να τερματίσει το παιγνίδι σε δύο ταμπλό με την Τουρκία. Η στάση αυτή δεν λειτουργεί. Δεν είναι  επαρκώς αποφασιστική για να προειδοποιήσει την Τουρκία, άνκαι δεν είναι σίγουρο ότι μια πιο αποφασιστική δράση θα ανατρέψει τις θέσεις της Τουρκίας για το Αιγαίο και την Κύπρο».  

Τα γεγονότα καταδεικνύουν ότι την αποκλειστική ευθύνη για όσα ανησυχητικα συμβαίνουν την έχει η Τουρκία, η ατιμωρησία της οποίας στην Κύπρο το 1974 την οδήγησε στο Αιγαίο κι ύστερα, υπό τον Ισλαμιστή Ερντογάν, στη Συρία και το Ιράκ κι από την ανατολική στην κεντρική Μεσόγειο. Δεν πάνε πολλές μέρες, αυτονακηρύχθηκε σε «παγκόσμια δύναμη» κι αν ο πολιτισμένος κόσμος δεν τη βάλει έγκαιρα στη θέση της, η ανθρωπότητα θα επιστρέψει σε χειρότερο εφιάλτη από αυτόν που ακόμα θυμάται, καθώς εκτός από τα όπλα μαζικής καταστροφής, θα εμπεριέχει και την ολέθρια γόμωση του θρησκευτικού φανταμελισμού.

Ειδικά η Ιταλία και η Γερμανία, λόγω του πρόσφατου ιστορικού παρελθόντος τους, πρέπει να είναι οι πρώτες που ώφειλαν να μην επιτρέψουν την επανεμφάνιση νέων Φύρερ και Ντούτσε στο διεθνές πολιτικό προσκήνιο.

Φίλιππος Στυλιανού