Η μετανάστευση αποτελεί ένα παγκόσμιο κοινωνικό φαινόμενο και συναντάται σε όλες τις κοινωνίες. Ως φαινόμενο επηρεάζει άμεσα ή έμμεσα ολοένα και βαθύτερα βασικές  πτυχές του σύγχρονου κοινωνικού, οικονομικού και πολιτικού πλαισίου και προβάλλει την ανάγκης κατάστρωση πολυποίκιλου σχεδίου κοινωνικής παρέμβασης.

Η κυριότερη περιοχή στην οποία επικεντρώνεται στις μέρες μας η έμφαση των συζητήσεων περί μετανάστευσης αποτελεί το επίπεδο ωριμότητας των χωρών υποδοχής μεταναστών να δεχτούν τις αυξημένες μεταναστευτικές ροές και κυρίως κάτω από ποιες προϋποθέσεις και με ποιες ενέργειες είναι δυνατόν οι μετανάστες να ενταχθούν στην κοινωνία της κάθε χώρας υποδοχής, ώστε η συνύπαρξη με τους ντόπιους πληθυσμούς να είναι βατή. Απασχολεί, δηλαδή, η κοινωνική ένταξη των μεταναστών, η οποία φαίνεται να επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό τις κοινωνικές σχέσεις σε ατομικό και κοινοτικό επίπεδο τόσο τους μετανάστες όσο και το γηγενή πληθυσμό στη χώρα υποδοχής (Κασιμάτη, 2006)[1].

Σε επίπεδο Ε.Ε., η ένταξη νοείται ως «η αμφίδρομη διαδικασία στο πλαίσιο της οποίας τόσο οι μετανάστες όσο και η κοινωνία υποδοχής έχουν ορισμένα δικαιώματα και υποχρεώσεις. Η διαδικασία αυτή συνεπάγεται τη σταδιακή εξίσωση των δικαιωμάτων και υποχρεώσεων των μεταναστών καθώς και της πρόσβασης στα αγαθά, τις υπηρεσίες και τα μέσα κοινωνικής συμμετοχής με τα αντίστοιχα του υπόλοιπου πληθυσμού, υπό συνθήκες ισότητας στην παροχή ευκαιριών και στη μεταχείριση (Eurostat, 2011)[2].

Εντούτοις ένα ερώτημα που τίθεται είναι το εξής: Πως σε μια σύγχρονη, πολυπολιτισμική και φιλελεύθερη κοινωνίας διασφαλίζεται το δικαίωμα να απολαμβάνουν όλοι και όλες ίσα δικαιώματα και ίσες ευκαιρίες; Η έννοια της ένταξης του διαφορετικού στην γηγενή κουλτούρα έχει τις ρίζες της στο σεβασμό των δικαιωμάτων του ανθρώπου και φυσικά του δικαιώματος  να είναι διαφορετικοί. Μια κρίσιμη επομένως πρόκληση για τις «πολυπολιτισμικές» κοινωνίες αποτελεί η αποδοχή των πολιτισμικών διαφορών χωρίς να παραβιάζονται τα ανθρώπινα δικαιώματα. Με άλλα λόγια, η πρόκληση είναι το να βρεθεί ένας λειτουργικός συμβιβασμός, τόσο για το εθνικό κράτος, τη χώρα υποδοχής, όσο και για τους πολίτες, ανάμεσα στα ίσα δικαιώματα και στο δικαίωμα στη διαφορετικότητα.

Η Κύπρος τα τελευταία χρόνια έχει παρουσιάσει σημαντική βελτίωση σε θέματα Ένταξη ΥΤΧ. Έχουν υπογραφεί, Διεθνείς Συμβάσεις ή Πρωτόκολλα που συνομολογήθηκαν για να διασφαλίσουν γενικά την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Επίσης, η ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ και η εναρμόνιση του εθνικού δικαίου με το ευρωπαϊκό, είχε ως αποτέλεσμα την υιοθέτηση ενός νομοθετικού πλαισίου που παρέχει ευρεία προστασία από τις διακρίσεις. Σε συνδυασμό με τα πιο πάνω η δημιουργία ενός Εθνικού Σχεδίου σηματοδότησε την έναρξη αλλαγής της στάσης της Πολιτείας. Εντούτοις, κρίνεται αναγκαίο η ενίσχυση εκστρατειών γενικής πληροφόρησης για τα πλεονεκτήματα που απορρέουν από τη μετανάστευση σε άμεσο συνδυασμό με το Σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων όλων των πολιτών και κατοίκων. Η υιοθέτηση ενός διαπολιτισμικού μοντέλου ως τρόπος λειτουργίας της κυπριακής κοινωνίας παράλληλα με τη σταδιακή αλλά ταχύρρυθμη ένταξη των μεταναστών στο πολιτικό σύστημα με τη διευκόλυνση πολιτογράφησης για μετανάστες που διαμένουν σταθερά στην Κύπρο, καθώς και για παιδιά που ήρθαν στη χώρα σε πολύ νεαρή ηλικία, ενισχύουν τις αρχές της κοινωνικής δικαιοσύνης και ισότητας.

Ολοκληρώνοντας,  είναι ιδιαίτερα σημαντικό να αναφερθεί πως η κοινωνική αλλαγή λόγω της μετανάστευσης απαιτεί αλληλεγγύη, συνεργασία και εξάλειψη στερεοτύπων, εχθρικών παραστάσεων και ρατσιστικών φαινομένων. Η συνεπαγόμενη κοινωνική πολυπλοκότητα λόγω της κοινωνικής αλλαγής και ο πλουραλισμός σε όλους τους τομείς της ζωής έδωσε τη δυνατότητα σε πολλούς ανθρώπους να απελευθερωθούν από άνισες ‘δομές και αμφιλεγόμενα συστήματα κανόνων. Η κάθε είδους συνεργασία δεν μπορεί να ανακόπτεται από μικροπολιτικές στα συστήματα ένταξης, αλλά  απαιτεί προσανατολισμό στην ευρωπαϊκή και γενικότερα στην παγκόσμια κοινότητα, που θα συμβάλει στην κοινωνική ανάπτυξη.

Δρ. Δέσποινα Κοχλιού
Λέκτορας Κοινωνικής Εργασίας
Πανεπιστήμιο Λευκωσίας
[email protected]

 

Το έργο ‘Τηλεοπτική εκπομπή μαγειρικής: Γνωριμία του πολιτισμού τρίτων χωρών μέσω της γαστρονομίας’, συγχρηματοδοτείται από το Ταμείο Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης και την Κυπριακή Δημοκρατία.