Η χρηματοοικονομική κρίση που βιώνει η Κύπρος δεν άφησε ανεπηρέαστο τον Συνεργατισμό. Μετά τις αποφάσεις του Eurogroup και την ανάγκη που διαπιστώθηκε για νέο κεφάλαιο, η Κυβέρνηση συνεισέφερε €1,5 δις από το δάνειο της Τρόικα για ανακεφαλαιοποίηση του Συνεργατικού Πιστωτικού Τομέα (ΣΠΤ), με ουσιαστικό όρο την αναδιάρθρωσή του.
To ότι στον Συνεργατισμό δεν υπήρξε απομείωση καταθέσεων (άλλως κούρεμα) δεν είναι τυχαίο γεγονός. Είναι απότοκο του κοινωνικού του χαρακτήρα και της διασποράς καταθέσεων σε μεγάλο αριθμό κατοίκων της υπαίθρου, της μεσαίας και χαμηλής εισοδηματικής τάξης. Αναγνωρίστηκε ότι ο ΣΠΤ διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην χρηματοδότηση της οικονομίας, κυρίως των νοικοκυριών. Το σχέδιο αναδιάρθρωσης που εκπονήθηκε αποβλέπει στην ενδυνάμωση του ΣΠΤ, στη λειτουργική αποτελεσματικότητα και αποκατάσταση της βιωσιμότητάς του.
Η προσπάθεια αναδιάρθρωσης αποτελεί ευκαιρία για ενίσχυση του Συνεργατισμού και βασίζεται στους ακόλουθους βασικούς άξονες:
- Τη δημιουργία Κεντρικού Φορέα (ΚΦ), που είναι η Κεντρική Συνεργατική Τράπεζα (ΣΚΤ) η οποία ενεργεί ως συντονιστικό όργανο για τα 18 Συνεργατικά Πιστωτικά Ιδρύματα (ΣΠΙ) που προέρχονται από διάφορες συγχωνεύσεις. Το κάθε ΣΠΙ αποτελεί ανεξάρτητη νομική οντότητα με σχετική αυτονομία.
- Ενίσχυση της κεφαλαιακής επάρκειας και της ρευστότητας.
- Νέα οργανωτική δομή και τρόπο λειτουργίας, έτσι ώστε να ενδυναμωθεί η λειτουργική αποτελεσματικότητα, ιδιαίτερα όσον αφορά τη διαχείριση καθυστερήσεων στην αποπληρωμή δανείων, την εφαρμογή ικανοποιητικών συστημάτων Εσωτερικού Ελέγχου καθώς και μηχανογραφημένων συστημάτων πληροφόρησης της διεύθυνσης.
- Αναθεωρημένες πολιτικές για όλο το φάσμα των τραπεζικών υπηρεσιών.
- Ενδυνάμωση της διεύθυνσης και αναβάθμιση του πλαισίου εταιρικής διακυβέρνησης.
- Εξορθολογισμό των δαπανών –περιορισμό της σπατάλης και αχρείαστων εξόδων.
Στόχος η επίτευξη της καλύτερης, κάτω από τα νέα δεδομένα, οργανωτικής δομής. Ο θεσμός και η ιδέα του Συνεργατισμού με τις τοπικές παραμέτρους παραμένουν. Παραμένουν επίσης οι συνεργατικές αξίες, όπως ισχύουν διεθνώς. Επίκεντρο των δραστηριοτήτων των ΣΠΙ είναι ο κόσμος της υπαίθρου.
Τα 93 ΣΠΙ (Συνεργατικές Πιστωτικές Εταιρείες ή Συνεργατικά Ταμιευτήρια) που υπήρχαν το 2013, έχουν μειωθεί σε 18 με διάφορες συγχωνεύσεις. Έχει δημιουργηθεί ένα είδος ομίλου. Η ΣΚΤ και τα συνδεδεμένα 18 ΣΠΙ αξιολογούνται εποπτικά σαν μια ομάδα όσον αφορά την κεφαλαιακή επάρκεια και τη ρευστότητα αν και είναι νομικά ανεξάρτητες οντότητες. Όσον αφορά προστασία καταθέσεων, καταθέσεις στο όνομα του ιδίου καταθέτη μέχρι €100,000 στο κάθε ένα από τα 18 ΣΠΙ και την ΣΚΤ προστατεύονται από το Σχέδιο Προστασίας καταθέσεων.
Με τον τρόπο αυτό διαφυλάσσεται, στο βαθμό που είναι δυνατό, η τοπική ταυτότητα και η εγγύτητα στον πελάτη.
Έχουν διοριστεί νέες Επιτροπείες (με ρόλο Διοικητικού Συμβουλίου) που αποτελούνται από στελέχη με ευρύ φάσμα εμπειρογνωμοσύνης και συναφούς με τα καθήκοντα πείρας (χρηματοοικονομικά, λογιστική, νομικά, θέματα επιχειρήσεων κλπ.) Σε κάθε Επιτροπεία εχει διοριστεί και ένας εγκεκριμένος λογιστής που προεδρεύει της Επιτροπής Ελέγχου.
Μέσα στα πλαίσια της αναδιοργάνωσης έχουν εισαχθεί νέες δομές με νέο οργανόγραμμα για όλα τα ΣΠΙ. Συντονιστικό ρόλο όσον αφορά τους στόχους, τις πολιτικές, καθώς και τις διαδικασίες έχει η ΣΚΤ. Η ΣΚΤ έχει επίσης την ευθύνη να διασφαλίζει τη συμμόρφωση των ΣΠΙ με τις καθορισμένες πολιτικές και διαδικασίες. Νοουμένου ότι τα ΣΠΙ επιτύχουν στο έργο τους, υπάρχουν περιθώρια για να διευρύνονται οι αρμοδιότητες και η αυτονομία τους.
Οι Επιτροπές εργάζονται με πρώτιστους στόχους την αποτελεσματική διαχείριση και αναδιάρθρωση των μη εξυπηρετούμενων δανείων (ΜΕΔ), που βρίσκονται σε πολύ ψηλά επίπεδα καθώς και την επαναφορά της εμπιστοσύνης και τη διατήρηση των καταθέσεων. Έχουν εισαχθεί μηχανισμοί συνεχούς παρακολούθησης και ελέγχου των χορηγήσεων από τα πρώτα στάδια των καθυστερήσεων, σε αντίθεση με το παρελθόν που τέτοια παρακολούθηση ήταν από περιορισμένη έως ανύπαρκτη.
Οι συγχωνεύσεις έχουν ενδυναμώσει τα ΣΠΙ, εφόσον τα πλείστα δεν είχαν το μέγεθος για να είναι βιώσιμα, ούτε και μπορούσαν να τηρούν τους απαιτούμενους εποπτικούς κανόνες. Όλα τα ΣΠΙ έχουν υπαχθεί σε Εποπτεία από την Κεντρική Τράπεζα και πολύ σύντομα σε εποπτεία από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Δεν πρέπει βέβαια να παραβλέπεται το γεγονός ότι οι συγχωνεύσεις, που συνεπάγονται λειτουργική ενσωμάτωση εταιρειών, φέρνουν μαζί τους και προβλήματα, λόγω διαφορετικής κουλτούρας σε κάθε ίδρυμα καθώς και λόγω επηρεασμού των συμφερόντων ανθρώπων που εργάζονται εκεί. Παράλληλα το προσωπικό έχει μειωθεί, ενώ ο όγκος εργασίας και ο βαθμός δυσκολίας έχουν αυξηθεί σημαντικά. Η προσπάθεια για εξομάλυνση και επίλυση των προβλημάτων είναι συνεχής. Χρειάζονται προσεκτικοί και επιδέξιοι χειρισμοί και θα πάρει κάποιο χρόνο να ξεπεραστούν τα προβλήματα.
Αυτή τη στιγμή ο ΣΠΤ διαθέτει ισχυρή κεφαλαιακή βάση (ίδια κεφάλαια περίπου €1,2 δις), ενώ ο δείκτης βασικών ιδίων κεφαλαίων ανέρχεται σε 13.3% (το απαιτούμενο από τις Εποπτικές Αρχές είναι 8.0%). Διαθέτει επίσης ισχυρό ισολογισμό, καλή ρευστότητα και ικανοποιητική λειτουργική κερδοφορία. Όσον αφορά τις προβλέψεις για επισφάλειες (προβληματικά δάνεια) ανέρχονται σε περίπου 38.3% των ΜΕΔ.
Ειδικά για τα οικονομικά αποτελέσματα του πρώτου εξαμήνου 2014, η Επιτροπεία της ΣΚΤ αποφάσισε, αντί απλής παρουσίας των λογαριασμών, να ζητήσει από τους ελεγκτές της εταιρείας να προχωρήσουν σε τεκμηριωμένη έκθεση (audit review) για να διαπιστωθεί αν υπάρχει ανάγκη πρόσθετων κεφαλαίων. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις Οίκου Συμβούλων (της Black Rock), που εκπροσωπεί τον ΣΠΤ στις ασκήσεις προσομοίωσης (γνωστά ως stress tests) οι εξασφαλίσεις που καλύπτουν τα δάνεια είναι πέραν από τετραπλάσιες της αξίας των δανείων (χωρίς να σημαίνει βέβαια ότι υπάρχει ένα προς ένα αναλογία με τα δάνεια που δεν εξυπηρετούνται). Ως εκ τούτου, μπορούμε να υποθέσουμε ότι υπάρχει καλή κάλυψη που αφήνει περιθώρια για περαιτέρω απώλειες στο ακραίο σενάριο. Ακόμη και στη χειρότερη περίπτωση που θα υπάρξει ανάγκη κεφαλαίων, υπάρχει επιπλέον ποσό €1.0 δις από το δάνειο που παραχώρησε η Τρόικα, το οποίο μπορεί να χρησιμοποιηθεί για το σκοπό αυτό. Επομένως οι ψίθυροι περί κουρέματος των καταθέσεων δεν έχουν υπόσταση.
Ο ΣΠΤ διαθέτει σήμερα 300 καταστήματα και δίκτυο που αποτελείται από 183 ΑΤM. Περαιτέρω, από έρευνα που έγινε πρόσφατα, διαφαίνεται ότι περίπου 47% του πληθυσμού κάνει τις τραπεζικές του εργασίες μόνο με ΣΠΙ, ένα δυνατό ατού όσον αφορά την πελατεία. Υπάρχουν πολλοί καταθέτες και δανειζόμενοι, κυρίως με μικρά ποσά, επομένως καλή διασπορά. Μπορεί να λεχθεί άνετα ότι ο ΣΠΙ συγκρίνεται πολύ ευνοϊκά με την πιο μεγάλη τράπεζα στην Κύπρο. Είναι επίσης συναφές να λεχθεί ότι με τις υπάρχουσες διευθετήσεις οι πελάτες των ΣΠΙ μπορούν να εξυπηρετηθούν μέσα σε καθορισμένα πλαίσια από οποιοδήποτε ΣΠΙ.
Όσον αφορά την κοινωνική προσφορά του Συνεργατισμού ακούονται παράπονα για κατάργηση των χορηγιών που τα ΣΠΙ συνήθιζαν να συνεισφέρουν για διαφόρους σκοπούς. Όντως υπήρξε κάποιο στάδιο πλήρους αναστολής για να ξαναμελετηθεί το θέμα και να καθοριστούν κριτήρια. Κτίζεται τώρα νέα στοχευμένη πολιτική για τις χορηγίες και επιδοτήσεις με κριτήρια και ανώτατα όρια σε αντικατάσταση της ανεξέλεγκτης και μη ορθολογιστικής κατάστασης του παρελθόντος.
Σχεδιάζονται επίσης νέα προϊόντα σε όλο το φάσμα των υπηρεσιών, νέα επικοινωνιακή πολιτική καθώς και νέο λογότυπο που να αντανακλά τον εκσυγχρονισμό του ΣΠΤ.
Σε κάθε μεταρρυθμιστική προσπάθεια υπάρχουν τεράστιες δυσκολίες και αντιδράσεις. Μετά τις αποφάσεις του Eurogroup, ο Συνεργατισμός, έχει επιτελέσει ένα δύσκολο και πολυεπίπεδο έργο σε ένα αντίξοο οικονομικό περιβάλλον. Έχουν γίνει νέες δομές, έχουν καθοριστεί νέες πολιτικές για πολλά θέματα καθώς και νέες διαδικασίες. Γίνονται σοβαρές προσπάθειες για εξορθολογισμό δαπανών και εφαρμογή εκσυγχρονισμένου μοντέλου διεύθυνσης /διοίκησης. Ο ΣΠΤ διατηρεί τον ανθρωποκεντρικό του χαρακτήρα για να εξυπηρετεί την ύπαιθρο, τους αγρότες, τις μικροβιοτεχνίες, την μεσαία και χαμηλή εισοδηματική τάξη.
Το στοίχημα, δεν είναι πλέον η διάσωση της τράπεζας αλλά η λειτουργία της σε σωστές βάσεις. Όλα τα πιο πάνω οικοδομούν στέρεα βάση για τον εκσυγχρονισμό και την παρά πέρα επιτυχή πορεία του.
*Η Λένια Γεωργιάδου είναι οικονομολόγος
