Τα προηγούμενα χρόνια η ενημέρωση είχε μια συγκεκριμένη διαδρομή. Τα δελτία ειδήσεων, οι εφημερίδες και οι ενημερωτικές ιστοσελίδες καθόριζαν σε μεγάλο βαθμό την επικαιρότητα. Σήμερα, όμως, η πραγματικότητα έχει αλλάξει. Για πολλούς νέους, η πρώτη επαφή με μια είδηση δεν γίνεται μέσα από ένα δελτίο ειδήσεων ή μια ειδησεογραφική ιστοσελίδα, αλλά μέσα από το TikTok, το X και το Instagram.

Αυτή η μετατροπή δεν αφορά μόνο την αλλαγή στις συνήθειες. Αποτελεί μια βαθύτερη μεταστροφή στον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνεται η κοινή γνώμη. Οι αλγόριθμοι των κοινωνικών δικτύων αποφασίζουν ποια θέματα θα εμφανιστούν μπροστά μας, ποια θα παραμείνουν στο περιθώριο και ποια θα κερδίσουν την προσοχή μας.

Γιατί όμως οι νέοι απομακρύνονται από την παραδοσιακή ενημέρωση;

Ένας βασικός λόγος είναι ότι η καθημερινότητα στις μέρες μας, χαρακτηρίζεται από ταχύτητα και συνεχή διάσπαση της προσοχής. Η ανάγνωση ενός άρθρου απαιτεί χρόνο, συγκέντρωση και διάθεση για επεξεργασία πληροφοριών, σε αντίθεση με ένα βίντεο λίγων δευτερολέπτων που προσφέρει εύκολη πρόσβαση σε μια πληροφορία. Η εικόνα και η κίνηση  υπερισχύουν του κειμένου, καθώς ένα βίντεο είναι πιο εύκολο να καταναλωθεί από έναν χρήστη, που ένα μεγάλο μέρος της ημέρας του απορροφάτε από τα social media.

Το πρόβλημα, δεν είναι ότι οι νέοι ενημερώνονται από τα social media. Το πρόβλημα είναι ότι πολλές φορές δυσκολεύονται να ξεχωρίσουν την είδηση από την προσωπική άποψη κάποιου, την τεκμηριωμένη πληροφορία από την υπερβολή και τα πραγματικά γεγονότα  από ένα βίντεο που δημιουργήθηκε αποκλειστικά για να γίνει viral.

Τα κοινωνικά δίκτυα τείνουν να εμφανίζουν στην αρχική περιεχόμενο που προκαλεί έντονα συναισθήματα. Η θλίψη, ο θυμός και η αγανάκτηση μπορούν να οδηγήσουν σε περισσότερες αντιδράσεις και προβολές από μια απλή είδηση. Μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, μια ανακριβής πληροφορία μπορεί να πάρει χιλιάδες προβολές, επειδή παρουσιάστηκε με έντονο λόγο ή μια ελκυστική αφήγηση.

Πολλές φορές, τα συναισθήματα που προκαλεί ο τρόπος παρουσίασης μιας πληροφορίας οδηγούν το κοινό στην ταύτιση με μια άποψη, χωρίς να αναζητήσει περισσότερα στοιχεία. Το πρόβλημα δεν βρίσκεται στο να έχει κάποιος άποψη, το πρόβλημα ξεκινά εκεί όπου ο δέκτης δεν νιώθει την ανάγκη να ψάξει, να προβληματιστεί και να διασταυρώσει την πληροφορία που πήρε.

Η δημοσιογραφία ωστόσο εξακολουθεί να διαθέτει ένα σημαντικό πλεονέκτημα, την αξιοπιστία που βασίζεται στη διασταύρωση των πληροφοριών, την τεκμηρίωση και τη λογοδοσία. Η ευθύνη ενός δημοσιογράφου να μεταδώσει σωστά μια είδηση δεν μπορεί να συγκριθεί με έναν απλό χρήστη που εκφράζει την προσωπική του άποψη μέσα από έναν λογαριασμό στα κοινωνικά δίκτυα.

 Ένας δημοσιογράφος υπογράφει τα ρεπορτάζ του και είναι υπόλογος για όσα λέει και γράφει δημόσια. Αντίθετα, ένας λογαριασμός στα social media δεν λειτουργεί πάντα με τα ίδια κριτήρια ευθύνης και ελέγχου.Στόχος δεν είναι οι νέοι να σταματήσουν να ενημερώνονται μέσα από τις ψηφιακές πλατφόρμες. Τα social media αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της ζωής μας, και ακολούθως και της ενημέρωσης. Το ζητούμενο είναι οι χρήστες να μάθουν να τα αξιοποιούν με κριτική σκέψη, να αμφισβητούν, να αναζητούν έγκυρες πηγές και να μην διαμορφώνουν άποψη αποκλειστικά από ένα βίντεο ή μια ανάρτηση.

Tα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν ήδη αλλάξει σε μεγάλο βαθμό τον τρόπο με τον οποίο το κοινό λαμβάνει την πληροφορία. Το πραγματικό ερώτημα είναι ποιος διαμορφώνει την κοινή γνώμη, οι δημοσιογράφοι που ελέγχουν τα γεγονότα ή οι αλγόριθμοι που αποφασίζουν τι θα εμφανιστεί μπροστά μας;Η απάντηση δεν αφορά μόνο τον χώρο των Μέσων Ενημέρωσης. Αφορά την ποιότητα της ίδιας της κοινωνίας μας.

Η αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης δεν μπορεί να βασιστεί αποκλειστικά στην ευθύνη των δημοσιογράφων ή των πλατφορμών. Απαιτεί πολίτες με κριτική σκέψη, ικανούς να αξιολογούν τις πληροφορίες που λαμβάνουν.Η παιδεία αποτελεί το σημαντικότερο εργαλείο σε αυτή τη διαδικασία.

Η εκπαίδευση δεν πρέπει να περιορίζεται μόνο στις γνώσεις, αλλά στο να καλλιεργεί την ικανότητα των νέων να αναζητούν πηγές, να αμφισβητούν και να διασταυρώνουν πληροφορίες. Σε μια εποχή όπου η πληροφορία είναι διαθέσιμη σε όλους, πρέπει να μπορούμε να ξεχωρίζουμε την αλήθεια από την παραπλάνηση.

Γιατί μια κοινωνία που ενημερώνεται χωρίς κριτήρια είναι πιο ευάλωτη στη χειραγώγηση, από μια κοινωνία που μπορεί να ξεχωρίζει την είδηση από τον θόρυβο.