Σε ένα πρόσφατο ταξίδι μου στο Βερολίνο, είδα πώς μπορεί να λειτουργεί μια πόλη με οργάνωση, σεβασμό προς τους πολίτες και σωστή εφαρμογή των νόμων. Οι υπηρεσίες  εξυπηρετούσαν γρήγορα τον κόσμο, οι κανόνες ίσχυαν για όλους και ο πολίτης ένιωθε ότι το κράτος λειτουργεί προς όφελός του.

Δυστυχώς, στην Κύπρο έχουμε ακόμη δρόμο να διανύσουμε για να φτάσουμε σε αυτό το  επίπεδο. Ένας από τους βασικούς λόγους είναι το ρουσφέτι, μια πρακτική που εδώ και χρόνια επηρεάζει αρνητικά την κοινωνία και το κράτος.

Ρουσφέτι σημαίνει να δίνεται σε κάποιον μια εξυπηρέτηση ή ένα πλεονέκτημα όχι επειδή το αξίζει, αλλά επειδή έχει τις κατάλληλες γνωριμίες. Αυτό μπορεί να αφορά μια πρόσληψη, μια προαγωγή, μια άδεια ή οποιαδήποτε άλλη διευκόλυνση. Αντί να μετρούν τα προσόντα και οι ικανότητες, πολλές φορές μετρούν οι προσωπικές σχέσεις και οι πολιτικές διασυνδέσεις.

Το πρόβλημα αυτό εμφανίζεται κυρίως όταν οι θεσμοί δεν λειτουργούν σωστά και οι πολίτες χάνουν την εμπιστοσύνη τους στο κράτος. Τότε πολλοί πιστεύουν ότι για να λύσουν ένα πρόβλημα πρέπει να απευθυνθούν σε κάποιον γνωστό ή σε έναν πολιτικό για βοήθεια.

Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι το ρουσφέτι έχει συνδεθεί με την πολιτική ζωή του τόπου μας. Σε αρκετές περιπτώσεις, πολιτικοί βοηθούν σε διορισμούς ή άλλες διευκολύνσεις με αντάλλαγμα πολιτική στήριξη ή ψήφους. Με αυτόν τον τρόπο δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος που βλάπτει τη δημοκρατία και την αξιοκρατία.

Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα που προκαλεί το ρουσφέτι είναι η αδικία. Όταν κάποιος προσλαμβάνεται ή προάγεται λόγω γνωριμιών και όχι λόγω ικανοτήτων, τότε άνθρωποι με περισσότερα προσόντα μένουν στο περιθώριο. Αυτό δημιουργεί απογοήτευση και κάνει πολλούς να πιστεύουν ότι η προσπάθεια και η σκληρή δουλειά δεν ανταμείβονται.

Ταυτόχρονα, το ρουσφέτι επηρεάζει αρνητικά και τη λειτουργία του κράτους. Όταν ακατάλληλα άτομα καταλαμβάνουν σημαντικές θέσεις, οι υπηρεσίες γίνονται λιγότερο αποτελεσματικές και η εξυπηρέτηση των πολιτών χειροτερεύει. Επιπλέον, αυξάνεται η διαφθορά και μειώνεται η εμπιστοσύνη προς τους θεσμούς.

Βέβαια, το πρόβλημα δεν οφείλεται μόνο σε όσους προσφέρουν ρουσφέτια. Συντηρείται και από όσους τα ζητούν ή τα δέχονται. Πολλοί θεωρούν φυσιολογικό να ζητήσουν τη βοήθεια ενός γνωστού για να πετύχουν κάτι. Όσο αυτή η νοοτροπία παραμένει, τόσο δυσκολότερο γίνεται να εξαλειφθεί το φαινόμενο.

Η δημιουργία ενός Υπουργείου ή Υφυπουργείου Καταπολέμησης του Ρουσφετιού

Φτάνει πια. Ως κοινωνία και ως κράτος πρέπει να βρούμε τρόπους να αντιμετωπίσουμε αυτό το πρόβλημα. Σήμερα υπάρχουν διάφοροι φορείς, όπως η Επιτροπή Δημόσιας Υπηρεσίας (ΕΔΥ), η

Διεύθυνση Δημόσιων Συμβάσεων του Γενικού Λογιστηρίου και η Ανεξάρτητη Αρχή κατά της Διαφθοράς, που ασχολούνται με θέματα διαφθοράς και διαφάνειας. Ωστόσο, ΔΕΝ υπάρχει ένας κεντρικός φορέας που να συντονίζει τη συνεργασία τους και να παρακολουθεί οργανωμένα τις καταγγελίες των πολιτών για περιπτώσεις ρουσφετιού.

Αυτό έχει ως αποτέλεσμα πολλές υποθέσεις να μην εξετάζονται με τον ίδιο τρόπο ή να μην υπάρχει πλήρης εικόνα για την έκταση του προβλήματος.

Για τον λόγο αυτό, η Κυπριακή Δημοκρατία θα μπορούσε να εξετάσει τη δημιουργία ενός Υπουργείου ή Υφυπουργείου Καταπολέμησης του Ρουσφετιού.

Ο ρόλος του θα ήταν να συντονίζει τη δράση των αρμόδιων υπηρεσιών, να παρακολουθεί υποθέσεις που σχετίζονται με πιθανές ευνοϊκές μεταχειρίσεις και να συμβάλλει στην ενίσχυση της διαφάνειας.

Παράλληλα, θα μπορούσε να δημιουργηθεί μια ηλεκτρονική πλατφόρμα όπου οι πολίτες θα καταθέτουν τις καταγγελίες τους με πλήρη διαφάνεια. Κάθε καταγγελία θα πρέπει να είναι τεκμηριωμένη και να εξετάζεται με αυστηρά κριτήρια, ώστε να αποφεύγονται ψευδείς κατηγορίες, προσωπικές αντιπαραθέσεις και φαινόμενα λασπολογίας.

Η ιδέα αυτή δεν είναι τόσο ασυνήθιστη όσο ακούγεται. Πολλές χώρες έχουν δημιουργήσει ειδικούς οργανισμούς για την καταπολέμηση της διαφθοράς και την ενίσχυση της διαφάνειας. Τα παραδείγματα αυτά δείχνουν ότι όταν υπάρχει πολιτική βούληση και σωστή οργάνωση, μπορούν να επιτευχθούν σημαντικά αποτελέσματα.

Φυσικά, η δημιουργία ενός νέου υπουργείου ή υφυπουργείου δεν αρκεί από μόνη της για να εξαφανίσει το ρουσφέτι. Μπορεί όμως να αποτελέσει ένα σημαντικό βήμα προς μια πιο δίκαιη και αξιοκρατική κοινωνία.

Το σημαντικότερο είναι να αλλάξει η νοοτροπία μας. Πρέπει όλοι να απαιτούμε ίσους κανόνες για όλους και να πιστεύουμε ότι οι ευκαιρίες πρέπει να δίνονται με βάση την αξία, τις γνώσεις και την προσπάθεια.

Μόνο τότε η Κύπρος θα μπορέσει να εξελιχθεί σε ένα πραγματικά σύγχρονο ευρωπαϊκό κράτος, όπου οι πολίτες θα εμπιστεύονται τους θεσμούς και θα γνωρίζουν ότι η επιτυχία εξαρτάται από τις ικανότητές τους και όχι από τις γνωριμίες τους.

Μάριος Νεοφύτου

Ηλεκτρολόγος Μηχανικός και Μηχανικός Υπολογιστών ΑΠ