«Μας εμπαίζουν οι ημεροδείχτες. Κι η ιστορία δαχτυλοδειχτεί τον κόσμο με περιφρόνηση. […] Για το Βαρώσι το 1982 είναι περίπου 1571… Για τα Φώκλαντ ο εικοστός αιώνας είναι περίπου 19ος… […] [Ο Αττίλας] σημείωσε: Αιών εικοστός δέκατος έκτος. Κι ύστερα έφερε στα χείλη του το ποτήρι με το αίμα, μασώντας κι ένα κομμάτι από το μάγουλο της ιστορίας που άχνιζε στο πιάτο». Άνθος Λυκαύγης, «Ο Φιλελεύθερος», 23 Μαΐου 1982.

Ο απόηχος του ημιτελικού του Παγκοσμίου Κυπέλου μεταξύ Αγγλίας-Αργεντινής, ο οποίος έλαβε πολιτικές διαστάσεις εξαιτίας της μακροχρόνιας αντιπαλότητας των δύο χωρών, αποτελεί ευκαιρία για να αναδειχτούν ορισμένες πτυχές της κυπριακής πρόσληψης των γεγονότων που εκτυλίχθηκαν την περίοδο της ένοπλης αντιπαράθεσης για την κυριαρχία των Νήσων Φώκλαντ (Μαλβίνες) (Απρίλιος-Ιούνιος 1982).

Η εν λόγω αντιπαράθεση παρείχε στους Κυπρίους την ευκαιρία ανάδειξης της ασυνέπειας των Μεγάλων Δυνάμεων σε επίπεδο αρχών, σε μια περίοδο κατά την οποία οι πληγές από την τουρκική εισβολή ήταν ακόμα νωπές. Πέραν του ζητήματος της προάσπισης της εδαφικής κυριαρχίας, τα γεγονότα στις νήσους του Ατλαντικού συσχετίστηκαν με το Κυπριακό και ως προς μια άλλη πτυχή: την επίκληση εκ μέρους της Βρετανίας του δικαιώματος της αυτοδιάθεσης του πληθυσμού· δικαίωμα που η Βρετανική Αυτοκρατορία είχε αρνηθεί στον κυπριακό λαό.

«Γιατί δεν έβαλε εγγυήτρια δύναμη την Αϊσέ»

Στις 6 Απριλίου ο Άνθος Λυκαύγης [=Ανδρέας Χαραλαμπίδης], σχολιάζοντας στον «Φιλελεύθερο» τη βρετανική παρακμή, υποδείκνυε ότι τα νησιά δεν ανήκαν στη Βρετανία. «Απλώς τα είχε αρπάξει κάποτε, όπως είχε αρπάξει κι ένα σωρό άλλα, όταν πάλαι ποτέ ήταν Μεγάλη». Αναφερόμενος, μάλιστα, στα διεθνή διαβήματα της Βρετανίδας Πρωθυπουργού Margaret Thatcher, η οποία μεταξύ άλλων απέστειλε σχετικές επιστολές σε διάφορες Κυβερνήσεις, παρατηρούσε δηκτικά ότι θα έπρεπε η επιστολή της «να περισυλλεγεί από τους οδοκαθαριστές του Δήμου Λευκωσίας». Επιπλέον, συνδέοντας άμεσα τις εξελίξεις με την τουρκική εισβολή στην Κύπρο και τον ρόλο της Βρετανίας ως προς το καθεστώς εγγυήσεων στο νησί, έγραφε ότι οι Αργεντινοί «περίπατο έκαναν, ελλείψει και εγγυήτριας δυνάμεως. Κάτι που δεν είχε σκεφθεί η πάλαι ποτέ Μεγάλη και νυν ξεπατωμένη μικρά Βρεττανία: Γιατί δεν έβαλε εγγυήτρια δύναμη την Αϊσέ. […] Κάποτε έχει ο καιρός γυρίσματα λοιπόν!».

Πηγή: εφ. Η Κυπριακή, 8 Μαΐου 1982.

Βρετανοί βουλευτές, ΟΗΕ και πολιτική ασυνέπεια

Ως προς τη συσχέτιση της τουρκικής εισβολής του 1974 με τις εξελίξεις στον Ατλαντικό Ωκεανό, αξίζει να γίνει αναφορά σε τοποθετήσεις ορισμένων Βρετανών βουλευτών. Αρχικά ο Συντηρητικός Michael Mates, στη συνεδρίαση της 7ης Απριλίου αναφέρθηκε σε περιστατικά παραβίασης του διεθνούς δικαίου, μεταξύ των οποίων και στην περίπτωση της Κύπρου, σχολιάζοντας ότι η Βρετανία δεν έσπευσε προς αποκατάσταση της τάξης: «Υπηρετούσα στο Υπουργείο Άμυνας όταν οι Τούρκοι εισέβαλαν στην Κύπρο. […] Αυτό το περιστατικό έλαβε χώραν στη Μεσόγειο, όπου είχαμε ισχυρή παρουσία καθώς και δύναμη αεροπλανοφόρων. Δεν συνέβη 8.000 μίλια μακριά, όπου εκ φύσεως, δεν θα μπορούσαμε να έχουμε Δυνάμεις».

Στις 29 Απριλίου, σε κοινοβουλευτική συζήτηση για τις εξελίξεις στα Φώκλαντ, ο Stanley Newens που εξελέγη βουλευτής στη βάση συνεργασίας του Εργατικού και του Συνεργατικού Κόμματος (Labour and Co-operative Party), αναφέρθηκε στο δικαίωμα της αυτοδιάθεσης των λαών και (μεταξύ άλλων περιπτώσεων) στην τουρκική εισβολή στην Κύπρο, υποδεικνύοντας ότι πολλά κράτη, περιλαμβανομένης και της Βρετανίας, αντέδρασαν σε περιορισμένο βαθμό ή παρέμειναν αμέτοχα. Στην ίδια συζήτηση, εξετάζοντας την προοπτική να τεθεί το ζήτημα στον ΟΗΕ, ο Michael Colvin των Συντηρητικών προσπάθησε να καταδείξει την αδυναμία του Οργανισμού να επιβάλει τις αποφάσεις του, επικαλούμενος το παράδειγμα της Κύπρου. Επεσήμανε ότι και στην περίπτωση της τουρκικής εισβολής στο νησί ζητήθηκε η συνδρομή του Οργανισμού, ο οποίος εξέδωσε Ψήφισμα πανομοιότυπο με αυτό που εκδόθηκε για την περίπτωση των Φώκλαντ (Ψήφισμα 502 (1982)). Παρά ταύτα, και ανεξάρτητα από την παρουσία του ΟΗΕ στο νησί μέσω της UNFICYP, τα τουρκικά στρατεύματα δεν είχαν αποχωρήσει.

Σε συσχετισμό των δύο περιπτώσεων με αναφορά στον ΟΗΕ προέβη και «Ο Φιλελεύθερος» τη 15η Απριλίου, σχολιάζοντας την επιμονή της Βρετανίας να μην συμμετάσχει σε συζητήσεις αν προηγουμένως δεν εφαρμόζονταν οι πρόνοιες του προαναφερθέντος Ψηφίσματος του Οργανισμού, με το οποίο απαιτείτο η απόσυρση των Δυνάμεων της Αργεντινής από τα νησιά. Στο εν λόγω άρθρο σημειωνόταν πως η επιτυχία της βρετανικής στάσης μπορεί να δημιουργήσει ένα θετικό προηγούμενο για το Κυπριακό, καθώς το ζητούμενο ήταν να εφαρμοστούν τα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας. Στο ίδιο θέμα επανήλθε «Ο Φιλελεύθερος» στις 27 Απριλίου, σχολιάζοντας τη βρετανική αναφορά ότι η αναληφθείσα πολεμική δράση εναντίον της Αργεντινής εδραζόταν στο άρθρο 51 του Καταστατικού Χάρτη των ΗΕ, το οποίο αναφέρεται στο ατομικό και συλλογικό δικαίωμα σε νόμιμη άμυνα, σε περίπτωση που μέλος του Οργανισμού δεχτεί επίθεση. Στο δημοσίευμα του «Φιλελευθέρου» σχολιαζόταν ότι η Κύπρος δεν διέθετε την απαραίτητη στρατιωτική δύναμη που θα της επέτρεπε να επικαλεστεί το ίδιο άρθρο του Χάρτη. Εκφράζονταν, επίσης, μομφές για το γεγονός ότι κανένα άλλο κράτος δεν έσπευσε προς βοήθεια, καθώς και για την ασυνέπεια αρχών που επέδειξαν κάποια κράτη, αφού η Κύπρος «σ’ ορισμένες περιπτώσεις αντίκρυσε την εχθρότητα και την αντιπάθεια δυνάμεων, που σήμερα λένε πως καλά κάνει η Βρεττανία ν’ αναλαμβάνει στρατιωτική δράση στην περιοχή των νησιών Φώκλαντ».

Στις «συνέπειες της ασυνέπειας» αναφέρθηκε ο «Φιλελεύθερος» και στις 29 Απριλίου, με αφορμή συνέντευξη της Βρετανίδας Πρωθυπουργού στο BBC. Οι αναφορές της Margaret Thatcher εναντίον της εισβολής και υπέρ του δικαιώματος των λαών για αυτοδιάθεση, ελευθερία και εδαφική ακεραιότητα, προκάλεσαν το σκωπτικό σχόλιο της κυπριακής εφημερίδας: «αν αφαιρούσε ένας τη λέξη “Φώκλαντ” και την αντικαθιστούσε με τη λέξη “Κύπρος”, θα νόμιζε κανείς πως η πρωθυπουργός της Βρεττανίας μιλούσε για το κυπριακό πρόβλημα και μάλιστα κατά τρόπο σύμφωνο προς τις δικές μας θέσεις». Στον ίδιο ειρωνικό τόνο, ο Άνθος Λυκαύγης έγραφε την 7η Μαΐου στον «Φιλελεύθερο» ότι στην περίπτωση των νησιών του Ατλαντικού θίγηκε το γόητρο των Βρετανών και αντέδρασαν, ενώ στην περίπτωση της τουρκικής εισβολής στην Κύπρο «απλώς σφαγιάστηκε ο πληθυσμός και ξεβρακώθηκε η ηθική». Και θέλοντας να καταδείξει ότι η ανακολουθία ως προς τις αρχές αποτελεί ένδειξη παρακμής, υποδείκνυε: «αι πάλαι ποτέ γίγαντες, καταντούν νάνοι και οι λέοντες σκέτοι γύπες…».

Παραλληλισμοί Ρολάνδη

Σε σχετικούς παραλληλισμούς προέβη και ο Υπουργός Εξωτερικών της Κύπρου, Νίκος Ρολάνδης. Σε ομιλία του στην Κοινοβουλευτική Συνέλευση του Συμβουλίου της Ευρώπης στα τέλη Απριλίου, αναφέρθηκε στις συνέπειες της τουρκικής κατοχής στην Κύπρο τονίζοντας την ανάγκη για καθολική εφαρμογή του καταστατικού του Συμβουλίου και της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Υποδεικνύοντας ότι παρατηρήθηκε διαφορετική στάση σε περιπτώσεις όπως των Φώκλαντ και της Κύπρου, κατέληξε ότι ο κόσμος θα γινόταν «αβίωτος» σε περίπτωση που η διεθνής κοινότητα συνεχίσει να αντιμετωπίζει ορισμένους επιδρομείς ως «βάρβαρους καταπιεστές του νόμου» και άλλους ως «απλούς εκδρομείς στην κατεχόμενη περιοχή».

Ο Κύπριος Υπουργός επανήλθε στο ζήτημα στις αρχές του επόμενου μήνα, στο πλαίσιο δηλώσεών του στο BBC. Επαναλαμβάνοντας την άποψη περί «δύο μέτρων και δύο σταθμών» εκ μέρους της Βρετανίας, υπενθύμισε ότι στην περίπτωση της Κύπρου (για την οποία μάλιστα ήταν εγγυήτρια Δύναμη) δεν εφάρμοσε τη θέση που εξέφρασε με αφορμή τα Φώκλαντ, περί αποτροπής επιδρομών. Έτι χειρότερο χαρακτήρισε το γεγονός ότι η Βρετανία δεν παρείχε πολιτική υποστήριξη στην Κύπρο σε ένα θέμα αρχής, υποδεικνύοντας: «δεν νομίζω ότι πρέπει να θυμόμαστε τις αρχές μόνο όταν τις χρειαζόμαστε».

Δρ Ιστορίας (Παν. Κύπρου)