Υπάρχουν ζητήματα που μια κοινωνία μπορεί να αναβάλει. Υπάρχουν όμως και ζητήματα που η αναβολή τους έχει κόστος ιστορικό. Το δημογραφικό ανήκει στη δεύτερη κατηγορία.
Δεν είναι ένα πρόβλημα που εμφανίζεται ξαφνικά. Δεν δημιουργεί την ένταση μιας οικονομικής κρίσης ή μιας πολιτικής σύγκρουσης. Εξελίσσεται αθόρυβα, χρόνο με τον χρόνο, μέχρι τη στιγμή που οι συνέπειές του γίνονται δύσκολα αναστρέψιμες.
Για τον κυπριακό Ελληνισμό, το δημογραφικό δεν είναι απλώς ένας αριθμός γεννήσεων.
Δεν είναι μόνο μια οικονομική ή κοινωνική παράμετρος.
Είναι ζήτημα ιστορικής συνέχειας, κοινωνικής αντοχής και εθνικής προοπτικής.
Είναι το ερώτημα ποια θα είναι η Κύπρος των επόμενων γενεών.
Ποια θα είναι η θέση και η δύναμη του κυπριακού Ελληνισμού στον τόπο του.
Γι’ αυτό και η συζήτηση για το δημογραφικό δεν μπορεί να περιορίζεται σε επιμέρους μέτρα στήριξης της οικογένειας.
Απαιτεί μια βαθύτερη πολιτική θεώρηση. Απαιτεί να αντιμετωπιστεί όχι ως ένα ακόμη κοινωνικό ζήτημα, αλλά ως εθνική προτεραιότητα.
Η πραγματικότητα είναι ότι τα τελευταία χρόνια η ανάγκη αντιμετώπισης της δημογραφικής πρόκλησης έχει αρχίσει να αναγνωρίζεται περισσότερο και στην Κύπρο.
Παράλληλα, ο ευρύτερος Ελληνισμός βρίσκεται ενώπιον της ίδιας μεγάλης αγωνίας ήτοι της υπογεννητικότητας, της γήρανσης του πληθυσμού, της δυσκολίας των νέων ανθρώπων να δημιουργήσουν οικογένεια.
Αθήνα και Λευκωσία αντιμετωπίζουν διαφορετικές πραγματικότητες, αλλά ο προβληματισμός είναι κοινός.
Γιατί αφορά το μέλλον του Ελληνισμού.
Η κυβέρνηση Νίκου Χριστοδουλίδη έχει προχωρήσει σε συγκεκριμένες αποφάσεις για τη στήριξη της οικογένειας και τη δημογραφική ανάκαμψη.
Η δέσμη μέτρων ύψους €50 εκατομμυρίων, με παρεμβάσεις που αφορούν την οικογένεια, τη μητρότητα, τη γονική άδεια, τη φροντίδα των παιδιών και άλλες σχετικές πολιτικές, αποτελεί μια προσπάθεια που δεν μπορεί να αγνοηθεί.
Η σοβαρή πολιτική κριτική, όμως, δεν είναι η άρνηση των μέτρων.
Η σοβαρή πολιτική κριτική είναι η αξιολόγηση της επάρκειάς τους απέναντι στο μέγεθος της πρόκλησης.
Γιατί το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν έγιναν κινήσεις.
Το πραγματικό ερώτημα είναι αν αυτές οι κινήσεις μπορούν να αλλάξουν ουσιαστικά την πορεία των πραγμάτων.
Και εδώ οι αριθμοί προκαλούν έναν αναγκαίο προβληματισμό.
Τα €50 εκατομμύρια αντιστοιχούν περίπου στο 0,36% του κρατικού προϋπολογισμού.
Το ποσοστό αυτό δεν αναφέρεται για να μηδενίσει την προσπάθεια.
Αναφέρεται γιατί οι αριθμοί αποκαλύπτουν τις πραγματικές προτεραιότητες.
Αν το δημογραφικό είναι πράγματι ένα από τα 2-3 σημαντικότερα ζητήματα που αντιμετωπίζει ο κυπριακός Ελληνισμός, αν αφορά τη δυνατότητα της κοινωνίας μας να ανανεώνεται και να παραμένει ζωντανή, αν αφορά το μέλλον των επόμενων γενεών, τότε οφείλουμε να θέσουμε ένα απλό αλλά βαθύ ερώτημα.
Μπορεί μια τόσο μεγάλη ιστορική πρόκληση να αντιμετωπιστεί μόνο με τη λογική μιας περιορισμένης κοινωνικής παρέμβασης?
Ή απαιτεί μια διαφορετική πολιτική αντίληψη?
Εδώ βρίσκεται η μεγάλη διαφορά.
Ανάμεσα στη διαχείριση και στο όραμα!
Η διαχείριση αναζητεί τι είναι εφικτό μέσα στα σημερινά δεδομένα.
Το όραμα αναζητεί τι είναι αναγκαίο για να αλλάξει η αυριανή πραγματικότητα.
Η διαχείριση αντιμετωπίζει τις συνέπειες.
Το όραμα αναζητεί τις αιτίες.
Και στο δημογραφικό η πολιτεία οφείλει πρώτα να απαντήσει σε ένα θεμελιώδες ερώτημα.
Γνωρίζουμε πραγματικά γιατί οι νέοι άνθρωποί μας διστάζουν να δημιουργήσουν οικογένεια?
Γνωρίζουμε τι τους εμποδίζει?
Γνωρίζουμε ποια αλλαγή θα μπορούσε να μετατρέψει την επιθυμία σε απόφαση?
Γι’ αυτό η πρώτη μεγάλη εθνική πρωτοβουλία που χρειάζεται είναι μια Εθνική Έρευνα Δημογραφικών Προσδοκιών της Κυπριακής Κοινωνίας.
Μια έρευνα όχι τυπική.
Όχι μια ακόμη στατιστική καταγραφή.
Αλλά μια βαθιά κοινωνική αποτύπωση της πραγματικότητας.
Να ρωτήσουμε τους νέους ανθρώπους.
Γιατί καθυστερείτε τη δημιουργία οικογένειας?
Ποιο είναι το μεγαλύτερο εμπόδιο?
Η οικονομική ανασφάλεια?
Η δυσκολία απόκτησης κατοικίας?
Η εργασιακή αβεβαιότητα?
Η αδυναμία συνδυασμού οικογένειας και επαγγελματικής ζωής?
Ποια πολιτική θα άλλαζε πραγματικά τη στάση σας?
Τι θα σας έκανε να αισθανθείτε ότι ένα παιδί δεν είναι ένας φόβος, αλλά μια ασφαλής και δημιουργική επιλογή ζωής?
Μια κοινωνία που θέλει να διαμορφώσει το μέλλον της οφείλει πρώτα να ακούσει αυτούς που θα το δημιουργήσουν.
Δεν μπορεί να σχεδιάζει πολιτικές για τη νέα γενιά χωρίς τη νέα γενιά.
Η Κύπρος χρειάζεται να περάσει από τη λογική των αποσπασματικών παρεμβάσεων σε μια ολοκληρωμένη εθνική στρατηγική δημογραφικής αναγέννησης.
Μια στρατηγική που θα συνδέει τη δημογραφία με την παιδεία, την οικονομία, τη στέγαση, την εργασία, την κοινωνική πολιτική.
Μια στρατηγική με ορίζοντα γενεών και όχι εκλογικών κύκλων.
Γιατί ο κυπριακός Ελληνισμός δεν χρειάζεται μόνο μέτρα για να αντιμετωπίσει τη δημογραφική κάμψη.
Χρειάζεται ένα νέο όραμα για τη συνέχεια και την προοπτική του.
Οι κοινωνίες δεν χάνονται μόνο όταν αντιμετωπίζουν εξωτερικές απειλές.
Αδυνατίζουν όταν παύουν να πιστεύουν στο μέλλον τους.
Και η μεγαλύτερη πολιτική ευθύνη σήμερα είναι να δημιουργήσουμε τις προϋποθέσεις ώστε οι νέοι άνθρωποι του κυπριακού Ελληνισμού να μπορούν, αλλά κυρίως να θέλουν, να δημιουργήσουν την επόμενη γενιά.
Γιατί στο τέλος το δημογραφικό δεν είναι η ερώτηση πόσοι θα είμαστε.
Είναι η ερώτηση:
Θα έχουμε το όραμα, τη βούληση και την πίστη ώστε ο κυπριακός Ελληνισμός να συνεχίσει να υπάρχει δημιουργικά στον τόπο του?
Δρ. Κυριάκος Α. Κενεβέζος




