Στη δημοσιότητα δόθηκε η ειδική έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας με θέμα «Αξιολόγηση των μέτρων που εφαρμόζει το Τμήμα Δασών σε σχέση με την πρόληψη των δασικών πυρκαγιών».
Στην έκθεση μεταξύ άλλων αναφέρεται ότι απουσιάζει ολοκληρωμένο καταγραμμένο Στρατηγικό Σχέδιο για την αντιμετώπιση των δασικών πυρκαγιών, βρίσκονται σε εκκρεμότητα αποφάσεις για θέματα πρόληψης δασικών πυρκαγιών, ενώ η Κυβέρνηση επέδειξε ολιγωρία στο θέμα της ενίσχυσης της Κυπριακής Δημοκρατίας με εναέρια πτητικά μέσα πυρόσβεσης.
Συγκεκριμένα, τα ευρήματα είναι τα εξής:
α. Απουσία ολοκληρωμένου καταγραμμένου Στρατηγικού Σχεδίου για την αντιμετώπιση των δασικών πυρκαγιών.
Η στρατηγική του ΤΔ, σε σχέση με την προστασία των δασών από τις πυρκαγιές δεν είναι καταγραμμένη σε ένα ενιαίο έγγραφο, αλλά οι διάφορες σχετικές δράσεις περιλαμβάνονται σε διάφορα έγγραφα, που αναφέρονται πιο κάτω, ορισμένα εκ των οποίων βρίσκονται στο στάδιο επεξεργασίας:
• Στη Δήλωση Δασικής Πολιτικής του ΤΔ, η οποία περιλαμβάνει γενικούς στόχους και ενέργειες και χρήζει επικαιροποίησης.
• Στο στρατηγικό σχέδιο, που ετοιμάζεται για σκοπούς προώθησης της υλοποίησης του Προϋπολογισμού του Τμήματος, το οποίο, ωστόσο, δεν αποτελεί κατάλληλο εργαλείο για επαρκή στρατηγική καθοδήγηση για την πρόληψη και καταστολή των δασικών πυρκαγιών.
• Στο Ετήσιο Πλάνο Δράσεων, το οποίο δεν αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου στρατηγικού σχεδίου και δεν καθορίζει δράσεις για όλες τις Μονάδες/Τομείς του ΤΔ (π.χ. Μονάδα Πτητικών Μέσων (ΜΠΜ)) που εμπλέκονται στην πρόληψη και καταστολή δασικών πυρκαγιών, το χρονικό πλαίσιο εντός του οποίου αυτά πρέπει να επιτευχθούν και δείκτες για την παρακολούθηση της υλοποίησής τους.
• Στο «Στρατηγικό Σχέδιο για την αποτροπή μεγάλων καταστροφικών πυρκαγιών» και στο «Σχέδιο διαχείρισης της βλάστησης με στόχο την πυροπροστασία των δασών και των παραδασόβιων κοινοτήτων», η εκπόνηση των οποίων βρίσκεται σε εξέλιξη. Η εφαρμογή των Σχεδίων αυτών προσκρούει στην ανάγκη εξασφάλισης συγκαταθέσεων ιδιοκτητών ιδιωτικών περιουσιών που επηρεάζονται από τα μέτρα που αναφέρονται σε αυτά.
• Στο Σχέδιο Πυροπροστασίας της περιοχής του Δικτύου Natura 2000 «Κοιλάδα των Κέδρων», για το οποίο η υλοποίηση σημαντικών προληπτικών και προκατασταλτικών μέτρων που προνοούνται βρίσκεται σε εκκρεμότητα.
β. Υλοποίηση αποφάσεων για θέματα πρόληψης δασικών πυρκαγιών.
Μέχρι την ημερομηνία ολοκλήρωσης του ελέγχου μας, τον Ιούνιο του 2021, βρίσκονταν σε εκκρεμότητα, για διάστημα πέραν του ενός έτους, η υλοποίηση αποφάσεων της Μόνιμης Διατμηματικής Επιτροπής Πυρκαγιών που αφορούσαν σε θέματα πρόληψης δασικών πυρκαγιών. Επίσης, η υλοποίηση εισηγήσεων της Ανεξάρτητης Επιτροπής, που διορίστηκε το 2016, βρίσκονται μέχρι σήμερα σε εκκρεμότητα, ιδιαίτερα αυτές που αφορούσαν στη σταδιακή αντικατάσταση καίριου εξοπλισμού και στην ενίσχυση του προσωπικού του Τμήματος, γεγονός που επηρεάζει την αποτελεσματικότητα και αποδοτικότητα των ενεργειών του ΤΔ.
γ. Λειτουργία της Μονάδας Πτητικών Μέσων του ΤΔ.
(i) To Κράτος επέδειξε ολιγωρία στο θέμα της ενίσχυσης της Κυπριακής Δημοκρατίας με εναέρια πτητικά μέσα πυρόσβεσης, με αποτέλεσμα, το 2020, λόγω στενών χρονικών περιθωρίων, να αναγκαστεί να προβεί και πάλι, ως προσωρινή λύση του προβλήματος, στην αγορά υπηρεσιών, για εξασφάλιση των απαραίτητων μέσων, για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα.
Για τον σκοπό αυτό, το Κράτος θα δαπανήσει, κατά τα έτη 2020 και 2021, συνολικό ποσό ύψους €2.813.748, για την αγορά υπηρεσιών δύο αεροπλάνων πυρόσβεσης, για περίοδο έξι μηνών κάθε έτος. Λαμβανομένου υπόψη και του κόστους που θα καταβάλει το Τμήμα για εξασφάλιση πυροσβεστικών ελικοπτέρων, επίσης με αγορά υπηρεσιών, κατά τα έτη 2019 μέχρι 2021, το οποίο εκτιμάται στα €7.140.312, τότε το συνολικό κόστος υπολογίζεται στα €9.954.060.
Διαβάστε επίσης: Τμήμα Δασών: Από πού θα αγοράσετε το χριστουγεννιάτικο σας δέντρο
Λαμβάνοντας υπόψη τις εισηγήσεις της Τεχνικής Επιτροπής και τις αντίστοιχες εκτιμήσεις της, σε σχέση με το κόστος ενοικιαγοράς ή αγοράς πυροσβεστικών αεροπλάνων (ενοικιαγορά αεροπλάνου: €2,7 εκ.- €2,8 εκ., αγορά αεροπλάνου: €1,4 εκ.- €1,8 εκ.), όπως αυτές παρατίθενται στις Εκθέσεις, ημερ. 15.9.2014 και 26.8.2016, καθώς και των σχετικών εκτιμήσεων του ΤΔ για το κόστος αγοράς πυροσβεστικού αεροπλάνου (€2,2 εκ. - €2,3 εκ.), όπως προκύπτουν από εσωτερικό σημείωμα, ημερ. 5.2.2021, το Κράτος, με το πιο πάνω ποσό ενδεχομένως να πετύχαινε τη μόνιμη κάλυψη των αναγκών της Κυπριακής Δημοκρατίας σε πτητικά μέσα πυρόσβεσης, με την απόκτηση με αγορά ή με ενοικιαγορά τριών πυροσβεστικών αεροπλάνων και με πρόσληψη του απαιτούμενου προσωπικού.
(ii) Δεν υπάρχει εγκεκριμένο εκπαιδευτικό κέντρο στην Ευρώπη για την εκπαίδευση των πιλότων του ΤΔ, για απόκτηση της απαραίτητης ειδικής άδειας πλοήγησης στον ένα τύπο αεροπλάνου που διαθέτει (Thrush 550P), με αποτέλεσμα να μην καθίσταται δυνατή η αξιοποίηση τριών πιλότων του ΤΔ για εκτέλεση πτήσεων, ως κυβερνήτες του εν λόγω αεροπλάνου.
(iii) Λόγω του προβλήματος που προκύπτει, το Κράτος αγοράζει υπηρεσίες από ιδιώτες για τον χειρισμό του αεροπλάνου τύπου Thrush 550P, με πολύ υψηλό κόστος, λόγω της έλλειψης ενδιαφέροντος για συμμετοχή στον διαγωνισμό που προκηρύσσει.
(iv) Πέραν του χειριστή αεροπλάνων, που είναι μόνιμος υπάλληλος του Τμήματος και διαθέτει άδεια για πλοήγηση και των δύο τύπων ιδιόκτητων αεροπλάνων του ΤΔ, το Τμήμα αγόρασε, τον Ιούνιο του 2021, υπηρεσίες ενός χειριστή για το αεροπλάνο τύπου Air Tractor 802F και τον Σεπτέμβριο, ενός χειριστή για το αεροπλάνο τύπου Thrush 550P. Όπως προκύπτει, για την περίοδο μέχρι και τον Ιούνιο του 2021, ήταν πρακτικά αδύνατο να αξιοποιούνταν πλήρως τα δύο αεροπλάνα, εφόσον το Τμήμα διέθετε μόνο ένα χειριστή.
(v) Το Σχέδιο Υπηρεσίας των Χειριστών Πτητικών Μέσων δεν διασφαλίζει τη μακροχρόνια απασχόλησή τους στο ΤΔ, παρά το υψηλό κόστος εκπαίδευσής τους, ούτε και προβλέπει για τη δοκιμασία των υποψήφιων πιλότων σε ψυχομετρικές εξετάσεις και εξετάσεις σε εξομοιωτή πτήσεων.
(vi) Σε σχετική έκθεση ελέγχου, που ετοιμάστηκε το 2018 από την Αρχή Πολιτικής Αεροπορίας του Ηνωμένου Βασιλείου (ΑΠΑΗΒ), εντοπίζονται σημαντικές αδυναμίες στη λειτουργία της ΜΠΜ, οι οποίες αφορούν στην απουσία νομικού πλαισίου για τη διαχείριση των κρατικών αεροσκαφών, σε ελλείψεις στα εγχειρίδια λειτουργίας της και στην υποστελέχωση της Μονάδας με εξειδικευμένο προσωπικό. Το ΤΔ ετοίμασε Πρόταση προς το Υπουργικό Συμβούλιο για τη βελτίωση της λειτουργίας της ΜΠΜ, βάσει των εισηγήσεων της ΑΠΑΗΒ, η οποία προωθήθηκε τον Ιούνιο του 2021 στο Υπουργείο ΓΑΑΠ για περαιτέρω ενέργειες.
δ. Νομοθετικές ρυθμίσεις που αποτρέπουν το άναμμα φωτιάς και κατ’ επέκταση την πρόκληση δασικών πυρκαγιών.
(i) Παρόλο ότι ο περί Δασών Νόμος (Ν.25(I)/2012) καθορίζει ξεκάθαρα την ευθύνη του Διευθυντή του ΤΔ για τον σχεδιασμό και εφαρμογή όλων των αναγκαίων μέτρων για την πρόληψη και καταστολή δασικών πυρκαγιών εντός των κρατικών δασών και της ζώνης των δύο χιλιομέτρων από την οροθετική γραμμή του κρατικού δάσους, εντούτοις το ΤΔ είναι σε θέση να εφαρμόσει κατάλληλα μέτρα πρόληψης μόνο εντός του κρατικού δάσους. Στη ζώνη των δύο χιλιομέτρων από την οροθετική γραμμή του κρατικού δάσους, όπου βρίσκονται πολλές παραδασόβιες Κοινότητες και τα πλείστα τεμάχια είναι ιδιωτικά, η εφαρμογή κατάλληλων μέτρων πρόληψης προσκρούει στις πρόνοιες των άρθρων 16 και 23 του Συντάγματος, που διασφαλίζουν το απαραβίαστο της κατοικίας και του δικαιώματος της ιδιοκτησίας, αντίστοιχα.
(ii) Παρά το γεγονός ότι κατά τα έτη 2016-2020, οι γεωργικές δραστηριότητες αποτελούσαν την πρώτη αιτία πρόκλησης δασικών πυρκαγιών που προκλήθηκαν από αμέλεια ή ατυχήματα, με ποσοστό 47% και τη δεύτερη αιτία πρόκλησης επί του συνόλου των δασικών πυρκαγιών με ποσοστό 19%, ο περί Δασών Νόμος δεν περιλαμβάνει πρόνοια για το αδίκημα της χρήσης εργαλείων που παράγουν σπινθήρες ή φλόγα χωρίς προηγουμένως να έχουν ληφθεί τα κατάλληλα μέτρα πρόληψης και να έχει εξασφαλιστεί άδεια από τον Διευθυντή του ΤΔ.
Το Κίνημα Οικολόγων-Συνεργασία Πολιτών κατέθεσε το 2016 στη Βουλή των Αντιπροσώπων πρόταση Νόμου για τη ρύθμιση των υπό αναφορά θεμάτων, η ψήφιση της οποίας εκκρεμεί μέχρι σήμερα. Το 2020, το ΤΔ ανέλαβε πρωτοβουλία για ετοιμασία και προώθηση νομοσχεδίου για τροποποίηση των άρθρων 32 και 46 της οικείας νομοθεσίας.
(iii) Κατά τα έτη 2017-2020, το Τμήμα επέβαλε ποινές σε 57 από τις 215 περιπτώσεις πυρκαγιάς που προκλήθηκαν εντός της ζώνης ευθύνης του λόγω αμέλειας ή ατυχήματος, δηλαδή σε ποσοστό 27%. Από τις υπό αναφορά περιπτώσεις, οι 52 αφορούσαν σε πρόκληση πυρκαγιάς κατά την οποία δεν προέκυψε οποιαδήποτε ζημιά σε δάσος ή ακίνητη ιδιοκτησία και έτυχαν χειρισμού με εξώδικο συμβιβασμό, βάσει του άρθρου 55(1) του Νόμου.
(iv) Παρά το γεγονός ότι ο μέσος όρος των ποσών που επιβλήθηκαν εξωδίκως κατά τα έτη 2017-2020 παρουσιάζει αυξητική τάση (από €159 το 2017 στα €412 το 2020), τα ποσά παραμένουν σημαντικά χαμηλότερα από το μέγιστο ποσό που προβλέπεται στη νομοθεσία, το οποίο ανέρχεται στα €2.000.
(v) Κατά τα έτη 2017-2020, το ΤΔ παρέπεμψε στο δικαστήριο πέντε περιπτώσεις πρόκλησης πυρκαγιάς από αμέλεια ή ατύχημα, η εκδίκαση των οποίων εκκρεμεί μέχρι σήμερα.
(vi) Από το 2002 μέχρι τον Νοέμβριο του 2020, μόνο σε μία περίπτωση πρόκλησης πυρκαγιάς από κακόβουλη ενέργεια επιβλήθηκε ποινή, η οποία αφορούσε στο ποσό των €400. Επίσης, μέχρι σήμερα, εκκρεμεί η διερεύνηση/εκδίκαση πέντε υποθέσεων, εκ των οποίων οι τρεις αφορούν στα έτη 2011, 2012 και 2018, αντίστοιχα και οι δύο στο έτος 2020. Τα πιο πάνω στοιχεία καταδεικνύουν ότι οι ενέργειες του ΤΔ, για την αντιμετώπιση της κακόβουλης πρόκλησης δασικών πυρκαγιών, δεν επέφεραν τα επιθυμητά αποτελέσματα, καθότι το ποσοστό πρόκλησης δασικών πυρκαγιών από κακόβουλες ενέργειες κατά τα έτη 2017–2020 παραμένει περίπου στο ίδιο ποσοστό (30%-34%).
Για όλα τα πιο πάνω ευρήματα υποβλήθηκαν σχετικές συστάσεις από την Υπηρεσία μας, οι οποίες, μαζί με τα σχόλια και απόψεις του ΤΔ, παρουσιάζονται στην παρούσα Έκθεση.
