Τον Ακριβό Τσολάκη τον γνωρίσαμε τις τραγικές ημέρες του Αυγούστου του 2005, όταν η Κύπρος θρηνούσε τον χαμό 121 ανθρώπων που επέβαιναν στο αεροσκάφος της Ήλιος που συνετρίβη στο Γραμματικό. Ήταν ο άνθρωπος που ανέλαβε να διερευνήσει τα αίτια που οδήγησαν στη μοιραία πτώση και με το πόρισμά του που έδωσε στη δημοσιότητα δεκατέσσερις μήνες μετά, έριξε φως σε μια σκοτεινή τραγωδία.

Οι σύνδεσμοί του με την Κύπρο άρρηκτοι και την προηγούμενη εβδομάδα βρέθηκε στο νησί μας για να παρουσιάσει το βιβλίο του με τίτλο: «Τόλμα! Ένας τρόπος ζωής». Τον συναντήσαμε και μας μίλησε εκ βαθέων τόσο για εκείνη την περίοδο της ζωής του που διερευνούσε το ατύχημα όσο και για άλλες άγνωστες πτυχές της πολυταξιδεμένης ζωής του και της επιτυχημένης πορείας του στα αεροπορικά δρώμενα.

Στο κορμί του έχει χαραγμένα ακόμα τα σημάδια από τα χημικά που ψέκαζαν τα αεροπλάνα στην προσπάθειά τους να κατευνάσουν την πύρινη κόλαση που προκάλεσε το διαλυμένο κυπριακό αεροσκάφος στην πλαγιά του Γραμματικού, αλλά είναι ξεκάθαρο από τον τρόπο και τις εκφράσεις του ότι τα εσωτερικά τραύματα που του προκάλεσε εκείνο το ατύχημα δεν θα σβήσουν ποτέ. Χωρίς να μασάει σε κανένα σημείο τα λόγια του και με ευθύτητα μάς είπε την άποψή του για τις Κυπριακές Αερογραμμές, για τις εταιρείες χαμηλού κόστους, αλλά και για τις εμπειρίες του από τον πόλεμο στην Κορέα.

Όταν ακούμε το όνομά σας, αυτομάτως μεταφερόμαστε στον Αύγουστο του 2005 όταν αναλάβατε τη διερεύνηση των αιτίων της πτώσης της πτήσης 522 της «Ήλιος». Εσείς, όταν θυμάστε εκείνες τις μέρες, τις σας έρχεται πρώτο στο μυαλό;

Την πρώτη στιγμή που αντίκρισα την πεδιάδα με το ατύχημα. Δεν μπορώ να ξεχάσω την πρώτη στιγμή που είδα από τον λόφο τις φωτιές που μαίνονταν. Αντικρίσαμε 121 ανθρώπους κομματιασμένους, αγκαλιασμένους με αλουμίνιο, μέσα στις φλόγες να αχνίζουν τα πάντα, το αλουμίνιο να έχει γίνει υγρό και να κυλάει στο χώμα. Είδαμε επίσης παιδάκια να καίγονται και τα σβήναμε με πικροδάφνες, ενώ μια μητέρα που εκείνη την ώρα θήλαζε το παιδί της, όταν την ακούμπησα έγινε στάχτη.Οι εικόνες ήταν ό,τι πιο φρικτό μπορεί ένας άνθρωπος να αντικρίσει έχοντας σώας τας φρένας.

Παρακολουθούσαμε την πορεία του αεροπλάνου και ξέραμε ότι θα πέσει. Φοβόμασταν ότι θα έπεφτε στη θάλασσα με αποτέλεσμα να ήταν δύσκολο μετά να τους ανασύρουμε. Ο Αντρέας Προδρόμου κάθισε μέσα στο πιλοτήριο και με τα πόδια του πίεσε κάπως τα πετάλια και το αεροπλάνο έστριψε 180 μοίρες αριστερά και πήρε μια πορεία πάνω από τα χωριά που βρίσκονται στην παραλία. Το εμπόδιό του ήταν το Γραμματικό και εκεί χτύπησε η ουρά. Εκεί είπε τα τελευταία του λόγια.

Ναι, αλλά δεν ήταν η πρώτη φορά που βρεθήκατε σε παρόμοιο σκηνικό.

Το 1997 στα Πιέρια όταν κλήθηκα να διερευνήσω ένα άλλο αεροπορικό ατύχημα αντίκρισα παρόμοιες εικόνες. Το ατύχημα αυτό έγινε παραμονές Χριστουγέννων με 73 νεκρούς. Ήταν όλοι καλυμμένοι από χιόνι. Χέρια ξεπρόβαλλαν από το χιόνι, μια μάνα κρεμασμένη από κυπαρίσσι, τα χέρια ενός ζευγαριού με δύο βέρες να κρατούν το ένα το άλλο. Δεν είχε όμως την τρομακτική έκταση που είχε το Γραμματικό.

Πόσο σημαντική είναι η διερεύνηση ενός ατυχήματος, νοουμένου ότι μπορεί να προλάβει ένα νέο;

Η κάθε τραγωδία έχει τα δικά της χαρακτηριστικά αλλά το ατύχημα της «Ήλιος» ήταν κάτι το πρωτοφανές, μοναδικό σε πολυπλοκότητα και ορισμένες από τις συστάσεις που υποβάλαμε εφαρμόστηκαν επειγόντως από την πρώτη εβδομάδα σε όλο τον κόσμο, σε όλα τα σκάφη του ιδίου μοντέλου. Στον κόσμο πετούν γύρω στα 3500 αεροσκάφη του μοντέλου 737 της Boeing. Αυτήν τη στιγμή, ενώ μιλάμε, στον αέρα βρίσκονται περίπου 1500.

Μαζί τις εκατοντάδες χιλιάδες κόσμου. Αυτός ο κόσμος ταξιδεύει ασφαλέστερα λόγω του ότι οι συστάσεις μας από τη διερεύνηση του ατυχήματος της «Ήλιος» υιοθετήθηκαν και εφαρμόστηκαν. Κάποιες μάλιστα όχι μόνο σε αυτό το μοντέλο αλλά ορισμένες που κάναμε αφορούσαν καθετί που πετάει. Αν πέσουν για παράδειγμα οι μάσκες οξυγόνου και το αεροπλάνο συνεχίζει να ανεβαίνει, τότε οι διαδικασίες πλέον υπαγορεύουν και λένε ότι ένα μέλος του πληρώματος πρέπει να πάει να ελέγξει τους κυβερνήτες αν είναι καλά.

Σε 300 παρόμοια περιστατικά μετά την «Ήλιος» μια προϊστάμενη του πληρώματος διαπίστωσε ότι έχασαν τις αισθήσεις τους οι πιλότοι. Τους ξύπνησε και έσωσαν το αεροπλάνο. Πριν από το δυστύχημα της «Ήλιος» δεν ίσχυε πουθενά αυτή η σύσταση ασφαλείας και την κάναμε εμείς οι ταπεινοί Έλληνες. Το πόρισμα αυτό διδάσκεται στα πανεπιστήμια και έχει μεταφραστεί και στην τουρκική γλώσσα.

Το National Geographic χαρακτήρισε το αεροπλάνο «φάντασμα».

Σαφώς ήταν φάντασμα! Το κανάλι έκανε ένα σχετικά καλό ντοκιμαντέρ για την τραγωδία. Σε αυτό το σημείο θέλω να αποκαλύψω ότι ένα μέσο μού προσέφερε 50 χιλιάδες ευρώ για να τους δώσω εσωτερική πληροφόρηση και τους αρνήθηκα. Πρώτο γιατί έδωσα στον εισαγγελέα τον λόγο μου και δεύτερο γιατί δεν το λέει η συνείδησή μου. Ήμουν, παράλληλα, υποχρεωμένος έναντι όλων αυτών των ανθρώπων. Ο αντιπρόεδρος των συγγενών Πρόδρομος Προδρόμου, ο θείος του Ανδρέα, μου έστειλε ένα γράμμα εκ μέρους όλων των συγγενών και μου ζήτησε να μην υποκύψω σε οποιεσδήποτε πιέσεις. Με την παράδοση του πορίσματος μού έστειλαν νέο γράμμα που με ευχαριστούσαν. Όλα τα έχω αναλυτικά στο βιβλίο μου.

Υπήρχε περίπτωση να έβγαινε κάποιος ζωντανός από εκείνα τα συντρίμμια;

Kαμία απολύτως. Έπεσαν όλοι σε κώμα για τρεις περίπου ώρες και δεν θα μπορούσαν να επανέλθουν γιατί καταστράφηκε ο εγκέφαλός τους λόγω έλλειψης οξυγόνου. Όλοι εκτός από τον Ανδρέα και θέλω να πω κάτι για πρώτη φορά... Ήταν ο μοναδικός ζωντανός ο οποίος αντίκριζε 120 ανθρώπους ζωντανούς-νεκρούς για τρεις ώρες... Σκεφτείτε πώς μπορεί να ένιωθε αυτός ο άνθρωπος εκείνη τη στιγμή και σκεφτείτε ποια θα ήταν η ζωή του αν τελικά κατάφερνε να ζήσει.

Πρόσφατα δημοσιεύτηκαν σε ένα φόρουμ στο διαδίκτυο φωτογραφίες από εκείνη την ημέρα. Θεωρείτε ότι είναι καλό να δημοσιεύονται τέτοιες φωτογραφίες;
Ανεπίτρεπτο! Πάνω απ' όλα είναι ιεροσυλία για τις ψυχές εκείνων των ανθρώπων.

Πείτε μας την άποψή σας για τις Κυπριακές Αερογραμμές.

Η κυπριακή εταιρεία είναι ασφαλέστατη λόγω των κυβερνητών της. Δεν μιλώ για αφεντικά, ούτε για δημόσιες υπηρεσίες. Μόνοι οι πιλότοι! Οι κυβερνήτες των Κυπριακών Αερογραμμών είναι άριστοι. Είχαν ανέκαθεν παράδοση λόγω των Άγγλων οι οποίοι έστησαν ρίζες για την ασφάλεια και γι' αυτό όταν συμβαίνουν συμβάντα και κάποιες φορές σοβαρά, καταφέρνουν να αντεπεξέρχονται, με παράδειγμα το πρόσφατο περιστατικό με τον ραγισμένο ανεμοθώρακα σε πτήση των Κυπριακών Αερογραμμών. Τους βγάζω το καπέλο γιατί ξεχωρίζουν και τρέφω μεγάλη συμπάθεια γι' αυτούς.

«Ακόμη ν’ αναδιοργανώσουν την αεροπορία»

Η κυπριακή πολιτική αεροπορία κάνει καλά τη δουλειά της;

Στο πόρισμά μου για την «Ήλιος» έθεσα 16 συστάσεις. Όλες εφαρμόστηκαν. Η 16η αφορά την αναδιοργάνωση της Πολιτικής Αεροπορίας και είναι η μοναδική που ακόμα εκκρεμεί. Ο νοών νοείτω...

Ποια η ψυχολογία ενός ανθρώπου που καθημερινά πάει στη δουλειά του και κρατά στα χέρια του τόσες ζωές;

Δένεις τους επιβάτες σου με τις ζώνες, όμως δεν δένεις τον εαυτό σου. Μόνο τους ανθρώπους πίσω που κάθονται. Η ανθρώπινη ζωή μετράει πάνω από όλα. Ο κόσμος εξαρτάται μόνο από δέκα δάκτυλα και ένα μυαλό και γι' αυτό θέλει ανθρώπους επαγγελματίες με εμπειρία.

Είναι τελικά ασφαλές να πετάμε με αεροπλάνo;

Είναι ασφαλές εφόσον ανήκει στην ΙΑΤΑ (σ.σ. Διεθνής Οργάνωση Εναέριων Μεταφορών). Δεν είναι όλες όμως οι εταιρείες που ανήκουν στην ΙΑΤΑ γιατί αυτό έχει ένα υψηλό κόστος. Η αεροπορική βιομηχανία κατασκευάζει συνεχώς μεγαλύτερα αεροπλάνα, πιο ανεπτυγμένα τεχνολογικά, πιο γρήγορα κτλ. Αντίθετα, όμως, δεν έχει εξασφαλιστεί ακόμα ο ανθρώπινος παράγοντας ο οποίος παραμένει ο ίδιος. Άρα δεν υπάρχει το αεροπλάνο που δεν πέφτει.

Ποια η άποψή σας για τις χαμηλού κόστους αερογραμμές. Ο κόσμος αναρωτιέται. Είναι ασφαλείς;

Έχουν μεταξύ τους αρκετές οι οποίες είναι πολύ καλές. Δεν μπορώ να αδικήσω, για παράδειγμα, τη Ryanair και την Easyjet γιατί γνωρίζω πολύ καλά. Πάνε πιλότοι για να προσληφθούν, τους περνούν από πολλά κόσκινα και επιλέγουν τους καλύτερους. Αυτές οι εταιρείες συγκρατούν τα κόστη τους και δεν έχουν πολλούς γύρω τους να τρώνε λεφτά. Όμως έχουν και χαμηλά έσοδα. Και γι' αυτό είναι διπλά και τριπλά προσεκτικές στη διαχείριση του χρήματος.

«Δεν υπήρξε θέμα κατάρριψης…»

Κάθε αεροπλάνο που πέφτει, πολλές φορές «συνοδεύεται» από θεωρίες συνωμοσίας. Τρανταχτά παραδείγματα, το Σινούκ που μετέφερε τον Πατριάρχη Αλεξανδρείας Πέτρο στο Άγιον Όρος, το Φάλκον στο οποίο σκοτώθηκε ο Γιάννος Κρανιδιώτης και βεβαίως το αεροπλάνο της «Ήλιος» που φημολογήθηκε ότι το έριξαν τα ελληνικά μαχητικά. Πόσο δύσκολο είναι να κάνετε τη δουλειά σας υπό αυτές τις συνθήκες;

Σε αυτές τις περιπτώσεις αναμειγνύονται οι υπηρεσίες ασφαλείας ώστε να εξετάσουν αν υπάρχουν ενδείξεις ότι το αεροπλάνο έπεσε από κάποια δολιοφθορά. Όταν διαπιστωθούν τέτοιες ενδείξεις, μεταφέρεται αμέσως η ευθύνη του πορίσματος στις Αρχές ασφαλείας. Στην «Ήλιος» δεν υπήρχε θέμα κατάρριψης και αυτό φάνηκε από το πρώτο 24ωρο. Δεν υπήρχαν ίχνη από πυρομαχική ενέργεια εναντίον του.

Την επόμενη ημέρα πήρα το ελικόπτερο, συνάντησα τους πιλότους που πετούσαν τα δύο F-16 και όντως τα αεροπλάνα τους ήταν οπλισμένα επειδή δεν γνώριζε η Ελληνική Κυβέρνηση αν θα περνούσε και θα κτυπούσε το αεροπλάνο μια περιοχή όπου διαμένει κόσμος. Αν γινόταν αυτό και κατευθυνόταν στον αερολιμένα ή στην πόλη, θα το ρίχνανε. Αυτό είναι σίγουρο! Ο Καραμανλής, που ήταν τότε πρωθυπουργός, είπε ότι έζησε τις χειρότερες ώρες της ζωής του όταν περίμενε το αεροπλάνο να πέσει. Αν έριχναν τα μαχητικά θα επρόκειτο για ένα ατύχημα που θα «τραυμάτιζε» τις σχέσεις των δύο χωρών αιωνίως.

Όσον αφορά το Σινούκ, με φώναξε ο υπουργός και παρότι ήμουν Πρόεδρος της Επιτροπής Ασφαλείας Πτήσεων που ασχολείτο μόνο με πολιτικά, το ελικόπτερο ήταν στρατιωτικό αλλά μου ζήτησε να βοηθήσω και δέχτηκα. Δεν έπρεπε να πετάξει με αυτό ο Πατριάρχης, αλλά με το Σμήνος Μεταφοράς Υψηλών Προσώπων (ΣΜΥΠ).

Στο Φάλκον ήμουν εισαγγελικός ερευνητής και ήμουν υπεύθυνος να διερευνήσω για ποινικές ευθύνες. Έφταιγε η κατασκευάστρια εταιρεία και η εταιρεία που κατασκεύασε τον αυτόματο πιλότο. Στο πόρισμά μου τα έγραψα αυτά και το πλήρωμα θα έπρεπε να διερευνήσει περαιτέρω τι γινόταν με μια ένδειξη που άναβε μόνο στον αέρα. Παράλληλα δεν τηρήθηκαν οι απαραίτητες διαδικασίες της προσγείωσης, καθώς δεν άναψαν οι ενδείξεις για να δεθούν οι επιβάτες και έγινε το μοιραίο. Γι΄ αυτό το ατύχημα συζητήσαμε πολλές φορές με τον Τάσσο Παπαδόπουλο με τον οποίο διατηρούσαμε πολύ καλές σχέσεις.

Διατηρείτε την επαφή σας με τις οργανώσεις ασφάλειας για τις πτήσεις στον κόσμο;

Eίμαι το αρχαιότερο μέλος της Flight Safety Foundation, της Παγκόσμιας Αρχής που ασχολείται με την ασφάλεια των πτήσεων και μέλος του Συμβουλίου. Το 2009 στο Πεκίνο, στο παγκόσμιο συνέδριο, μου απένειμαν τιμητικό βραβείο για την προσφορά μου στη διερεύνηση των ατυχημάτων. Παραμένω ενεργός ακόμα και μετά τη συνταξιοδότησή μου.

Οι συνεργάτες σας αναφέρονται σ΄ εσάς με χαρακτηρισμούς όπως «σοφός», «δάσκαλος» και «πράος». Πόσο δύσκολο είναι για κάποιον που κάνει τη δουλειά σας να μένει ατάραχος και να κρατά ισορροπία μεταξύ επαγγελματισμού και συναισθηματισμού;

Καθόλου εύκολο. Δυο-τρεις ημέρες μετά το ατύχημα της «Ήλιος» πήγα το βράδυ στο πεδίο όπου έπεσε το αεροπλάνο. Σταμάτησα εκεί που έπεσε η ουρά και όταν ένιωσα ότι δεν με ακούγανε άλλοι, ξέσπασα σε κραυγές. Εκτονώθηκα! Βλαστημούσα επί 20 λεπτά. Ήταν κάτι που χρειαζόμουν. Γύρισα σπίτι μου ήρεμος. Ένα χρόνο μετά, έχασα τον ύπνο μου!

Πείτε μας λίγο για τον πόλεμο στην Κορέα και τη φρίκη του πολέμου.

Μας έστειλαν όταν ήμασταν 20 χρονών γιατί εκπαιδευτήκαμε στην Αμερική. Από τους 34 που στείλανε, γυρίσαμε πίσω 13 με πτυχίο να πετάξουμε πολεμικό αεροπλάνο και έξι από εμάς έστειλαν στην Κορέα. Βρέθηκα το 1952 και το 1953 στην Κορέα όπου είδα πάρα πολλά. Πριν από λίγα χρόνια ο Νοτιοκορεάτης Πρόεδρος μάς κάλεσε και μας απένειμε το πτυχίο βετεράνου του πολέμου της Κορέας. Δεν μπορώ να ξεχάσω μια περίπτωση λίγο πριν από τα Χριστούγεννα, όταν ο Διοικητής μου σκοτώθηκε σε πτήση που κανονικά θα έκανα εγώ. Ήθελε να πάει αυτός και σε μιάμιση ώρα ξεκίνησε μάχη και έπεσε. Το σημάδι εκεί όπου έπεσε, υπάρχει ακόμα.

«Τη μάχη με τον χρόνο και τον θάνατο δεν την κερδίζει κανείς»

Ποια ανάγκη σάς ώθησε να γράψετε αυτό το βιβλίο;

Αντιλήφθηκα ότι τη μάχη με τον χρόνο και τον θάνατο δεν την κερδίζει κανείς. Έτσι για να αντισταθώ, με τα μέσα που διαθέτω έγραψα αυτό το βιβλίο. Την ίδια στιγμή με ώθησε η ανάγκη να γράψω για τους χαμένους ξεχασμένους συναδέλφους, πολλοί εκ των οποίων είναι θαμμένοι σε ξένη γη. Επιπλέον, κίνητρό μου να γράψω στάθηκε η ανθρώπινη ζωή από τα 140 δυστυχήματα που έχω ερευνήσει, αλλά εστίασα στο Γραμματικό γιατί ήταν το δυσκολότερο και το πιο πολύνεκρο που έχω δει. Την ίδια στιγμή νιώθω υποχρέωση να αφήσω πίσω μου όσα έμαθα και οι νεότεροι να πάρουν διδάγματα.

Τι άλλο περιέχει το βιβλίο σας;

Ξεκινά από την αρχή. Από τη μέρα που γεννήθηκα. Ο πατέρας μου ήταν γιατρός. Όταν με γέννησε η μάνα μου ήμουν εφταμηνίτης. Αποφάσισαν να κάνουν τραχειοτομή και είπαν προληπτικά να φωνάξουν τον παπά. Το σημάδι ακόμα εδώ το έχω. Παράλληλα, στο βιβλίο φαίνεται η πορεία μου στην πολεμική αεροπορία, πολλά κεφάλαια από τη συμμετοχή μου στον πόλεμο στην Κορέα, τα 25 χρόνια στην Ολυμπιακή και έπειτα τα βιώματά μου ως σύμβουλος πολιτικής αεροπορίας, διευθυντής ασφαλείας πτήσεων στο αεροδρόμιο και έπειτα στην Επιτροπή Διερεύνησης Ατυχημάτων και Ασφάλειας Πτήσεων.

Αναμνήσεις από την Κύπρο

Ποια η σχέση σας με την Κύπρο;

Aπό την Κύπρο έχω και καλές και κακές αναμνήσεις όπως και πολλούς φίλους. Η σχέση μου με την Κύπρο ξεκίνησε πολύ παλιά. Για να φανταστείτε γνώρισα τον Στρατηγό Γεώργιο Γρίβα Διγενή και μιλήσαμε για τα αεροπλάνα, παρόλο που διαπίστωσα ότι οι γνώσεις του δεν ήταν πολλές σε αυτό τον τομέα. Στην Κύπρο γνώρισα πολλές και αμφιλεγόμενες προσωπικότητες. Εκτός από τον Γρίβα, γνώρισα τον Πολύκαρπο Γιωρκάτζη, τον Σαμψών και άλλους.

Όμως γνώρισα και τον Ευαγόρα Παλληκαρίδη, του οποίου τους στίχους έχω στο βιβλίο μου. Παράλληλα, ήμουν στο πρώτο αεροπλάνο που έφτασε από την Ελλάδα μετά την ανεξαρτησία της Κύπρου. Μια όχι και τόσο καλή εμπειρία ήταν όταν πήγα στο Παραλίμνι ένα μήνα μετά το ατύχημα. Μπήκα στην εκκλησία και αντίκρισα 200 ανθρώπους με τα μαύρα! Δεν φορούσε κανένας άλλο χρώμα. Δεν μπορούσα να αντέξω το θέαμα! Έφυγα αμέσως συντετριμμένος!