Η ΝΕΑ ΓΕΝΙΑ είναι σαφώς καλύτερη γενιά από τη δική μας. Ταξιδεύει νοερά στο διαδίκτυο, ή πραγματικά σε άλλες χώρες και βλέπει πώς λειτουργούν οι δημοκρατίες στον κόσμο…

Με ένα ξεχωριστό, όπως το χαρακτήρισε ο Πρύτανης Καθηγητής Κωνσταντίνος Χριστοφίδης, σύνθημα, ξεκινά τη νέα ακαδημαϊκή χρονιά το Πανεπιστήμιο Κύπρου: Να μη χάσει ούτε ένα φοιτητή για οικονομικούς λόγους. Γι’ αυτό, ανέφερε στη «Σ», το ανώτατο εκπαιδευτικό ίδρυμα του τόπου καταβάλλει μια τεράστια προσπάθεια να εξασφαλίσει δωρεές, υποτροφίες και χρήματα για να καλύψει τις ανάγκες του - με στόχο τα 100 εκατομμύρια ευρώ, το 2013, το 2014 και το 2015. Μας είπε ότι τα προηγούμενα χρόνια το Πανεπιστήμιο δεν έχασε φοιτητές, αλλά φέτος υπάρχει ακόμη μεγαλύτερη οικονομική δυσχέρεια, αφού οι γονείς πολλών φοιτητών είναι άνεργοι.

Το δικαίωμα της διαφοροποίησης

Με δεδομένο ότι η οικονομική ανεξαρτησία που επιδιώκει το Πανεπιστήμιο Κύπρου συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με την πνευματική και την πολιτική ανεξαρτησία του, καλέσαμε τον κ. Χριστοφίδη να σχολιάσει την πολιτική κρίση που υπήρξε την προηγούμενη πενταετία επί διακυβέρνησης Δ. Χριστόφια, λόγω κυβερνητικών και κομματικών παρεμβάσεων στο έργο του Πανεπιστημίου.

Μας είπε: «Το Πανεπιστήμιο δικαιώνεται μέσα στον χρόνο. Θυμάστε ότι αρχικά σταύρωσαν τα κονδύλια και σε λιγότερο από ένα μήνα τα ξεσταύρωσαν… Νομίζω πρέπει να αφήσουν το Πανεπιστήμιο να λειτουργήσει σωστά, στο πλαίσιο της αυτονομίας του… Βεβαίως να ελέγχεται η οικονομική του κατάσταση, αλλά, από την άλλη, πρέπει να τυγχάνει εμπιστοσύνης, για να λειτουργεί ομαλά. Ο τρόπος με τον οποίο διαδραματίστηκαν τα γεγονότα του προηγούμενου διμήνου τραυμάτισε το Πανεπιστήμιο, κάτι το οποίο σαφέστατα μπορούσε να αποφευχθεί.

Πιστεύετε ότι αυτό απορρέει από την αποστολή του Πανεπιστημίου; Δηλαδή να έχει άποψη, να την εκφράζει και να μη νιώθει ότι απειλείται επειδή την εκφράζει;

Σαφώς. Η πεμπτουσία της λειτουργίας ενός πανεπιστημίου είναι το δικαίωμα της διαφοροποίησης. Το δικαίωμα να εκφράζει μια διαφορετική άποψη. Αυτό δεν μπορεί να διώκεται. Είμαι πεπεισμένος πως η αξιολόγηση της πρόσφατης αυτής κρίσης τόσο από πλευράς Πολιτείας όσο και Πανεπιστημίου, μας κάνει όλους πιο σοφούς, υποδεικνύοντας τον τρόπο αντιμετώπισης παρόμοιας κρίσης στο μέλλον. 

Αυτή η πολιτική κρίση ήταν θέμα νοοτροπίας συγκεκριμένων ανθρώπων;

Πιστεύω πως ναι. Δεν νομίζω ότι επρόκειτο για αποφάσεις που λήφθηκαν σε πολιτικά γραφεία για να ζημιωθεί το Πανεπιστήμιο.

Αυτή η νοοτροπία της μη ανοχής της άλλης άποψης, μπορεί να υπάρχει σε διάφορους πολιτικούς χώρους;

Είναι ξεκάθαρο ότι υπάρχει στους διάφορους πολιτικούς χώρους. Είναι μια νοοτροπία υπερκομματική, διακομματική, που καλλιεργήθηκε και διαιωνίζεται. Από την άλλη, όμως, ο ρόλος των πανεπιστημίων ως καταλύτης στην ανάπτυξη της κοινωνίας συνεπάγεται και της μοίρας τους να συγκρούονται με τα κατεστημένα, ενθαρρύνοντας πάντα τον παραγωγικό διάλογο. Άλλωστε, όπως είπε κάποτε ο Αϊνστάιν, τα λαμπρά μυαλά δέχονται επιθέσεις από μέτρια μυαλά. Το πανεπιστήμιο από μόνο του είναι η αμφισβήτηση της υπαρκτής γνώσης, χωρίς την οποία η κοινωνία θα έμενε στάσιμη. Γι΄ αυτό θέλουμε νέους ανθρώπους, που να αμφισβητούν. Αν τα νέα παιδιά δεν αμφισβητούν τους δασκάλους τους, τότε δεν έχει προοπτική αυτός ο τόπος.

Μια καλύτερη γενιά από τη δική μας

Έχουν τα νέα παιδιά την ικανότητα κρίσης και αμφισβήτησης;

Όποιοι νομίζουν πως τα σημερινά παιδιά δεν έχουν την ικανότητα κρίσης και αμφισβήτησης, πλανώνται οικτρά. Η νέα γενιά είναι σαφώς καλύτερη γενιά από τη δική μας, για αυτονόητους λόγους - ταξιδεύει νοερά στο διαδίκτυο, ή πραγματικά σε άλλες χώρες και βλέπει πώς λειτουργούν οι δημοκρατίες στον κόσμο. Χθες, για παράδειγμα, φοιτητές μου μετέφεραν με ενθουσιασμό τη συζήτηση για το θέμα της Συρίας στο βρετανικό κοινοβούλιο, που προβλήθηκε από την τηλεόραση του BBC. Μου εκθείασαν το υψηλό επίπεδο της πεντάωρης συζήτησης, συγκρίνοντάς το με το επίπεδο της δικής μας Βουλής.

Μου ανέφεραν χαρακτηριστικά ότι δεν θα άντεχαν να παρακολουθήσουν πέντε ώρες συζήτησης στην κυπριακή Βουλή… Θέλω να τονίσω ότι υπάρχουν στην Κύπρο δύο διαφορετικές πατρίδες. H μια είναι η πατρίδα της μεμψοιρίας, της μετριότητας, της μιζέριας, των χαμηλών στόχων. Η άλλη είναι η πατρίδα των νέων ανθρώπων, της προοπτικής, της καινοτομίας και της ανάπτυξης. Το Πανεπιστήμιο Κύπρου ανήκει στη δεύτερη πατρίδα. Με λυπεί όμως το γεγονός πως από την επαφή μου με τα νέα παιδιά, μου μεταφέρεται συχνά η εικόνα της πρώτης πατρίδας. Κάποιοι παρέλαβαν μια πατρίδα ευημερούσα και τη μετέτρεψαν σε περιφρονημένη ζητιάνα. Όποια πολιτικά και κομματικά τρικ και να χρησιμοποιήσουν για να κρύψουν τη μιζέρια τους, σας λέω ότι δεν θα τα καταφέρουν, διότι οι νέοι, η κυπριακή κοινωνία ξέρουν και κρίνουν.

Όχι στην κομματοκρατία, ναι στην αξιοκρατία

Καταβάλλεται προσπάθεια να μπουν τα κόμματα μέσα στο Πανεπιστήμιο και αν ναι, πώς αντιδράτε;

Το Συμβούλιο του Πανεπιστημίου αποτελείται από 14 μέλη, τα τέσσερα εκ των οποίων διορίζονται από τον εκάστοτε Πρόεδρο της Δημοκρατίας. Ενώ κάποιοι προτείνουν την αύξηση της εν λόγω συμμετοχής. Η ακαδημαϊκή κοινότητα και εγώ προσωπικά το θεωρούμε λάθος, ως εκ τούτου η αντίδρασή μας είναι δυναμική. Επίσης, να αναφερθεί πως την προηγούμενη πενταετία, ο τότε Πρόεδρος της Δημοκρατίας για πρώτη φορά διόρισε τέσσερα μέλη προερχόμενα από το ίδιο κόμμα, με αποτέλεσμα να μην υπάρχει ισότιμη κομματική εκπροσώπηση.

Εντούτοις, πρέπει να σταματήσει το φαινόμενο να διορίζονται κομματικά μέλη στο Συμβούλιο. Εξαιρετικής σημασίας, φυσικά, είναι ο αξιοκρατικός διορισμός των μελών του εν λόγω σώματος και η επιλογή ατόμων με την απαραίτητη μόρφωση, για να συμμετέχουν στο συλλογικό αυτό όργανο του ακαδημαϊκού ιδρύματος. Σας διαβεβαιώνω ότι η πανεπιστημιακή κοινότητα δεν θα επιτρέψει πλέον να ισχύσει το αντίθετο. Δηλαδή, το Συμβούλιο να είναι σταθμός περιφερόμενων κομματικών διορισμών. 

Οι τέσσερις κομματικά διορισμένοι, μπορούν να κάνουν τη διαφορά στον επηρεασμό και στη λήψη αποφάσεων;

Αν έρχονται ως κομματικό μπλοκ, ναι…. Σας διαβεβαιώνω όμως ότι ο Πρύτανης, ως μέλος του Συμβουλίου, δεν θα προβεί σε κινήσεις που θα δημιουργήσουν παρασκήνιο πριν από τη συνεδρία του σώματος, για να κατευθύνει τη λήψη αποφάσεων. Κάτι που, δυστυχώς, κάποια κόμματα το πράττουν… Πρέπει επιτέλους να δούμε τα πράγματα πέρα από τα κόμματα και την πολιτική. Πρέπει να διαλέξουμε τους καλύτερους. Η αναξιοκρατία παράγει ανεργία, ενώ η αξιοκρατία παράγει θέσεις εργασίας.

Αν, για παράδειγμα, σε ένα Τμήμα έχουμε έναν καλό Πρόεδρο, αυτός μπορεί να εμπνεύσει και να καθοδηγήσει, ώστε το τμήμα να προσελκύσει όσο το δυνατόν περισσότερα ερευνητικά προγράμματα και χρηματοδοτήσεις από την Ευρωπαϊκή Ένωση, να ανοίξουν θέσεις εργασίας για τους νέους επιστήμονες. Να μην ξεχνούμε ότι το Πανεπιστήμιο Κύπρου είναι ο μεγαλύτερος εργοδότης νέων ανθρώπων στην Κύπρο, μέσω ευρωπαϊκών προγραμμάτων…

Εμείς εκτιμούμε πως μέχρι το 2020, το Πανεπιστήμιο Κύπρου μπορεί να φέρει μέχρι και 3χιλιάδες νέες θέσεις εργασίας για τα νέα παιδιά… Παράλληλα, πρέπει να σταματήσουμε να μιλάμε για τη μιζέρια μας και να καλλιεργούμε σταδιακά το αίσθημα της αισιοδοξίας, της προοπτικής για το αύριο, ώστε αυτό να το λάβουν τα νέα παιδιά. 

Η έναρξη της νέας σχολικής χρονιάς, πώς προβλέπεται για το Πανεπιστήμιο Κύπρου;

Αυτήν την εποχή η δράση και η δυναμική είναι εντυπωσιακή. Σας θυμίζω ότι ξεκινά σύντομα το 8ο πρόγραμμα-πλαίσιο της ΕΕ με 83 δισεκατομμύρια ευρώ για τα επόμενα 7 χρόνια. Ωστόσο, για να εξασφαλίσουμε χρηματοδοτήσεις μέσω αυτού του ανταγωνιστικού προγράμματος, πρέπει να είμαστε οι καλύτεροι, να έχουμε τις καλύτερες προτάσεις… Αν δεν μπορούμε να ανταποκριθούμε, τα χρήματα θα δοθούν σε άλλες χώρες και επιστήμονες. Αυτό είναι μια πολύ μεγάλη πρόκληση και στόχος τον οποίο επιδιώκουμε ενεργά να επιτύχουμε. 

Η θέα από το σπίτι στη Λάπηθο

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Χριστοφίδης: «Γεννήθηκα και έζησα τα πρώτα 16 χρόνια της ζωής μου στο πιο όμορφο μέρος της Κύπρου, τη μαγική πολιτεία της Λαπήθου. Ό,τι είμαι και ό,τι έχω κάνει στη ζωή μου το οφείλω σε δύο παράγοντες - πρώτα στην οικογένειά μου και μετά στη θέα που έβλεπα από το παράθυρο του σπιτιού μου: αριστερά το Κυπαρισσόβουνο του Πενταδακτύλου και δεξιά κάτω, το πιο ιστορικό κομμάτι της θάλασσας της επαρχίας Κερύνειας. Μεγάλωσα με αυτές τις εικόνες. Μεγάλωσα με τους ήχους από την τραμουντάντα της θάλασσας, καθώς έσπαζε πάνω στον Πενταδάκτυλο και ακουγόταν ο αντίλαλος.

Και μεγάλωσα με τις μυρωδιές των λεμονανθών τη μέρα και του χώματος τη νύχτα, ενώ πότιζαν τα περιβόλια τους οι Λαπηθιώτες… Όταν ήμουν μικρός, ο παππούς μου από τη μητέρα μου, Σάββας Σάββα, (που τον εκτέλεσαν εν ψυχρώ οι Τουρκοι το 1974), στεκόταν με τη θάλασσα πίσω του και το βουνό μπροστά του και μου έλεγε, ''γιε μου, ποτζεί που το βουνό εν έσιη αδρώπους''… κι αυτό κάποτε το λέω της Λουκίας, της γυναίκας μου, που κατάγεται από την Κυθραία, ''ποτζεί που το βουνό'' και γελούμε»...

Μπορούμε να ανατρέψουμε την κατοχή

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Χριστοφίδης: «Προβλέπω ότι ο τόπος μας τα επόμενα λίγα χρόνια θα έχει εντυπωσιακές ευκαιρίες για ανατροπή της κατοχής και πρέπει να συνειδητοποιήσουμε, ότι τα γεωπολιτικά δεδομένα θα συγκλίνουν μέρα με τη μέρα, για πρώτη φορά μετά από πολλά χρόνια, υπέρ μας. Να μην ξεχνούμε ότι είμαστε μια δημοκρατική χώρα, η πιο σταθερή από τις χώρες της περιοχής. Μπορεί η ποιότητα της πολιτικής μας ζωής της Δημοκρατίας μας να μην είναι η επιθυμητή, είναι όμως στο χέρι μας να τη βελτιώσουμε. Το πρόβλημα του τόπου είναι η αδυναμία των θεσμών του. Από εκεί πηγάζουν τα φαινόμενα που βιώνουμε. Φαινόμενα ανεπάρκειας, αναξιοκρατίας και διαφθοράς. Απαιτούνται διορθωτικές αλλαγές για να ανακάμψουμε. Προέκυψε τώρα το φυσικό αέριο και δεν είναι τυχαίο. Ζούμε σε αυτόν τον τόπο για χιλιάδες χρόνια… έχουμε μεγάλη προοπτική και πρέπει να μάθουμε να μη χάνουμε τις ευκαιρίες.

Ο σπινθήρας για τη φλόγα της φιλανθρωπίας

Η ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ με τον Κωνσταντίνο Χριστοφίδη έγινε με αφορμή τη συμφωνία που την περασμένη Τρίτη (3.9.2013) υπέγραψε, εκ μέρους του Πανεπιστημίου Κύπρου, με τον 48χρονο Κύπριο επιχειρηματία Ρόη Πογιατζή (Roys Poyiadjis) από την Αμμόχωστο, κάτοικο Νέας Υόρκης, για παραχώρηση από τον κ. Πογιατζή υποτροφιών αξίας 150 χιλιάδων ευρώ, σε φοιτητές του Πανεπιστημίου Κύπρου.

Η συμφωνία υπογράφηκε μέσα σε συγκινητική και συναισθηματικά φορτισμένη ατμόσφαιρα, ενώ ο κ. Πογιατζής παρέδωσε στον κ. Χριστοφίδη την επιταγή για τις πρώτες τρεις υποτροφίες της δωρεάς του, στη μνήμη του αδελφού του Άλκη Πογιατζή, που πέθανε στα 55 του χρόνια, τον Ιούλιο 2012. Μέσω της δωρεάς θα παραχωρούνται, για διάρκεια 10 ετών, τρεις υποτροφίες ανά έτος, ύψους €5.000 η καθεμία, ως οικονομική στήριξη σε φοιτητές του Πανεπιστημίου Κύπρου μεταπτυχιακού επιπέδου (μάστερ ή διδακτορικού). Οι υποτροφίες θα φέρουν το όνομα «Ακαδημαϊκή Υποτροφία Διάκρισης Ρόη Πογιατζή εις μνήμην του πολυαγαπημένου αποβιώσαντος αδελφού του Άλκη Πογιατζή».

Σε σύντομη συνομιλία μας με τον Ρόη Πογιατζή, αμέσως μετά την υπογραφή της συμφωνίας και στην παρουσία της Αμερικανίδας συζύγου του Donna και των παιδιών τους Έλενας 12 χρονών και Αλέξιου 10 χρονών, ο Κύπριος επιχειρηματίας μάς είπε ότι αποφάσισε με τη σύζυγό του να βοηθήσουν οικονομικά το Πανεπιστήμιο Κύπρου μετά τον πρόσφατο θάνατο του αδελφού του Άλκη, που υπήρξε, όπως μας είπε, ο μέντοράς του όσον αφορά την ακαδημαϊκή του πορεία και ευρύτερα την έφεσή του στη μάθηση. Εξέφρασε πάντως την ελπίδα ότι αυτή η δωρεά θα αποτελέσει μόνο την αρχή για τη δημιουργία ενός μόνιμου ταμείου υποτροφιών προς το Πανεπιστήμιο Κύπρου, από Έλληνες και Κυπρίους απόδημους στις ΗΠΑ και αλλού.

Ο Ρόης Πογιατζής αναφέρθηκε με νοσταλγική διάθεση στην υποτροφία που ο ίδιος πήρε στην παιδική του ηλικία. «Το 1974 ήμουν 9 χρονών, ο μικρότερος από τρεις αδελφούς», μας είπε, «και ζούσα με την οικογένειά μου στη λεωφόρο Ευαγόρου στην Αμμόχωστο, πολύ κοντά στο σωματείο της “Ανόρθωσης”, όπου σύχναζα ως μικρό παιδί. Μετά την προσφυγοποίησή μας λόγω της τουρκικής εισβολής, μείναμε σε προσφυγικό καταυλισμό κοντά στη Δεκέλεια. Σε εκείνη τη φάση κέρδισα μια υποτροφία με τριάντα άλλα προσφυγόπουλα, στο Κολέγιο Αθηνών στην Ελλάδα, που ήταν και οικοτροφείο και εκεί φοίτησα τα επόμενα τριάμισι χρόνια, μακριά από τους γονείς και τα αδέλφια μου. Μετά την επιστροφή μου στην Κύπρο, τέλειωσα το δημοτικό σχολείο Ορμήδειας».

Μετά την αποφοίτησή του από το Γυμνάσιο-Λύκειο Φανερωμένης στη Λάρνακα και τη θητεία του στην Εθνική Φρουρά, πήρε ακόμα μια υποτροφία στο Πανεπιστήμιο του Κεντ, στην Αγγλία, που όπως παρατήρησε «μου επέτρεψε να πάρω το πρώτο πανεπιστημιακό μου πτυχίο και να δημιουργήσω τη βάση για τη δική μου εκπαίδευση».

Αυτές οι υποτροφίες, που βοήθησαν τον ίδιο ως νέο να προχωρήσει στη ζωή του, είναι ίσως ο σπινθήρας που άναψε τη φλόγα της επιθυμίας του να βοηθά με τη σειρά του τους νέους ιδιαίτερα. «Σε τελευταία ανάλυση, τι μας μένει στη ζωή;», σχολίασε. «Μας μένουν μόνο οι εμπειρίες που δημιουργούμε. Τα λεφτά δεν μπορούμε να τα πάρουμε μαζί μας… και ούτε να τα δώσουμε όλα στα παιδιά μας, αφού μπορεί να τους κάνουμε και κακό… μπορούμε όμως να τα αξιοποιούμε για το γενικότερο καλό»…