Σε συμπεράσματα που δεν συνάδουν σε ένα ευρωπαϊκό κράτος όπως η Κύπρος, καταλήγει η Επίτροπος Διοικήσεως και Προστασίας Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, κα. Μαρία Στυλιανού-Λοττίδη, σε τοποθέτηση της, αναφορικά με το θεσμικό πλαίσιο που ρυθμίζει την οικιακή εργασία στην Κύπρο και τον τρόπο διαβίωσης των οικιακών βοηθών.
Συγκεκριμένα, η κα. Λοττίδη αναφέρει ότι, πέντε χρόνια μετά την υποβολή της τοποθέτησης του Γραφείου της για το θέμα, και παρά τις συστάσεις που έγιναν στην Κυπριακή Δημοκρατία από διεθνείς και ευρωπαϊκούς οργανισμούς επί του θέματος, ελάχιστα έχουν γίνει προς την κατεύθυνση της αναθεώρησης της πολιτικής για την απασχόληση των οικιακών εργατριών στην Κύπρο και της λήψης μέτρων πρόληψης της εκμετάλλευσής τους.
«Οι υφιστάμενες πολιτικές για την προστασία των εργαζομένων στο συγκεκριμένο κλάδο και για ουσιαστικό έλεγχο των συνθηκών διαβίωσής τους εξακολουθούν να είναι προβληματικές και ανεπαρκείς. Η απουσία λήψης αυστηρών μέτρων για να αρθούν οι όποιες ανισότητες αφορούν στο σύμπλεγμα φύλου, οικιακού χώρου, εργασίας και μετανάστευσης έχουν ως αποτέλεσμα, οι γυναίκες αυτές να εξακολουθούν να βρίσκονται αντιμέτωπες με μία θεσμική διάκριση και ένα κοινωνικό στίγμα που τις εγκλωβίζει στο περιθώριο της μεταναστευτικής πολιτικής, αποτελώντας ένα εργατικό δυναμικό με χαμηλό κόστος και κύρος. Αν αυτό συνδυαστεί με τις πρακτικές που αναπτύσσονται στην καθημερινότητα των μεταναστριών, είναι προφανές ότι η πολυάριθμη, εξαιρετικά αυτή ευάλωτη, ομάδα του γυναικείου μεταναστευτικού πληθυσμού βρίσκεται καθημερινά ενώπιον του φάσματος της υπερεκμετάλλευσης και της έκθεσης σε πιθανή βία», σημειώνει μεταξύ άλλων.
Αναφέρει μάλιστα πως, «στους παράγοντες που συντελούν στην εμφάνιση φαινομένων εξαναγκασμού και βίας εναντίον των οικιακών εργατριών περιλαμβάνονται οι σχέσεις εξουσίας που δημιουργούνται από την κατάχρηση της ευάλωτης θέσης, τη μεγάλη οικονομική ανάγκη, τον βάσιμο φόβο του τερματισμού της απασχόλησης και της απέλασης, το αναποτελεσματικό πλαίσιο προστασίας τους από την πολιτεία, την απουσία διοικητικών κυρώσεων κατά των εργοδοτών, την κοινωνική απομόνωση και την επικρατούσα κουλτούρα ανοχής της εκμετάλλευσης των εργαζομένων στο συγκεκριμένο κλάδο».
Όσον αφορά τις οικιακές εργάτριες που παραμένουν στην Κύπρο και εργάζονται παράτυπα, αναφέρει πως θεωρούνται περισσότερο ευάλωτες στην εκμετάλλευση και τη βία.
«Η άτυπη και αρρύθμιστη παραμονή και εργασία για τις γυναίκες αυτές αποτελεί δυνητικά πηγή παραβίασης θεμελιωδών δικαιωμάτων τους, καθώς τελούν υπό καθεστώς αυξημένου φόβου, ακόμα μεγαλύτερης απομόνωσης και μειωμένων δυνατοτήτων θεσμικής προστασίας . Είναι γι’ αυτούς τους λόγους που ο χειρισμός τους καθαρά υπό όρους παραβίασης των μεταναστευτικών διατυπώσεων εμπεριέχει σοβαρό κίνδυνο παράβλεψης εκείνων των περιστατικών εκμετάλλευσης και βίας που δυνατόν να στοιχειοθετούν αξιόποινες πράξεις , τα οποία χρήζουν πολύ διαφορετικής αντιμετώπισης στη βάση της Οδηγίας 2012/29/ΕΕ ημερ. 25/10/2012 για τη θέσπιση ελάχιστων προτύπων σχετικά με τα δικαιώματα, την υποστήριξη και την προστασία θυμάτων της εγκληματικότητας», εξηγεί.
Η κα. Λοττίδη εκφράζει έντονο προβληματισμό για το γεγονός ότι τα»ην ίδια στιγμή που η εμπορία προσώπων, οι πρακτικές εκμετάλλευσης και η έμφυλη βία, ως κοινωνικά φαινόμενα, τυγχάνουν ολοένα και μεγαλύτερης αναγνώρισης και ποινικής αντιμετώπισης, η εκμετάλλευση και η βία κατά των οικιακών εργατριών παραμένει ακόμα αθέατη και ταλαντεύεται στην κοινή γνώμη ανάμεσα στις ηθικά επιτρεπτές ή ανεπίτρεπτες πρακτικές. Στα ίδια πλαίσια κινείται και η διοικητική πρακτική, από την οποία απουσιάζουν οι ανάλογες και αποτρεπτικές κυρώσεις σε όσους ασκούν βία κατά των οικιακών εργατριών και οι πρόνοιες για προστασία τους από αυτό το ενδεχόμενο . Ως αποτέλεσμα, κοινωνία και πολιτεία αποτυγχάνουν να αναγνωρίσουν το πρόβλημα, συμβάλλοντας στη διατήρηση, και ενίοτε στην κλιμάκωσή του».
Στην τοποθέτησή της, η Επίτροπος εισηγείται ολιστική αναθεώρηση της πολιτικής , παραμονής και εργασίας στην Κύπρο των αλλοδαπών οικιακών εργατριών εμπλουτίζοντάς το με συγκεκριμένα άμεσα και ου ασιατικά κατά την ίδια, μέτρα.
Διαβάστε αυτούσια την έκθεση:
Εισαγωγή
1. Οι οικιακές εργάτριες που ζουν και εργάζονται στην Κύπρο είναι κατά κανόνα γυναίκες μετανάστριες, οι οποίες προέρχονται από τρίτες χώρες και εξαιρετικά δυσχερείς οικονομικά συνθήκες, και οι οποίες μεταναστεύουν αυτόνομα, με σκοπό την βελτίωση του επιπέδου ζωής για τις ίδιες και τις οικογένειές τους. Απασχολούνται σε οικίες, και τα καθήκοντά τους περιλαμβάνουν την εκτέλεση όλων των οικιακών εργασιών, καθώς και την φροντίδα ηλικιωμένων προσώπων, παιδιών και ατόμων με αναπηρίες. Κατά πλειοψηφία διαμένουν στο χώρο εργασίας τους, απομονωμένες από το ευρύτερο κοινωνικό πεδίο, γεγονός που καθιστά αθέατες τις συνθήκες εργασίας και διαβίωσής τους. Η παραμονή τους στην Κύπρο είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με συγκεκριμένο εργοδότη, ενώ για οποιαδήποτε αξίωσή τους προς τους εργοδότες ή το κράτος βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στους ιδιωτικούς πράκτορες που μεσολάβησαν για την εργοδότησή τους. Το δε θεσμικό πλαίσιο που ρυθμίζει τις εργασιακές τους σχέσεις και όλα τα ζητήματα που τις αφορούν κατά την παραμονή τους στη χώρα παρουσιάζει προβληματικότητα και ασάφειες κατά τρόπο που τις θέτει σε αυξημένο κίνδυνο εκμετάλλευσης, , παραβίασης δικαιωμάτων και θυματοποίησής τους για λόγους που σχετίζονται συνδυαστικά με το καθεστώς εργασίας τους, τη μεταναστευτική τους ιδιότητα και το φύλο τους.
2. Η πρόσφατη σοβαρή αποκάλυψη ότι θύματα του κατά συρροήν δολοφόνου «Ορέστη» αποτελούσαν, κατά κύριο λόγο, μετανάστριες που βρίσκονταν στην Κύπρο με καθεστώς οικιακής εργασίας σε συνδυασμό με τον ανεπαρκή τρόπο χειρισμού από τις κρατικές αρχές κατέδειξαν, με τον πλέον ζοφυρό τρόπο, το μέγεθος του προβλήματος και την αναγκαιότητα άμεσης λήψης μέτρων για αποφυγή παρόμοιων φαινομένων στο μέλλον.
3. Με αφορμή τα πιο πάνω γνωστά γεγονότα, και με βάση την εξαγγελία του Προέδρου της Δημοκρατίας για ανάθεση στο Γραφείο μου του καθήκοντος διερεύνησης και καταγραφής των συνθηκών διαβίωσης των Υπηκόων Τρίτων Χωρών που εργάζονται στην Κύπρο, αποφάσισα όπως ο νέος αυτός θεματικός κύκλος αρχίσει από την εξαιρετικά ευάλωτη ομάδα των οικιακών εργατριών, οι οποίες αποτελούν περίπου το 50% του συνολικού πληθυσμού μεταναστών από τρίτες χώρες που εργάζονται στην Κύπρο.
4. Στόχος της παρούσας αυτεπάγγελτης Τοποθέτησής μου είναι, καταρχάς, η ανάδειξη των κύριων προβληματικών πτυχών που παρουσιάζονται στο θεσμικό πλαίσιο που ρυθμίζει την οικιακή εργασία στην Κύπρο, όπως διαπιστώθηκαν μέσα από τη διερεύνηση των παραπόνων που υποβλήθηκαν στο Γραφείο μου τα τελευταία 5 χρόνια, κατόπιν της εκπόνησης της προηγούμενης εφ’ όλης της ύλης Τοποθέτησης του Γραφείου μου επί του θέματος, το 2013. Κατά δεύτερον, η παρούσα Τοποθέτηση έχει στόχο τη ρύθμιση της οικιακής εργασίας με την υποβολή επικαιροποιημένων εισηγήσεών μου προς τις αρμόδιες κρατικές αρχές, για αναθεώρηση της πολιτικής που εφαρμόζεται, ώστε να αίρονται, στο μέτρο του δυνατού, οι παράγοντες που καθιστούν τις εργαζόμενες στον οικιακό τομέα στην Κύπρο ευάλωτες έναντι ενός ευρέως φάσματος πρακτικών εκμετάλλευσης και παραβίασης δικαιωμάτων. Η παρέμβασή μου διενεργείται στη βάση των διευρυμένων αρμοδιοτήτων μου για αυτεπάγγελτη ετοιμασία εκθέσεων με απόψεις και εισηγήσεις για ειδικά θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Κύπρο, με σκοπό την προώθηση και προστασία τους .
Η προηγούμενη παρέμβαση του Γραφείου μου
5. Τα προβλήματα που συνδέονται με το καθεστώς των οικιακών εργατριών στην Κύπρο απασχολούν εκτενώς το Γραφείο μου τα τελευταία χρόνια, μέσα από τη διερεύνηση πληθώρας παραπόνων που υποβάλλονται από οικιακές εργάτριες και τα οποία αφορούν στο χειρισμό από τις αρμόδιες αρχές των αιτημάτων και των καταγγελιών τους, μέσα από την υποβολή Εκθέσεων με παρατηρήσεις για το χειρισμό συγκεκριμένων υποθέσεων, καθώς και μέσα από σειρά συστημικών παρεμβάσεων του Γραφείου μου επί του νομοθετικού και θεσμικού πλαισίου που διέπει την είσοδο, παραμονή και εργασία των οικιακών εργατριών στην Κύπρο. Οι δε θέσεις και εισηγήσεις μας επί του συνόλου των ζητημάτων που άπτονται της ανεπάρκειας του ισχύοντος ρυθμιστικού πλαισίου παρατέθηκαν αναλυτικά σε Τοποθέτηση της Εθνικής Ανεξάρτητης Αρχής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, η οποία υποβλήθηκε σε όλες τις αρμόδιες αρχές το 2013.
6. Η Τοποθέτηση βασίστηκε στις ατομικές υποθέσεις που είχαν τεθεί ενώπιόν μας, καθώς και στη συνολική μελέτη του νομοθετικού και θεσμικού πλαισίου που ρύθμιζε την είσοδο, παραμονή και αναχώρηση των οικιακών εργατριών από την Κύπρο, της έμφυλης διάστασης του ζητήματος, της ρύθμισης των εργασιακών τους σχέσεων, των διαδικασιών διεκδίκησης των δικαιωμάτων τους, της ένταξης τους στην τοπική κοινωνία, και άλλα.
7. Οι προβληματικές πτυχές της ρύθμισης της οικιακής εργασίας στην Κύπρο, όπως αναδείχθηκαν μέσα από την ενδελεχή έρευνα που διεξήγαγε τότε το Γραφείο μου, ήταν οι ακόλουθες:
- Η έμφυλη διάσταση της οικιακής εργασίας, το γεγονός, δηλαδή, ότι οι οικιακές εργαζόμενες είναι στην συντριπτική τους πλειοψηφία γυναίκες μετανάστριες από τρίτες χώρες, παραγνωριζόταν και δεν αντανακλούνταν στις πολιτικές που ακολουθούνταν για τη θεσμική ρύθμιση του ζητήματος.
- Η σεξουαλική παρενόχληση των οικιακών εργαζομένων στο χώρο της εργασίας τους δεν εξεταζόταν ως διάκριση λόγω φύλου και δεν αντιμετωπιζόταν αποφασιστικά.
- Η Σύμβαση Απασχόλησης δημιουργήθηκε μονομερώς λαμβάνοντας υπόψη την εργοδοτική πλευρά, ήταν ασαφής και επέβαλλε μια απόλυτη διασύνδεση της παραμονής των οικιακών εργαζομένων στην Κύπρο με την ικανοποίηση συγκεκριμένου εργοδότη και την πιστή εκτέλεση απροσδιόριστων καθηκόντων.
- Στη Σύμβαση περιλαμβανόταν απαγόρευση άσκησης οποιασδήποτε οργάνωσης και συνδικαλιστικής δράσης εκ μέρους των οικιακών εργατριών.
- Η ιατροφαρμακευτική περίθαλψη των οικιακών εργατριών, όπως καλύπτονταν από τα ιδιωτικά ασφαλιστικά συμβόλαια, ήταν ελλιπής και δεν προστάτευε τη γυναικεία σεξουαλική και αναπαραγωγική υγεία.
- Η διαδικασία που ακολουθούνταν για την εξέταση των εργατικών διαφορών των αλλοδαπών οικιακών εργατριών με τους εργοδότες τους ήταν προβληματική και χαρακτηριζόταν από ένα ασαφές θεσμικό πλαίσιο το οποίο τύγχανε ερμηνείας και εφαρμογής κατά κύριο λόγο εις βάρος τους.
- Εκκρεμούσης της εξέτασης εργατικών διαφορών που καταγγέλθηκαν από οικιακές εργάτριες εμπρόθεσμα, παρατηρήθηκαν περιπτώσεις σύλληψης και κράτησης των οικιακών εργατριών, ακόμα και για μήνες, μέχρι την λήψη τελικής απόφασης επί της εργατικής διαφοράς.
- Κατά την είσοδο, παραμονή και εργασία των οικιακών εργατριών στην Κύπρο εφαρμόζονταν πρακτικές που δυνητικά συνιστούν ή υποθάλπουν την εμπορία προσώπων για σκοπούς εργασιακής εκμετάλλευσης, αλλά δεν αναγνωρίζονταν ως τέτοιες από τις αρμόδιες υπηρεσίες (π.χ. σχέση εξάρτησης με εργοδότη, κατακράτηση επίσημων εγγράφων, ανεπαρκές πλαίσιο διεκδίκησης δικαιωμάτων και άλλα).
- Οι «πράκτορες» εργασίας, ως μεσάζοντες στη διαδικασία εργοδότησης των οικιακών εργαζομένων, δεν ελέγχονταν ή/και παρακολουθούνταν συστηματικά και αποτελεσματικά, παρότι είχαν έντονα παρεμβατικό ρόλο στη διατήρηση της εργασιακής σχέσης και ενίοτε διαδραμάτιζαν καθοριστικό ρόλο στην παραβίαση των δικαιωμάτων των οικιακών εργατριών.
- Από το μεταναστευτικό μοντέλο της Κύπρου απουσίαζε οποιαδήποτε πολιτική ένταξης των οικιακών εργαζομένων, καθώς η παραμονή τους στην Κύπρο αντιμετωπιζόταν θεσμικά ως προσωρινή, ανεξαρτήτως της πραγματικής της διάρκειας.
8. Καταληκτικά, στην Τοποθέτηση του 2013 διατυπώθηκαν οι ακόλουθες εισηγήσεις , για τις οποίες τα αρμόδια Τμήματα κλήθηκαν να λάβουν ουσιαστικές αποφάσεις:
✓ Επικύρωση Σύμβασης ΔΟΕ -
✓ Υλοποίηση της απόφασης του Υπουργικού Συμβουλίου για μεταφορά της αρμοδιότητας για το καθεστώς εργασίας των οικιακών εργαζομένων στο Τμήμα Εργασίας -
✓ Ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου στο ρυθμιστικό πλαίσιο –
✓ Αντιμετώπιση της σεξουαλικής παρενόχλησης, της κακομεταχείρισης και της βίας -
✓ Διαμόρφωση και εφαρμογή ενός αναθεωρημένου συμβολαίου εργοδότησης –
✓ Απεξάρτηση από συγκεκριμένο εργοδότη –
✓ Αναθεώρηση του συστήματος εξέτασης των εργατικών διαφορών –
✓ Αναγνώριση των ειδικών προσόντων -
✓ Βελτίωση της πρόσβασης σε υπηρεσίες υγείας –
✓ Αναθεώρηση της πολιτικής κατά τρόπο που να λαμβάνει υπόψη τους κινδύνους για εμπορία προσώπων για σκοπούς εργασιακής εκμετάλλευσης–
✓ Ανάπτυξη και διατήρηση διαλόγου με τους εμπλεκόμενους –
9. Η Τοποθέτηση υποβλήθηκε στον Υπουργό Εσωτερικών και στην Υπουργό Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, στην αρμοδιότητα των οποίων εμπίπτουν τα θέματα μετανάστευσης και απασχόλησης Υπηκόων Τρίτων Χωρών στην Κύπρο, για τις δικές τους ενέργειες. Επίσης, κοινοποιήθηκε στις ΜΚΟ που ασχολούνται με τα ζητήματα που θίγονται, στις μεγάλες συντεχνίες και σε άλλους φορείς, για ενημέρωση.
Διεθνές, ευρωπαϊκό και εθνικό πλαίσιο προστασίας των οικιακών εργατριών και συστάσεις που έγιναν στη Δημοκρατία για βελτίωση του πλαισίου
10. Στις 16 Ιουνίου 2011 η Γενική Συνέλευση της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας – ΔΟΕ (ILO), αναγνωρίζοντας τις ιδιαίτερες συνθήκες στις οποίες εργάζονται οι οικιακές εργάτριες και την ανάγκη υιοθέτησης ειδικών προτύπων για την εν πολλοίς αθέατη και εξαιρετικά ευάλωτη κατηγορία αυτή εργαζομένων, υιοθέτησε τη Σύμβαση για Αξιοπρεπή Εργασία των Οικιακών Εργατριών , η οποία θεσπίζει ελάχιστα παγκόσμια πρότυπα προστασίας ώστε να περιοριστεί η κακομεταχείριση και εκμετάλλευση του οικιακού προσωπικού. Οι χώρες που επικυρώνουν τη Σύμβαση συμφωνούν ουσιαστικά στην υιοθέτηση δίκαιων και αξιοπρεπών συνθηκών απασχόλησης για τις οικιακές εργάτριες, στην προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων τους όσον αφορά στην εργασία, στην αποτροπή φαινομένων βίας και κακομεταχείρισης και στον καθορισμό ελάχιστης ηλικίας για την οικιακή εργασία και εγγυήσεις σε σχέση με την παιδική εργασία. Η Σύμβαση εισάγει, επίσης, την υποχρέωση ενημέρωσης των εργαζομένων για τους όρους και τις λεπτομέρειες της απασχόλησής τους. Σε άλλα σημεία, διασφαλίζεται ότι οι οικιακές εργάτριες προστατεύονται από διακρίσεις, ότι τους προσφέρονται αξιοπρεπείς συνθήκες διαμονής και ότι έχουν εύκολη πρόσβαση σε ειδικό μηχανισμό καταγγελιών. . Στο Άρθρο 5 της Σύμβασης ορίζεται ειδικότερα ότι «τα κράτη μέλη λαμβάνουν μέτρα για διασφάλιση αποτελεσματικής προστασίας των οικιακών εργατριών έναντι κάθε μορφής κακοποίησης, παρενόχλησης και βίας».
11. H Επιτροπή για την Καταπολέμηση των Φυλετικών Διακρίσεων του ΟΗΕ (CERD), σε περιοδική Έκθεσή της για την Κύπρο, σημείωσε την ανησυχία της για την ευαλωτότητα των οικιακών εργατριών ως προς την κακοποίηση και την εκμετάλλευση, κυρίως λόγω της διασύνδεσης της εργασίας και παραμονής τους με ένα εργοδότη και της εξαίρεσης του χώρου εργασίας τους από το πεδίο εφαρμογής των μηχανισμών επιθεώρησης. Η Επιτροπή προέτρεψε τη Δημοκρατία να λάβει όλα τα αναγκαία μέτρα για άρση των περιορισμών στην αλλαγή εργοδότη. Η Επιτροπή επίσης κάλεσε το Κράτος να επιτρέψει στις οικιακές εργάτριες που πληρούν τα απαιτούμενα κριτήρια να τύχουν ισότιμης μεταχείρισης ως προς τη δυνατότητα πρόσδοσης μακροχρόνιας παραμονής, χωρίς διακρίσεις και εισηγήθηκε στο Κράτος να τις περιλάβει στο Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την ένταξη των Υπηκόων Τρίτων Χώρων. . Τέλος, η Επιτροπή κάλεσε την Κύπρο να επικυρώσει τη Σύμβαση της ΔΟΕ (παρ. 28) .
12. Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο εξουσιοδότησε από το 2014 τα κράτη μέλη να επικυρώσουν τη Σύμβαση της ΔΟΕ , επειδή τμήματα της Σύμβασης εμπίπτουν στην αρμοδιότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως οι διατάξεις της σύμβασης που αφορούν στην προστασία των μεταναστών οικιακών εργατριών που είναι δυνατόν να επηρεάσουν την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων, ένα τομέα που εμπίπτει στην αποκλειστική αρμοδιότητα της Ένωσης. Τα κράτη μέλη δεν επιτρέπεται να αναλάβουν δεσμεύσεις σχετικά με τα εν λόγω μέρη εκτός του πλαισίου των θεσμικών οργάνων της Ένωσης. Προς την ίδια κατεύθυνση, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κάλεσε, επίσης, με σχετικό ψήφισμα του , την ΕΕ και τα κράτη μέλη να θεσπίσουν κοινούς κανόνες για την επαγγελματοποίηση της οικιακής εργασίας και της παροχής φροντίδας που θα οδηγήσει στην αναγνώριση της αξίας τους ως πραγματικής εργασίας και στην τυποποίηση των σχετικών επαγγελμάτων και δεξιοτήτων που έχουν συγκεντρώσει οι εργαζόμενες με στόχο τη μείωση της αδήλωτης εργασίας και την κοινωνική τους ένταξη . Κάλεσε, επίσης, τα Κράτη Μέλη να επικυρώσουν και να υλοποιήσουν το συντομότερο δυνατό τη Σύμβαση του ΔΟΕ, θεωρώντας ότι η ενέργεια αυτή θα βελτιώσει τη θέση του μεγάλου αριθμού γυναικών που εργάζεται στον τομέα των οικιακών εργασιών στην επικράτεια της Ένωσης, παρέχοντάς τους εγγύηση για αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας. Ήδη έξι κράτη της Ε.Ε. έχουν επικυρώσει τη Σύμβαση.
13. Στο άρθρο 31 του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης διασφαλίζονται οι δίκαιες και πρόσφορες συνθήκες εργασίας σχετικά με την εφαρμογή μέτρων για την προώθηση της βελτίωσης της ασφάλειας και της υγείας των εργαζομένων κατά την εργασία. Ο Οργανισμός Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (FRA), σε έρευνα του για τις οικιακές εργάτριες που εργάζονται με άτυπο καθεστώς στην ευρωπαϊκή επικράτεια, τόνισε την αναγκαιότητα το νομοθετικό πλαίσιο να επιτρέπει την επιθεώρηση στο χώρο εργασίας των οικιακών εργατριών, ούτως ώστε να εξασφαλίζονται ασφαλείς και αξιοπρεπείς εργασιακές συνθήκες . Σε άλλη έρευνα του, ο Οργανισμός αναγνωρίζει τον τομέα της οικιακής εργασίας ως ένα από τους τομείς υψηλού κινδύνου ως προς το ενδεχόμενο σοβαρής μορφής εργασιακής εκμετάλλευση. Όπως επισημαίνει, η απομόνωση των εργατριών, σε ένα αθέατο χώρο, χωρίς επαφή με το περιβάλλον εκτός της οικίας αποτελεί ένα σημαντικό παράγοντα ρίσκου, αφού στην απουσία αποτελεσματικού κοινωνικού ελέγχου, η ανισορροπία δυνάμεων ανάμεσα στις εργάτριες και τους εργοδότες τους παραμένει ανεμπόδιστη και κυρίαρχη. Ο παράγοντας του ρίσκου ενισχύεται όταν το νομοθετικό ή θεσμικό πλαίσιο παρεμβάλλει επιπρόσθετα εμπόδια στην παρακολούθηση/ επιθεώρηση των συνθηκών εργασίας στο συγκεκριμένο τομέα . Σε νεότερη έρευνα του, ο Οργανισμός εντόπισε τέσσερις παράγοντες κινδύνου που συντείνουν στην ευαλωτότητα των οικιακών εργατριών σε καταστάσεις κακομεταχείρισης και εκμετάλλευσης. Αυτοί είναι η εξάρτηση από τον εργοδότη, ανεπαρκείς επιθεωρήσεις στους χώρους εργασίας, ελλιπείς δομές στην πρόσβαση σε στήριξη και απουσία ή ελλιπής πληροφόρηση όσον αφορά τα δικαιώματά τους.
14. Σε επίπεδο Συμβουλίου της Ευρώπης, η προστασία των μεταναστριών εργαζομένων βρίσκεται σε συνάφεια με την ισχυρή πολιτική δέσμευση του Συμβουλίου για την αντιμετώπιση του προβλήματος της εμπορίας ανθρώπων, περιλαμβανομένων μεταξύ άλλων των αναγκαστικών εργασιών ή υπηρεσιών. Η δέσμευση αυτή αντανακλάται στη Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης για την Καταπολέμηση της Εμπορίας Ανθρώπων καθώς και σε σειρά Συστάσεων της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης του Συμβουλίου . Η δε καταναγκαστική εργασία, σύμφωνα με Σύσταση της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης, θεωρείται ότι παραβιάζει το άρθρο 4(1) της Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου για την απαγόρευση της δουλείας καθώς και το άρθρο 3 κατά των βασανιστηρίων, της απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης ή τιμωρίας. Ειδικότερα για την οικιακή δουλεία (domestic slavery/servitude), η Κοινοβουλευτική Συνέλευση πρότεινε τη σύνταξη μίας Χάρτας Δικαιωμάτων αναφορικά με την οικιακή εργασία, η οποία θα διασφαλίζει, μεταξύ άλλων, την αναγνώριση της οικιακής εργασίας ως πραγματικής εργασίας στην οποία θα εφαρμόζονται πλήρως τα εργασιακά δικαιώματα και τα δικαιώματα κοινωνικής προστασίας, το δικαίωμα σε οικογενειακή ζωή, το δικαίωμα σε ελεύθερο και προσωπικό χρόνο, το δικαίωμα στην ιατροφαρμακευτική περίθαλψη και το δικαίωμα των οικιακών εργατριών σε καθεστώς παραμονής ανεξάρτητο από τον εργοδότη.
15. Η Ομάδα Εμπειρογνωμόνων του Συμβουλίου για την παρακολούθηση της εφαρμογής από τα κράτη μέλη της Σύμβασης (GRETA), ήδη από τον πρώτο γύρο αξιολόγησης της Κύπρου, το 2011, προέβη σε σύσταση για αναβάθμιση των προσπαθειών προληπτικής (proactive) διερεύνησης πιθανών υποθέσεων εμπορίας προσώπων στο χώρο της οικιακής εργασίας. Κάνοντας ειδική αναφορά στην εξάρτηση του καθεστώτος παραμονής των οικιακών εργατριών με συγκεκριμένο εργοδότη, ως παράγοντα ευαλωτότητας, η GRETA κάλεσε τις αρχές της Κύπρου να αξιολογήσουν το πραγματικό αντίκτυπο που έχουν οι πολιτικές για την παραμονή και εργασία των μεταναστών, περιλαμβανομένων των οικιακών εργατριών, στην πρόληψη και στον εντοπισμό της εμπορίας προσώπων για σκοπούς εργασιακής και σεξουαλικής εκμετάλλευσης. Η Επιτροπή εισηγήθηκε, ακόμα, τη συμπερίληψη προληπτικών μέτρων, όπως την αναβάθμιση της ενημέρωσης των οικιακών εργατριών για τα δικαιώματά τους και την επιθεώρηση των χώρων εργασίας τους.
16. Τέσσερα χρόνια αργότερα, στον δεύτερο γύρο αξιολόγησης της Κύπρου, η GRETA χαιρέτησε την μερική αναθεώρηση της πολιτικής και την απλοποίηση των διαδικασιών αλλαγής εργοδότη (το 2015 – βλ. παρ. 22), επισημαίνοντας ότι θα πρέπει να αξιολογηθεί η αποτελεσματικότητα και ο αντίκτυπος της στην προσπάθεια πρόληψης της εκμετάλλευσης. Επανέλαβε την αναγκαιότητα εντατικοποίησης της προληπτικής δράσης για σκοπούς έγκαιρου εντοπισμού θυμάτων εμπορίας στο χώρο της οικιακής εργασίας σημειώνοντας ότι οι επιθεωρητές εργασίας θα πρέπει να ενισχυθούν και να επεκτείνουν την αρμοδιότητά τους στην επιθεώρηση των ιδιωτικών νοικοκυριών, για σκοπούς πρόληψης και εντοπισμού των περιστατικών κακοποίησης και εμπορίας των οικιακών εργατριών. Σημείωσε, παράλληλα, την αναγκαιότητα στενής παρακολούθησης της λειτουργίας των ιδιωτικών γραφείων εξευρέσεως εργασίας.
17. Στα πλαίσια του τρίτου γύρου αξιολόγησης της Κύπρου, η GRETA διαβίβασε στις αρχές της Δημοκρατίας ερωτηματολόγιο με συγκεκριμένα ερωτήματα για σκοπούς παρακολούθησης της εφαρμογής των πιο πάνω εισηγήσεών της, και έλαβε, στις 20 Μαρτίου 2019, την αναλυτική απάντηση της Κύπρου. Μεταξύ άλλων, η GRETA ζήτησε ενημέρωση για τα μέτρα που λήφθηκαν για παρακολούθηση της συμμόρφωσης των εργοδοτών με τους κανονισμούς εργοδότησης των οικιακών εργατριών και για τον αντίκτυπο των νέων συμβολαίων εργασίας που υιοθετήθηκαν. Ζήτησε, επίσης, να ενημερωθεί για τις ενέργειες που έγιναν εκ μέρους της Δημοκρατίας για ενίσχυση των προσπαθειών ενεργούς αναγνώρισης των θυμάτων εμπορίας για σκοπούς εργασιακής εκμετάλλευσης, περιλαμβανομένων των άτυπων μεταναστών εργαζομένων και των οικιακών εργατριών, καθώς και για ενίσχυση του ρόλου των επιθεωρητών εργασίας. Στα πλαίσια ολοκλήρωσης της αξιολόγησης της Κύπρου, αντιπροσωπεία της GRETA έχει ήδη επισκεφθεί την Κύπρο, μεταξύ 10 και 13 Ιουνίου 2019, και η εκπόνηση της σχετικής Έκθεσής της αναμένεται εντός του 2020.
18. Η ευαλωτότητα των μεταναστριών έναντι της έμφυλης βίας αναγνωρίζεται και στη Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης για την Πρόληψη και την Καταπολέμηση της Βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας, γνωστή ως Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης, η οποία υπογράφηκε από την Κυπριακή Δημοκρατία στις 16/6/2015 και επικυρώθηκε στις 28/7/2017.. Σύμφωνα με τον Κυρωτικό Νόμο της υπό αναφορά Σύμβασης (Ν. 14(ΙΙΙ)/2017), ως «βία κατά των γυναικών» νοούνται όλες οι πράξεις βίας με βάση το φύλο που έχει ή μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα, σωματική, σεξουαλική, ψυχολογική ή οικονομική βλάβη ή πόνο στις γυναίκες, περιλαμβανομένων των απειλών για τέτοιες πράξεις, του εξαναγκασμού ή της αυθαίρετης στέρησης της ελευθερίας, είτε στο δημόσιο ή τον ιδιωτικό βίο.» Ως «ενδοοικογενειακή βία» ορίζονται όλες οι πράξεις σωματικής, σεξουαλικής, ψυχολογικής ή οικονομικής βίας που συμβαίνουν εντός της οικογένειας ή της οικιακής μονάδας ή ανάμεσα σε πρώην ή νυν συζύγους ή συντρόφους, άσχετα εάν ο αυτουργός διαμένει ή διέμενε στην ίδια κατοικία με το θύμα, είτε όχι». Ως «βία με βάση το φύλο κατά των γυναικών» ορίζεται η βία που καταφέρεται εναντίον μιας γυναίκας επειδή είναι γυναίκα ή που επηρεάζει δυσανάλογα τις γυναίκες».
19. Στη Σύμβαση περιλαμβάνεται χωριστό κεφάλαιο με τίτλο: «Μετανάστευση και άσυλο», γεγονός που λαμβάνει υπόψη ότι οι μετανάστριες και οι αιτούσες άσυλο είναι ιδιαίτερα ευάλωτες στη βία με βάση το φύλο και εισάγει μια ευαισθητοποιημένη ως προς το φύλο αντίληψη της βίας στο πλαίσιο αυτό. Προβλέπει τη δυνατότητα για τις μετανάστριες-θύματα να αποκτούν καθεστώς αυτόνομης διαμονής. Προβλέπει ότι η βία με βάση το φύλο θα πρέπει να αναγνωριστεί ως μορφή διωγμού και η αξιολόγηση του καθεστώτος του πρόσφυγα πρέπει να γίνεται με τη συνεκτίμηση της διάστασης του φύλου. Επιπλέον, τα Μέρη θα πρέπει να θέσουν σε εφαρμογή διαδικασίες χορήγησης ασύλου που να συνεκτιμούν τη διάσταση του φύλου. Το κεφάλαιο αυτό ασχολείται επίσης με την τήρηση της αρχής της μη επαναπροώθησης (non-refoulement) των θυμάτων βίας κατά των γυναικών. Προβλέπεται ειδικότερα η υποχρέωση του κράτους να εκδίδει ανανεώσιμη άδεια διαμονής σε θύματα στην περίπτωση που η αρμόδια αρχή θεωρήσει ότι η διαμονή τους είναι απαραίτητη λόγω της προσωπικής τους κατάστασης ή/και στην περίπτωση που η αρμόδια αρχή θεωρήσει ότι η παραμονή τους είναι απαραίτητη για το σκοπό της συνεργασίας τους με τις αρμόδιες αρχές για την έρευνα ή τις ποινικές διαδικασίες.
Θεσμικές εξελίξεις
20. Κατόπιν της υποβολής της Τοποθέτησης του Γραφείου μου το 2013, σημειώθηκαν οι ακόλουθες εξελίξεις σε θεσμικό επίπεδο:
21. Νέα πολιτική για την οικιακή εργασία
Το 2015 η Υπουργική Επιτροπή για την Απασχόληση Αλλοδαπών αποφάσισε την τροποποίηση της πολιτικής που εφαρμόζεται από το Τμήμα Αρχείου Πληθυσμού και Μετανάστευσης (ΤΑΠΜ) για την παραμονή και απασχόληση των οικιακών εργατριών στην Κύπρο, εισάγοντας τις ακόλουθες πρόνοιες:
I. Διάρκεια παραμονής οικιακών εργαζομένων
• Η μέγιστη περίοδος διαμονής και απασχόλησης καθορίζεται τυπικά στα 6 χρόνια. Η άδεια διαμονής που θα χορηγείται μετά τα 4 πρώτα χρόνια και μέχρι την συμπλήρωση των 6, μπορεί να είναι διετής, αντί ετήσια που ισχύει με βάση τις υφιστάμενες διαδικασίες, εφόσον καταβληθούν τα απαραίτητα τέλη.
• Τονίζεται ότι επιτρέπεται η ανανέωση των αδειών διαμονής, ανεξαρτήτως κριτηρίων και μετά την πάροδο των 6 ετών, δεδομένου ότι οι αλλοδαποί επιθυμούν τη συνέχιση της απασχόλησης τους στον ίδιο εργοδότη. Στην περίπτωση αυτή, οι άδειες θα είναι σε ετήσια βάση.
II. Αλλαγή εργοδότη
Καταργείται το σύνολο των περιορισμών που ίσχυαν μέχρι σήμερα και τίθενται σε εφαρμογή μόνο τα πιο κάτω:
• Δεν επιτρέπονται πέρα των 2 αλλαγών εργοδότη (εκτός όταν πρόκειται για θάνατο/μετανάστευση/μεταφορά σε γηροκομείο του εργοδότη, διάπραξη ποινικού αδικήματος από τον εργοδότη σε βάρος του αλλοδαπού ή μετά από απόφαση της Επιτροπής Εξέτασης Παραπόνων υπέρ του αλλοδαπού). Η λογική της απαγόρευσης αυτής στηρίζεται στο γεγονός ότι εάν ένας οικιακός εργαζόμενος κρίθηκε ως ακατάλληλος από 3 εργοδότες και αποδεσμεύτηκε, αυτό συνεπάγεται ακαταλληλότητα του αλλοδαπού για το συγκεκριμένο επάγγελμα, επομένως δεν δικαιολογείται περαιτέρω παραμονή του στη Δημοκρατία.
• Δεν επιτρέπεται αλλαγή εργοδότη μετά τη συμπλήρωση των 6 χρόνων παραμονής στη Δημοκρατία.
III. Απασχόληση άνδρα οικιακού εργαζόμενου
Καταργούνται τα υφιστάμενα κριτήρια για απασχόληση άνδρα οικιακού εργαζομένου και επιτρέπεται η απασχόληση είτε γυναίκας είτε άνδρα οικιακού εργαζομένου, σύμφωνα με τα γενικά κριτήρια για την απασχόληση οικιακών εργαζομένων.
IV. Καθορισμός του εργοδότη σε οικογενειακή βάση
Στο φύλλο όρων που εκδίδεται μαζί με τις άδειες διαμονής οικιακών εργαζομένων θα μπορεί πλέον να αναγράφεται σχετικός όρος ο οποίος να επιτρέπει τη συνέχιση της απασχόλησης του οικιακού εργαζομένου σε περίπτωση θανάτου του εργοδότη στον οποίο είναι εγγεγραμμένος, εφόσον αυτός συνεχίζει την απασχόληση του στον/στην σύζυγο του θανόντα. Νοείται ότι σε αυτή την περίπτωση δεν θα χρειάζεται να υποβληθεί νέα αίτηση για τη συνέχιση της απασχόλησης. Με τη λήξη της άδειας παραμονής όμως και εφόσον ο εργοδότης επιθυμεί τη συνέχιση της απασχόλησης, η αίτηση θα πρέπει να υποβάλλεται με βάση τα στοιχεία του εν ζωή εργοδότη.
V. Ταυτόχρονη παραμονή οικιακών εργαζομένων
Σε περιπτώσεις που ο/η οικιακός/η εργαζόμενος/η που απασχολείται από ηλικιωμένα άτομα ή άτομα που πάσχουν από σοβαρές ασθένειες, επιθυμεί να επαναπατριστεί, θα γίνονται δεκτά αιτήματα για ταυτόχρονη παραμονή του με τον/την αντικαταστάτη/τρια για μικρό χρονικό διάστημα (15 μέρες), με σκοπό την κατάρτιση του νέου ατόμου σε σχέση με τις ανάγκες του εργοδότη, νοουμένου βέβαια ότι ο υπό αντικατάσταση αλλοδαπός διαμένει νόμιμα στη Δημοκρατία.
22. Η Νέα Πολιτική αντιμετωπίζει μερικώς την κινητικότητα των οικιακών εργατριών, καθώς διευκολύνει την αλλαγή εργοδοτών, μέχρι 2 φορές, από την αρχή της απασχόλησης και μέχρι τη συμπλήρωση των 6 χρόνων. Επιτρέπει, ακόμα, την επέκταση της παραμονής πέραν των 6 ετών, όταν η απασχόληση συνεχίζεται στον ίδιο εργοδότη, γεγονός που συμβάλλει στη μερική «φιλελευθεροποίηση» της οικιακής εργασίας και δυνητικά στην προστασία των εργατριών από την εκμετάλλευση.
· Αναθεώρηση της Σύμβασης Απασχόλησης και του αποδεσμευτικού εγγράφου
23. Η νέα αναθεωρημένη Σύμβαση Απασχόλησης των οικιακών εργατριών (τελευταία αναθεώρηση το Μάιο του 2019), σε σύγκριση με εκείνη που ίσχυε το 2013, είναι βελτιωμένη ως προς τους όρους που χρησιμοποιούνται καθώς έχει απαλειφθεί η απαγόρευση οργανωμένης δράσης εκ μέρους των εργαζομένων. Ως προς τον τερματισμό του συμβολαίου, γίνεται αναλυτική αναφορά στους τρόπους που μπορεί να επιτευχθεί, με ένα μήνα προειδοποίηση. Επιπρόσθετα,, δεν υποχρεώνεται πλέον η οικιακή εργάτρια να παραμένει εντός της οικίας του εργοδότη μετά την υπογραφή της αποδέσμευσης, εωσότου εξεύρει νέα θέση εργασίας, εφόσον υπάρχει σοβαρή προστριβή μεταξύ των δύο μερών ή συμφωνήσουν από κοινού να τερματίσουν άμεσα την εργασιακή σχέση. Διευκρινίζεται ότι ο εργοδότης παρέχει διευκολύνσεις στην εργάτρια για εξεύρεση νέας εργασίας. Στη νέα Σύμβαση απαιτείται, επίσης, η υπογραφή του εργοδότη σε όρο για συμμόρφωσή του με τους περί Ενημέρωσης του Εργοδοτούμενου από τον Εργοδότη για τους όρους που διέπουν τη Σύμβαση ή τη Σχέση Εργασίας Νόμους του 2000 και 2007 . Εντούτοις, τα καθήκοντα που καλούνται οι οικιακές εργάτριες να εκτελούν, στα πλαίσια της εργασίας τους, παραμένουν ασαφή και επαφίονται στις εκάστοτε οδηγίες του εργοδότη.
24. Στο νέο έγγραφο αποδέσμευσης (τελευταία αναθεώρηση τον Φεβρουάριο του 2019) διατυπώνεται σαφώς ότι τα δύο μέρη δεν έχουν οποιεσδήποτε οικονομικές αξιώσεις και επιτρέπεται η επιλογή της συνέχισης της εργασίας στον ίδιο εργοδότη μέχρι την παρέλευση των 30 ημερών προειδοποίησης για τερματισμό απασχόλησης ή την άμεση ισχύ του τερματισμού και τη δήλωση νέας διεύθυνσης από μέρους της εργάτριας. Απαιτείται, επίσης, η παρουσία και υπογραφή δύο μαρτύρων στη συμφωνία.
25. Τα νέα έντυπα διατίθενται στην ιστοσελίδα του ΤΑΠΜ, στην ελληνική και αγγλική γλώσσα, ενώ δεν τύχαμε οποιασδήποτε ενημέρωσης κατά πόσο έχει προγραμματιστεί η μετάφρασή τους στις κύριες γλώσσας ομιλίας των οικιακών εργατριών που ζουν και εργάζονται στην Κύπρο.
· Έλεγχος των Ιδιωτικών Γραφείων Εξευρέσεως Εργασίας («ΙΓΕΕ»)
26. Ο έλεγχος των ΙΓΕΕ αποτελεί καίριας σημασίας μέτρο για την πρόληψη της εργασιακής εκμετάλλευσης. Διενεργείται από το Τμήμα Εργασίας, στα πλαίσια εφαρμογής των περί Ιδιωτικών Γραφείων Εξεύρεσης Εργασίας Νόμων του 2012 και 2013 , στον οποίο ορίζονται, μεταξύ άλλων, οι προϋποθέσεις χορήγησης και διατήρησης των αδειών λειτουργίας των ΙΓΕΕ και οι παρεχόμενες από αυτές υπηρεσίες. Ο Νόμος υποχρεώνει τα ΙΓΕΕ να πληροφορούν εργοδότες και εργοδοτούμενους για το περιεχόμενο της Σύμβασης Απασχόλησης, καθώς και για τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις τους, και απαγορεύει ρητώς την προώθηση εργαζομένων σε απασχόληση χωρίς εντολή εργοδότη, την παροχή λανθασμένης πληροφόρησης για τις συνθήκες εργασίας και τα προσόντα του εργοδοτούμενου, και τη προώθηση αλλοδαπού σε παράνομη απασχόληση . Στο Νόμο περιλαμβάνονται, επίσης, πρόνοιες για επιβολή διοικητικών προστίμων ή/ και ανάκληση της άδειας λειτουργίας του ΙΓΕΕ από το Τμήμα Εργασίας, σε περίπτωση που διαπιστώνεται παραβίαση του Νόμου .
27. Στα πλαίσια διερεύνησης της επάρκειας και αποτελεσματικότητας της εφαρμογής της πιο πάνω Νομοθεσίας, με αφορμή τη διερεύνηση συγκεκριμένου ατομικού παραπόνου που υποβλήθηκε στο Γραφείο μας, διενεργήθηκε αλληλογραφία με το Τμήμα Εργασίας, από την οποία διαπιστώθηκαν τα ακόλουθα:
- Παρουσιάζεται μεγάλη δυσκολία στοιχειοθέτησης των καταγγελιών που υποβάλλονται εναντίον των ΙΓΕΕ, λόγω απουσίας αποδείξεων/ μαρτυριών. Στις καταγγελίες εμπεριέχονται, επίσης, αναφορές για ευρύ φάσμα διάπραξης αδικημάτων (π.χ. κατακράτηση επίσημων εγγράφων, παράνομη εργοδότηση, πλαστογραφία κτλ) τα οποία εκπίπτουν της εφαρμογής του Νόμου για τα ΙΓΕΕ. Εάν διαπιστώνεται η διάπραξη ποινικών αδικημάτων, η υπόθεση προωθείται αναλόγως στην Αστυνομία ή σε άλλες αρμόδιες υπηρεσίες.
- Πραγματοποιήθηκαν συσκέψεις με όλες τις αρμόδιες υπηρεσίες, όπου αποφασίστηκε η αυστηρότερη εφαρμογή των προνοιών του Νόμου, η εντατικοποίηση των επιθεωρήσεων και η ενεργοποίηση της διαδικασίας επιβολής διοικητικών κυρώσεων.
- Από τα αριθμητικά στοιχεία που μας διαβιβάστηκαν το 2017 διαφάνηκε ότι από το χρόνο έναρξης της εφαρμογής του Νόμου διενεργήθηκε αξιοσημείωτος αριθμός επιθεωρήσεων, ότι από το 2015 τηρούνταν μητρώο καταγγελιών και ότι, από το 2017 και εξής, ανακαλούνταν, σε αρκετές περιπτώσεις, οι άδειες λειτουργίας ΙΓΕΕ και εφαρμόζονταν στην πράξη η διαδικασία επιβολής διοικητικών προστίμων.
- Πάρα ταύτα, η υποστελέχωση και η ελλιπής κατάρτιση των αρμόδιων Επιθεωρητών, ιδίως ως προς τη διενέργεια ανακριτικού έργου, απασχολούν τη Διεύθυνση του Τμήματος.
- Για γνωστοποίηση των προνοιών του Νόμου, έγινε σχετική ανάρτηση στην ιστοσελίδα, αναρτήθηκε ο κατάλογος των εγκεκριμένων ΙΓΕΕ, εκδόθηκε έντυπο/ οδηγός, ο οποίος διανεμήθηκε στα Επαρχιακά Γραφεία Εργασίας, στο ΤΑΠΜ και στην ΥΑΜ, και πραγματοποιούνταν εκπαίδευση στελεχών των ΙΓΕΕ σε συνεργασία με το Κέντρο Παραγωγικότητας.
- Το Τμήμα Εργασίας συνεργαζόταν με το Γραφείο Καταπολέμησης της Εμπορίας Προσώπων της Αστυνομίας (ΓΚΕΠ) όταν σε υποθέσεις εμπορίας προσώπων (trafficking) εμπλέκονταν ΙΓΕΕ.
28. Όπως διαπιστώνεται πιο πάνω, παρά την πρόοδο που έχει σημειωθεί, από το 2012 μέχρι σήμερα, στη διαχείριση του θέματος του αποτελεσματικού ελέγχου των ΙΓΕΕ από το Τμήμα Εργασίας, εξακολουθούν να υφίστανται περιθώρια βελτίωσης, ιδίως όσον αφορά στην γνωστοποίηση σε ευάλωτες ομάδες εργαζομένων των προνοιών του Νόμου , τη δυνατότητας καταγγελίας των ΙΓΕΕ στο Τμήμα Εργασίας, καθώς και στην κατάρτιση/ επιμόρφωση των Επιθεωρητών για σκοπούς αποτελεσματικότερης άσκησης των ειδικών αυτών καθηκόντων τους.
· Πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας
29. Το θέμα της πρόσβασης των οικιακών εργατριών στις υπηρεσίες υγείας περιλήφθηκε και σε μεταγενέστερη Τοποθέτηση του Γραφείου μου, το 2015, σε σχέση με την πρόσβαση στην υγεία ευάλωτων ομάδων μεταναστών. Στην Τοποθέτηση έγινε αναφορά σε ακαδημαϊκές έρευνες που αποτύπωναν τις συνθήκες ασφάλισης, πρόσβασης και χρήσης των υπηρεσιών υγείας από τους Υπηκόους Τρίτων Χωρών και αναδείκνυαν τα εμπόδια που αντιμετωπίζουν οι μετανάστες στην πρόσβασή τους στις υπηρεσίες υγείας. Στη βάση των ερευνητικών ευρημάτων, σημειώθηκε στην Τοποθέτηση ότι η πρόσβαση των οικιακών εργατριών στις υπηρεσίες υγείας έχει ιδιαίτερη σημασία, τόσο για την έγκαιρη και αποτελεσματική προστασία της υγείας τους, αλλά και ως μια δίοδος εντοπισμού περιστατικών βίας ή κακομεταχείρισής τους. Έγινε, επίσης, μεταξύ άλλων, ειδική εισήγηση για επαναδιαπραγμάτευση του περιεχομένου του ασφαλιστήριου εγγράφου που προσφέρεται από τις ασφαλιστικές εταιρείες, για σκοπούς κάλυψης των αναγκών ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης των μεταναστών εργαζομένων, ούτως ώστε να καλύπτει με επάρκεια, και με βάση τα πραγματικά κόστη νοσηλείας, τις ανάγκες των ασφαλιζομένων.
30. Παρότι δεν ακολούθησε, όπως πληροφορηθήκαμε, επαναδιαπραγμάτευση του περιεχομένου της ασφαλιστικής κάλυψης των οικιακών εργατριών, το ζήτημα επιλύθηκε, εκ των πραγμάτων, με την πρόσφατη ένταξη της κατηγορίας των Υπηκόων Τρίτων Χωρών εργαζομένων στην Κύπρο στο Γενικό Σύστημα Υγείας (ΓΕΣΥ).
Τα παράπονα που υποβλήθηκαν από το 2014 και εξής
31. Τα παράπονα που υποβλήθηκαν στο Γραφείο μου από οικιακές εργάτριες, από το 2014 μέχρι σήμερα, περιλαμβάνουν αναφορές, μέσα από τις οποίες σκιαγραφούνται τα κυριότερα προβλήματα που αντιμετωπίζουν, τόσο σε επίπεδο συνθηκών εργασίας, όσο και σε επίπεδο αντιμετώπισής τους από τις αρμόδιες κρατικές αρχές. Σε αρκετά παράπονα οι οικιακές εργάτριες αναφέρονται σε πολλαπλά ζητήματα που αφορούν στη ζωή τους στην Κύπρο και τα οποία καταδεικνύουν τον πολυδιάστατο χαρακτήρα της ευαλωτότητάς τους, ως εργαζόμενες, ως μετανάστριες και ως γυναίκες.
32. Στα παράπονα που εξετάστηκαν από το Γραφείο μου την προαναφερόμενη περίοδο περιλαμβάνονται αναφορές που επικεντρώνονται , επιγραμματικά, στα ακόλουθα ζητήματα:
- Άφιξη στην Κύπρο με υπέρογκα χρέη στα ΙΓΕΕ στις χώρες καταγωγής τους .
- Απόρριψη αιτήματος αλλαγής χώρου εργασίας κατόπιν θανάτου / λόγω οικονομικής στενότητας του αρχικού εργοδότη ή λόγω ανελαστικής προθεσμίας (30 μέρες) εξεύρεσης νέου εργοδότη μετά από αποδέσμευση .
- Άτυπη παραμονή λόγω παράλειψης εγγραφής τους από τους εργοδότες .
- Ακύρωση/ μη ανανέωση των αδειών παραμονής τους, εν αγνοία τους, λόγω παραπλάνησης από τον εργοδότη ή/ και τον πράκτορα που διαμεσολάβησε για την απασχόλησή τους .
- Ακύρωση των αδειών παραμονής τους, λόγω μονομερούς αιτήματος από εργοδότες προς το ΤΑΠΜ, και σύλληψή τους για σκοπούς απέλασης, με συνοπτικές διαδικασίες, λόγω του ότι ζήτησαν την αποδέσμευσή τους ή για άλλους λόγους που δεν στοιχειοθετήθηκαν .
- Κατακράτηση των προσωπικών εγγράφων τους (ταξιδιωτικών εγγράφων, δελτίου εγγραφής αλλοδαπού – alien book, άδειας παραμονής, άδειας οδήγησης κλπ.) από τους εργοδότες ή τους πράκτορες .
- Πρακτικές εκμετάλλευσης από εργοδότες π.χ. μη καταβολή μισθών , μη καταβολή εισφορών στο Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων , υπερβολικός φόρτος εργασίας/ υπέρβαση συμφωνημένου ωραρίου , παράλληλη απλήρωτη εργασία σε οικίες συγγενικών προσώπων και άλλα υποστατικά , παράλειψη ανοίγματος τραπεζικού λογαριασμού , μη ανανέωση του ασφαλιστικού συμβολαίου για ιατροφαρμακευτική περίθαλψη , καθόλου ή ανεπαρκής παραχώρηση ειδών διατροφής και πρώτης ανάγκης , ακατάλληλος χώρος διαμονής , αβάσιμες κατηγορίες για διάπραξη ποινικών αδικημάτων (π.χ. κλοπή) .
- Πρακτικές εκμετάλλευσης από ΙΓΕΕ π.χ. παράνομη και υπέρογκη χρέωση υπηρεσιών και παραπλάνηση , άσκηση πίεσης για παραμονή σε προβληματικό χώρο εργασίας , παραπλάνηση για τις πραγματικές συνθήκες εργασίας , εκμετάλλευση της εργασίας εν αναμονή εξεύρεσης νέου εργοδότη . Έγινε, επίσης, αναφορά σε μη προώθηση στο Τμήμα Εργασίας των αναφορών που γίνονται από οικιακές εργάτριες στα πλαίσια εξέτασης εργατικής διαφοράς για εμπλοκή των ΙΓΕΕ στις παραβιάσεις των δικαιωμάτων τους .
- Χρήση «εικονικών» εργοδοτών για σκοπούς εξασφάλισης άδειας εισόδου στην Κύπρο οικιακών εργατριών, με σκοπό την εργασιακή εκμετάλλευση, στον ίδιο ή σε άλλους τομείς εργασίας .
- Σεξουαλική παρενόχληση από εργοδότες και ελλιπής διερεύνηση των σχετικών καταγγελιών, τόσο από την Αστυνομία , όσο και από το Τμήμα Εργασίας .
- Περιστατικά βίαιης συμπεριφοράς από τους εργοδότες ή συγγενικά τους πρόσωπα .
- Ανεπαρκής εξέταση εργατικών διαφορών – καθυστερήσεις στην ολοκλήρωση της εξέτασης , περιορισμός στην καταγραφή των θέσεων των δύο πλευρών και επίλυση, κατά κύριο λόγο, των οικονομικών διαφορών , και ετεροβαρής υπέρ των εργοδοτών διαδικασία, καθώς στηρίζεται, εν πολλοίς, στην παραδοχή του εργοδότη για τις παραβιάσεις των όρων εργασίας για τις οποίες καταγγέλλεται .
- Άσκηση πίεσης από κρατικούς λειτουργούς για υπογραφή έγγραφου αποδέσμευσης ή για απόσυρση καταγγελιών εναντίον των εργοδοτών, με αντάλλαγμα τη μερική ικανοποίηση διεκδικήσεων .
- Ελλιπής πληροφόρηση για τις συνέπειες της υπογραφής του εγγράφου αποδέσμευσης, πιεστικές συνθήκες υπογραφής του εγγράφου και αδυναμία καταγγελίας για εργατική διαφορά με τον εργοδότη κατόπιν της αποδέσμευσης .
- Αναποτελεσματική πρόσβαση σε δικαιώματα κοινωνικής ασφάλισης (π.χ. σύνταξη) και υπηκοότητα .
- Μη εφαρμογή ειδικών κριτηρίων για τη φροντίδα ατόμων ΑμεΑ ή ατόμων με χρόνια προβλήματα υγείας που απαιτούν συνεχή ανακουφιστική μέριμνα και μεγάλη σωματική δύναμη .
33. Ενόψει του ότι σε ορισμένα παράπονα εμπεριέχονταν ενδείξεις που παρέπεμπαν σε εμπορία προσώπων για σκοπούς εργασιακής εκμετάλλευσης, διαβιβάσαμε το περιεχόμενο των παραπόνων αυτών στο Γραφείο Καταπολέμησης της Εμπορίας Προσώπων της Αστυνομίας, για περαιτέρω διερεύνηση, ενώ αλλά παράπονα που εμπεριείχαν αναφορές για εμπλοκή συγκεκριμένων ΙΓΕΕ σε πρακτικές εκμετάλλευσης, προωθήθηκαν στο Τμήμα Εργασίας, αρμόδιο για τον έλεγχο την σύννομης λειτουργίας τους .
Γενικές διαπιστώσεις
34. Όπως διαφαίνεται από τις αναφορές που περιλαμβάνονται στα παράπονα που συνεχίζουν να υποβάλλονται στο Γραφείο μου από οικιακές εργάτριες, εξακολουθούν να υφίστανται σοβαρά εμπόδια στην προστασία των δικαιωμάτων της ευάλωτης αυτής ομάδας εργαζομένων. Οι παραβιάσεις των εργασιακών τους δικαιωμάτων και η ευκολία απώλειας της νομιμότητας του καθεστώτος παραμονής τους στη Δημοκρατία, σε συνδυασμό με την μεγάλη οικονομική τους ανάγκη για εξόφληση των χρεών που δημιούργησαν για την άφιξή τους στην Κύπρο, τις καθιστούν εξαιρετικά ευάλωτες στην υπερεκμετάλλευση, αλλά και στη βία.
35. Η βία, στις διάφορες μορφές της, δυστυχώς αποτελεί κοινή συνισταμένη σε αρκετές από τις ατομικές υποθέσεις που διερευνώνται από το Γραφείο μου. Οι οικιακές εργάτριες συχνά καταγγέλλουν στις αρχές ότι δέχονται από τους εργοδότες, τους πράκτορες ή άλλα πρόσωπα του εργασιακού τους περιβάλλοντος κακομεταχείριση, απειλές, στέρηση της ελευθερίας τους, σεξουαλική παρενόχληση, ψυχολογική και σωματική βία. Σε αρκετές καταγγελίες, μάλιστα, περιλαμβάνονται αναφορές που σωρευτικά αποτελούν ενδείξεις για εμπορία προσώπου για σκοπούς εκμετάλλευσης. Ο δε χειρισμός των καταγγελιών αυτών παρουσιάζει ασυνέπεια και συχνά επαφίεται στην διακριτική ευχέρεια των λειτουργών που τις παραλαμβάνουν. Συνήθως, διερευνώνται στα πλαίσια εξέτασης εργατικών διαφορών, όπου -ενόψει των δυσκολιών τεκμηρίωσης των ισχυρισμών, παραμένουν στο επίπεδο της καταγραφής των θέσεων των δύο πλευρών.
36. Η σοβαρότητα και η συχνότητα των καταγγελιών αυτών δεν φαίνεται να απασχολεί εις βάθος τις κρατικές αρχές, οι οποίες, παρά τις εισηγήσεις του Γραφείου μου, δεν έχουν προβεί σε ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις για προστασία της ευάλωτης αυτής ομάδας εργαζομένων και για πρόληψη της βίας που ασκείται εις βάρος τους. Ως εκ τούτου, οι γυναίκες αυτές παραμένουν υπό καθεστώς αυξημένης επικινδυνότητας ως προς το ενδεχόμενο βίας και εκμετάλλευσης, στο οποίο συντείνουν συγκεκριμένοι παράγοντες:
- Η απόλυτη διασύνδεση με τον κλάδο της οικιακής εργασίας και με ένα συγκεκριμένο εργοδότη
37. Οι οικιακές εργάτριες αφίκνεινται στην Κύπρο για να εργαστούν στη φροντίδα ηλικιωμένων προσώπων, ατόμων με αναπηρίες ή ασθένειες, οικογενειών και οικιστικών μονάδων, και σε καμία περίπτωση δεν επιτρέπεται η μετακίνηση σε άλλο κλάδο απασχόλησης. Κάθε οικιακή εργάτρια είναι εγγεγραμμένη σε ένα εργοδότη και η οποιαδήποτε δυνατότητα συναινετικής αλλαγής χώρου εργασίας επαφίεται στην προθυμία του εργοδότη να την αποδεσμεύσει, με την υπογραφή σχετικού εντύπου (έγγραφο αποδέσμευσης – release paper). Σε περίπτωση που δεν υπάρχει η συναίνεση του εργοδότη για λύση της εργασιακής σχέσης, η οικιακή εργάτρια καλείται να αποδείξει ότι παραβιάζονται οι όροι εργοδότησής της ή ότι ήταν θύμα βίας, για να της επιτραπεί να αναζητήσει νέο εργοδότη. Εν αναμονή της ολοκλήρωσης της διαδικασίας, η οποία μπορεί να διαρκέσει μερικούς μήνες, η ίδια υποχρεούται να παραμείνει χωρίς εργασία και εισόδημα γεγονος που πρέπει να απασχολήσει τα αρμόδια τμήματα για εξέταση της καταγγελίας σε ασφυκτικά καθορισμένο χρονοδιάγραμμα .
38. Από τον εργοδότη, επίσης, εξαρτάται η ολοκλήρωση των μεταναστευτικών διατυπώσεων για την εγγραφή της μετανάστριας, καθώς και για την έκδοση και ανανέωση της άδειας παραμονής της. Δεν είναι λίγες οι φορές που διαπιστώνεται ότι εργοδότες παραλείπουν να προβούν σε εγγραφή των εργατριών, είτε για σκοπούς άτυπης «περιόδου δοκιμασίας» της εργασιακής σχέσης, είτε για αποφυγή δέσμευσης τραπεζικής εγγυητικής, είτε για σκοπούς διατήρησης των εργατριών εκτός νομιμότητας και, κατά συνέπεια, εκτός οποιουδήποτε ρυθμιστικού πλαισίου προστασίας των δικαιωμάτων τους. Ωστόσο, η δε παράλειψη της εγγραφής βαραίνει, σύμφωνα με τη Νομοθεσία , τις ίδιες τις οικιακές εργάτριες, επισύροντας την άμεση απέλασή τους.
39. Επίσης, δύναται , η άδεια παραμονής μιας οικιακής εργάτριας να ακυρώνεται κατόπιν μονομερούς αιτήματος του εργοδότη προς το Τμήμα Αρχείου Πληθυσμού και Μετανάστευσης, ή κατόπιν καταγγελίας του εργοδότη στην Αστυνομία για διάπραξη από την οικιακή εργάτρια αδικημάτων κατά περιουσίας, που είτε δεν εξετάζονται είτε δεν αποδεικνύονται.
40. Ως πάγια πρακτική, η οποία παρατηρείται στην συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων, οι εργοδότες διατηρούν στην κατοχή τους τα προσωπικά έγγραφα των μεταναστριών (ταξιδιωτικά έγγραφα, άδειες παραμονής, δελτία εγγραφής), καθόλη τη διάρκεια της παραμονής τους στη χώρα. Η ενέργεια αυτή των εργοδοτών ενθαρρύνεται από τους πράκτορες και συναντά την ανοχή των κρατικών αρχών, οι οποίες περιορίζονται στην απλή διαμεσολάβηση για επιστροφή των εγγράφων, χωρίς να προβαίνουν ωστόσο σε άσκηση ποινικής δίωξης ή σε διοικητικές κυρώσεις κατά των εργοδοτών.
- Αθέατος χώρος διαμονής και εργασίας
41. Ο χώρος εργασίας των οικιακών εργατριών ταυτίζεται σχεδόν πάντα με το χώρο διαμονής, καθιστώντας τα όρια μεταξύ εργασιακού και προσωπικού χρόνου ρευστά. Ως αποτέλεσμα, η παραβίαση του ωραρίου απασχόλησης, η οποία φτάνει συχνά τα όρια της εκμετάλλευσης και της καταναγκαστικής εργασίας, αποτελεί μια από τις κυρίαρχες αναφορές στις καταγγελίες που οι εργάτριες υποβάλουν στις αρχές. Μπροστά στην αδυναμία τεκμηρίωσης των αναφορών αυτών, οι υπηρεσίες αρκούνται στο να καταγράψουν τις θέσεις των δύο πλευρών.
42. Οι δε συνθήκες διαμονής των εργατριών πιστοποιούνται τυπικά από τον κοινοτάρχη, χωρίς επίσκεψη στο χώρο, για σκοπούς έκδοσης της σχετικής θεώρησης εισόδου από το Τμήμα Αρχείου Πληθυσμού και Μετανάστευσης. Κατόπιν τούτου, καμία κρατική αρχή δεν προβαίνει σε επιθεώρηση του χώρου αυτού, στη βάση του ασύλου της οικίας. Κανένας έλεγχος δεν διενεργείται ούτε όταν γίνονται επίσημες καταγγελίες για ακατάλληλο χώρο διαμονής από τις εργάτριες στα πλαίσια των εργατικών τους παραπόνων.
43. Στον αθέατο αυτό χώρο εργασίας αυξάνονται οι πιθανότητες κρουσμάτων άσκησης βίας, οποιασδήποτε μορφής, και δη της έμφυλης βίας, η οποία άλλοτε γίνεται ανεκτή από τις εργάτριες, υπό το φόβο της απώλειας της εργασίας τους, και άλλοτε καταγγέλλεται, χωρίς ωστόσο δυνατότητα τεκμηρίωσης.
- Ελλιπές θεσμικό πλαίσιο εξέτασης των παραπόνων και προστασίας των οικιακών εργατριών
44. Όπως αναλύθηκε εκτενώς στα πλαίσια της εφ’ όλης της ύλης Τοποθέτησης που υποβλήθηκε στις αρμόδιες αρχές το 2013, το ανεπαρκές πλαίσιο νομικής και θεσμικής θωράκισης των δικαιωμάτων της ιδιαίτερα ευάλωτης αυτής ομάδας γυναικών/μεταναστριών εργαζομένων, αλλά και ο τρόπος εφαρμογής των υφιστάμενων ρυθμίσεων, παρουσιάζουν σοβαρές ελλείψεις που παράγουν ενδημικά φαινόμενα παραβίασης θεμελιωδών δικαιωμάτων των οικιακών εργατριών.
45. Ως αποτέλεσμα των αδυναμιών και των κενών του υφιστάμενου θεσμικού πλαισίου, καθώς και της δυσκολίας τεκμηρίωσης των όσων βιώνουν, οι οικιακές εργάτριες αντιμετωπίζουν σοβαρούς περιορισμούς στη διεκδίκηση των δικαιωμάτων τους. Κατά συνέπεια, πολλές από τις περιπτώσεις αυθαιρεσιών, διακρίσεων ή ακόμα και σοβαρής παραβίασης δικαιωμάτων και βίας, που δυνατόν να στοιχειοθετούν διάπραξη ποινικών αδικημάτων, , σπάνια φτάνουν ενώπιον των αρμόδιων δημοσίων ή αστυνομικών αρχών και ακόμα πιο σπάνια ενεργοποιούνται οι μηχανισμοί επιβολής ποινικών ή διοικητικών κυρώσεων.
46. Είναι αρκετά συχνά που οικιακές εργάτριες καταφεύγουν στους πράκτορες, σε δικηγόρους, σε Μη Κυβερνητικούς Οργανισμούς ή στο Γραφείο μου για εκπροσώπηση και διαμεσολάβηση με τις υπηρεσίες και για διατήρηση του νόμιμου καθεστώτος παραμονής τους. Όπως διαπιστώνω από τις καταγγελίες που μου υποβάλλονται , δεν είναι λίγες οι φορές που οικιακές εργάτριες, στην προσπάθεια τους να αποφύγουν ένα ανεπιθύμητο περιβάλλον εργασίας, καταλήγουν να απωλέσουν την άδεια παραμονής τους και παραμένουν στη χώρα υπό άτυπο καθεστώς, το οποίο τις καθιστά εκτός του ελάχιστου προστατευτικού πλαισίου και ακόμα πιο ευάλωτες στην εκμετάλλευση και στην παραβίαση βασικών δικαιωμάτων.
- Πραγματικός φόβος για απώλεια του καθεστώτος παραμονής και απέλαση
47. Η εξάρτηση με ένα συγκεκριμένο εργοδότη, το ανεπαρκές πλαίσιο προστασίας και διεκδίκησης δικαιωμάτων και η απουσία κυρώσεων στους εργοδότες που προβαίνουν σε σοβαρές παραβιάσεις ή σε άσκηση βίας δημιουργούν συνδυαστικά την αντίληψη ότι η οποιαδήποτε προσπάθεια μιας οικιακής εργάτριας για δικαίωση θα ήταν ατελέσφορη και θα οδηγούσε, συνεπακόλουθα, σε απώλεια του καθεστώτος παραμονής της.
48. Ο φόβος αυτός, ο οποίος, ως συνάγεται από τα πιο πάνω, είναι πραγματικός, δημιουργεί ασφυκτικές συνθήκες εργασίας για τις οικιακές εργάτριες. Μπροστά στο ενδεχόμενο μη οικειοθελούς από μέρους τους τερματισμού της απασχόλησής τους, σε συνδυασμό με το δυσανάλογο κόστος που επωμίστηκαν για την άφιξή τους και τις συνέπειες που θα επιφέρει στις ίδιες ή / και στις οικογένειές τους η επιστροφή στη χώρα καταγωγής τους, οι οικιακές εργάτριες παραμένουν στο χώρο εργασίας τους και υπομένουν όχι μόνο την παραβίαση των όρων απασχόλησής τους, αλλά και απειλές και συμπεριφορές βίας, χωρίς να καταγγέλλουν οτιδήποτε. Αρκετές φορές καταφεύγουν σε άλλα μέλη της οικογένειας ή στους πράκτορες , με την ελπίδα αλλαγής των συνθηκών στις οποίες εργάζονται, αποφεύγοντας να προβούν σε επίσημη καταγγελία, η οποία -ενόψει των πρακτικών δυσκολιών τεκμηρίωσης των ισχυρισμών τους- δεν διασφαλίζει την αλλαγή αυτή.
49. Ενώπιον των δύσκολων επιλογών τους, κάποιες οικιακές εργάτριες καταφεύγουν στην απροειδοποίητη εγκατάλειψη του χώρου εργασίας τους, δυσχεραίνοντας, πολλές φορές εν αγνοία τους, τη δυνατότητα διεκδίκησης των δικαιωμάτων τους.
- Ελλιπής πληροφόρηση για τα δικαιώματα τους και απουσία δομών στήριξης και πολιτικών ένταξης
50. Οι οικιακές εργάτριες αφίκνεινται στην Κύπρο διαμέσου της μεσολάβησης ΙΓΕΕ, έχοντας υπογράψει το συμβόλαιο απασχόλησής τους, στην ελληνική ή αγγλική γλώσσα, και γνωρίζοντας ελάχιστα για τις πραγματικές συνθήκες στις οποίες θα εργαστούν. Ενίοτε, με την άφιξή τους, διαπιστώνουν ότι η οικία στην οποία θα εργαστούν δεν ανήκει στον εγγεγραμμένο εργοδότη. Σε άλλες περιπτώσεις, με τη πάροδο των πρώτων εβδομάδων, συνειδητοποιούν ότι αναγκάζονται να εργαστούν υπό συνθήκες που δεν συμφωνήθηκαν ή ακόμα υπό συνθήκες ψυχολογικής και οικονομικής βίας. Σε κάθε περίπτωση, η δυνατότητα άμεσης πρόσβασής τους σε φορέα που θα τις ενημερώσει για τα δικαιώματά τους και το θεσμικό πλαίσιο προστασίας τους σε περίπτωση παραβίασης είναι μηδαμινή. Ο απομονωμένος χώρος εργασίας τους και η απαίτηση ορισμένων εργοδοτών σε εργασία, έναντι αμοιβής, της ημεραργίας της Κυριακής, συντείνουν στην κοινωνική απομόνωση και στην ελλιπή πληροφόρησή τους. Υπό αυτές τις συνθήκες, οι οικιακές εργάτριες καθίστανται εξαιρετικά ευάλωτες στην παραπλάνηση, στην εξαπάτηση και στην εκμετάλλευση, αλλά και σε κάθε μορφή βίας.
51. Η μέχρι στιγμής προσπάθεια ενημέρωση τους, που έχει αναληφθεί από το Κράτος για τις αναμενόμενες συνθήκες εργασίας τους στην Κύπρο, για τυχόν κινδύνους εκμετάλλευσης και για τους φορείς στους οποίους μπορούν να απευθυνθούν εάν υφίστανται βία ή κακομεταχείριση φαίνεται να μην έχει καταστεί πλήρως κατανοητή μέχρι σήμερα .
52. Παράλληλα, η νέα πολιτική που εφαρμόζεται από το 2015 και η πρόσφατη αναθεώρηση της Σύμβασης Απασχόλησης, παρότι οδήγησαν σε μεγαλύτερη κινητικότητα των οικιακών εργατριών εντός του κλάδου, δεν ρυθμίζουν με σαφήνεια και με τρόπο ξεκάθαρο τα όρια της εργασιακής σχέσης, ούτε προνοούν για κυρώσεις έναντι των εργοδοτών που παραβιάζουν τους όρους απασχόλησης ή κακομεταχειρίζονται τις εργοδοτούμενές τους.
53. Στην ελλιπή πληροφόρηση των μεταναστριών, ως παράγοντα ευαλωτότητας, προστίθεται η παντελής απουσία κρατικής μέριμνας για ένταξή τους στην κυπριακή κοινωνία. Θεωρούμενες ως προσωρινά διαμένουσες στη Δημοκρατία, οι οικιακές εργάτριες εκφεύγουν, μέχρι σήμερα, των όποιων κρατικών σχεδιασμών για ένταξη των μεταναστών, παρά το γεγονός ότι συνιστούν το 50% του μεταναστευτικού πληθυσμού από τρίτες χώρες, σημειώνουν συχνά πολύχρονη παραμονή στη χώρα, αποκτούν δεσμούς με τον τόπο και προσδοκούν σε απόκτηση μονιμότερου καθεστώτος και διευρυμένων δικαιωμάτων. Ως αποτέλεσμα της απουσίας δομών ένταξης της ομάδας αυτής στις τοπικές κοινότητες και στην ευρύτερη κοινωνία, οι οικιακές εργάτριες παραμένουν στην απομόνωση και στον αθέατο χώρο εργασίας τους, χωρίς την απαραίτητη ενημέρωση, στήριξη και δικτύωση που θα καθιστούσε δυνατή την υποβολή καταγγελιών εκ μέρους τους σε περίπτωση που βιώνουν συμπεριφορές βίας ή εκμετάλλευσης.
- Στερεότυπες αντιλήψεις για τη γυναικεία μετανάστευση και την οικιακή εργασία
54. Τα περιστατικά βίας και εκμετάλλευσης κατά των οικιακών εργατριών, καθώς και η θεσμική ανεπάρκεια , συνδέονται αναντίρρητα με τις εδραιωμένες αντιλήψεις για τις γυναίκες μετανάστριες και για τη φύση της οικιακής εργασίας. Δυστυχώς, στην κυπριακή κοινωνία εξακολουθεί να κυριαρχεί η πατριαρχική αντίληψη ότι η εργασία που επιτελείται στον οικιακό χώρο και η φροντίδα της οικογένειας αφορούν αποκλειστικά στο γυναικείο φύλο, δεν αποτελούν «κανονική» εργασία και δεν δύναται να διέπονται από οποιοδήποτε εργασιακό προστατευτικό πλαίσιο. Όταν δε η εργασία αυτή επιτελείται από μετανάστριες, οι αξιώσεις για δίκαιους και τακτικούς μισθούς, συμφωνημένο ωράριο και αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας, αντιμετωπίζονται συχνά με απαξίωση. Στην ίδια νοοτροπία εδράζει, εύλογα, και η επιμονή για υπαγωγή της διαχείρισης της οικιακής εργασίας από μετανάστριες στις αρμοδιότητες της μεταναστευτικής αρχής και όχι στις κρατικές υπηρεσίες που ρυθμίζουν τα εργασιακά θέματα.
55. Στα ίδια πλαίσια, η ετεροβαρής εφαρμογή του θεσμικού πλαισίου εις βάρος των οικιακών εργατριών έχει εμπεδωθεί στη συλλογική αντίληψη ως κάτι «φυσικό» και αναγκαίο. Έχει, μάλιστα, καλλιεργηθεί σε τέτοιο βαθμό η πεποίθηση ότι οι οικιακές εργάτριες αποτελούν μια «ειδική» και εντελώς διακριτή κατηγορία εργαζομένων, που καθίσταται εν πολλοίς αποδεχτή -σε βαθμό που γίνεται αόρατη- η συστηματική παραβίαση των εργασιακών τους δικαιωμάτων, πολλές φορές και των θεμελιωδών δικαιωμάτων τους ως ανθρώπων, ακόμα και από τους ίδιους τους εργοδότες που δεν έχουν τέτοια πρόθεση. Και όμως, οι γενεσιουργές αιτίες κάθε μορφής βίας κατά των μεταναστριών -άγνοια, προκατάληψη, ρατσισμός, - είναι οι ίδιες και οι συνέπειες τους στα θύματα και στο επίπεδο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, εξίσου σοβαρές και επικίνδυνες.
56. Η πρόσφατη εμπειρία με την επιλογή και δολοφονία γυναικών μεταναστριών κατέδειξε, στον υπέρτατο βαθμό, την επικινδυνότητα της αντίληψης που υποτιμά τη ζωή και τα δικαιώματα των γυναικών αυτών, αλλά και της πεποίθησης ότι τα αδικήματα που στρέφονται εναντίον τους θα παραμείνουν στην αφάνεια και θα απασχολήσουν σε μικρότερο βαθμό τις κρατικές αρχές.
Καταληκτικά συμπεράσματα
57. Είναι γεγονός ότι, πέντε χρόνια μετά την υποβολή της Τοποθέτησης του Γραφείου μου για το καθεστώς των οικιακών εργατριών στην Κύπρο, και παρά τις συστάσεις που έγιναν στην Κυπριακή Δημοκρατία από διεθνείς και ευρωπαϊκούς οργανισμούς επί του θέματος, ελάχιστα έχουν γίνει προς την κατεύθυνση της αναθεώρησης της πολιτικής για την απασχόληση των οικιακών εργατριών στην Κύπρο και της λήψης μέτρων πρόληψης της εκμετάλλευσής τους. Οι υφιστάμενες πολιτικές για την προστασία των εργαζομένων στο συγκεκριμένο κλάδο και για ουσιαστικό έλεγχο των συνθηκών διαβίωσής τους εξακολουθούν να είναι προβληματικές και ανεπαρκείς. Η απουσία λήψης αυστηρών μέτρων για να αρθούν οι όποιες ανισότητες αφορούν στο σύμπλεγμα φύλου, οικιακού χώρου, εργασίας και μετανάστευσης έχουν ως αποτέλεσμα, οι γυναίκες αυτές να εξακολουθούν να βρίσκονται αντιμέτωπες με μία θεσμική διάκριση και ένα κοινωνικό στίγμα που τις εγκλωβίζει στο περιθώριο της μεταναστευτικής πολιτικής, αποτελώντας ένα εργατικό δυναμικό με χαμηλό κόστος και κύρος. Αν αυτό συνδυαστεί με τις πρακτικές που αναπτύσσονται στην καθημερινότητα των μεταναστριών, είναι προφανές ότι η πολυάριθμη, εξαιρετικά αυτή ευάλωτη, ομάδα του γυναικείου μεταναστευτικού πληθυσμού βρίσκεται καθημερινά ενώπιον του φάσματος της υπερεκμετάλλευσης και της έκθεσης σε πιθανή βία.
58. Στους παράγοντες που συντελούν στην εμφάνιση φαινομένων εξαναγκασμού και βίας εναντίον των οικιακών εργατριών περιλαμβάνονται οι σχέσεις εξουσίας που δημιουργούνται από την κατάχρηση της ευάλωτης θέσης, τη μεγάλη οικονομική ανάγκη, τον βάσιμο φόβο του τερματισμού της απασχόλησης και της απέλασης, το αναποτελεσματικό πλαίσιο προστασίας τους από την πολιτεία, την απουσία διοικητικών κυρώσεων κατά των εργοδοτών, την κοινωνική απομόνωση και την επικρατούσα κουλτούρα ανοχής της εκμετάλλευσης των εργαζομένων στο συγκεκριμένο κλάδο.
59. Οι παράγοντες αυτοί, πέραν του ότι συμβάλλουν στην εμφάνιση των περιστατικών, παράλληλα αποτρέπουν την καταγγελία των περιστατικών από τις ίδιες τις οικιακές εργάτριες, καθιστώντας το φαινόμενο ακόμα πιο αθέατο. Η ανάδειξη των πραγματικών διαστάσεων του φαινομένου και η καταπολέμηση της «μειωμένης αναφοράς» (underreporting) των περιστατικών, αποτελεί μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της πολιτείας, ωστόσο, θα πρέπει να αποτελέσει και μια από τις προτεραιότητες της στην προσπάθεια αντιμετώπισης και πρόληψης της βίας κατά των μεταναστριών που εργάζονται στον τομέα της οικιακής εργασίας.
60. Ακόμα περισσότερο ευάλωτες στην εκμετάλλευση και τη βία είναι οι οικιακές εργάτριες που, για οποιοδήποτε λόγο, παραμένουν στην Κύπρο και εργάζονται παράτυπα. Ο πληθυσμός των γυναικών αυτών, αν και δεν δύναται να υπολογιστεί ακριβώς, εκτιμάται σε αρκετές χιλιάδες και δεν αποκλείεται να πλησιάζει αριθμητικά τις οικιακές εργάτριες με έγκυρη άδεια παραμονής.
61. Η άτυπη και αρρύθμιστη παραμονή και εργασία για τις γυναίκες αυτές αποτελεί δυνητικά πηγή παραβίασης θεμελιωδών δικαιωμάτων τους, καθώς τελούν υπό καθεστώς αυξημένου φόβου, ακόμα μεγαλύτερης απομόνωσης και μειωμένων δυνατοτήτων θεσμικής προστασίας . Είναι γι’ αυτούς τους λόγους που ο χειρισμός τους καθαρά υπό όρους παραβίασης των μεταναστευτικών διατυπώσεων εμπεριέχει σοβαρό κίνδυνο παράβλεψης εκείνων των περιστατικών εκμετάλλευσης και βίας που δυνατόν να στοιχειοθετούν αξιόποινες πράξεις , τα οποία χρήζουν πολύ διαφορετικής αντιμετώπισης στη βάση της Οδηγίας 2012/29/ΕΕ ημερ. 25/10/2012 για τη θέσπιση ελάχιστων προτύπων σχετικά με τα δικαιώματα, την υποστήριξη και την προστασία θυμάτων της εγκληματικότητας. Η εν λόγω Οδηγία προβλέπει ότι τα θύματα θα πρέπει να αναγνωρίζονται και να αντιμετωπίζονται με σεβασμό, ευαισθησία και επαγγελματισμό και χωρίς κανενός είδους διακρίσεις και ότι τα δικαιώματα που θεσπίζονται δεν εξαρτώνται από το καθεστώς διαμονής των θυμάτων στο έδαφός τους ,από την ιθαγένεια ή την εθνικότητά τους. Στην πράξη, άτυπες μετανάστριες που κατά τον εντοπισμό τους αναφέρουν ότι βρέθηκαν εκτός νομιμότητας, χωρίς τη δική τους υπαιτιότητα ή για σκοπούς «απόδρασης» από σκληρές συνθήκες εργασίας ή καταστάσεις βίας, θα πρέπει να αντιμετωπίζονται πρώτιστα ως πιθανά θύματα εκμετάλλευσης και βίας και όχι ως παραβάτες της μεταναστευτικής νομοθεσίας. Σε αντίθετη περίπτωση, ελλοχεύει ο κίνδυνος άμεσης ενεργοποίησης των διαδικασιών απομάκρυνσης από τη χώρα, και συνεπώς της δεύτερης δικής τους θυματοποίησης και ατιμωρησίας των εκμεταλλευτών .
62. Με προβληματίζει έντονα το ότι την ίδια στιγμή που η εμπορία προσώπων, οι πρακτικές εκμετάλλευσης και η έμφυλη βία, ως κοινωνικά φαινόμενα, τυγχάνουν ολοένα και μεγαλύτερης αναγνώρισης και ποινικής αντιμετώπισης, η εκμετάλλευση και η βία κατά των οικιακών εργατριών παραμένει ακόμα αθέατη και ταλαντεύεται στην κοινή γνώμη ανάμεσα στις ηθικά επιτρεπτές ή ανεπίτρεπτες πρακτικές. Στα ίδια πλαίσια κινείται και η διοικητική πρακτική, από την οποία απουσιάζουν οι ανάλογες και αποτρεπτικές κυρώσεις σε όσους ασκούν βία κατά των οικιακών εργατριών και οι πρόνοιες για προστασία τους από αυτό το ενδεχόμενο . Ως αποτέλεσμα, κοινωνία και πολιτεία αποτυγχάνουν να αναγνωρίσουν το πρόβλημα, συμβάλλοντας στη διατήρηση, και ενίοτε στην κλιμάκωσή του.
63. Η προστασία της ευάλωτης ομάδας των εργαζομένων οικιακών εργατριών μπορεί να καταστεί έγκαιρη και αποτελεσματική, μόνο εφόσον η Πολιτεία εγκύψει με τη δέουσα σοβαρότητα και αποφασιστικότητα στο συνολικό ανασχεδιασμό του θεσμικού πλαισίου που ρυθμίζει την οικιακή εργασία στην Κύπρο, κατά τρόπο που να συνάδει με την εργατική νομοθεσία, με την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και με την έμφυλη διάσταση του ζητήματος. Τονίζεται, δε, ότι η προσπάθεια αυτή, ιδανικά, θα πρέπει να διαχωριστεί από οποιαδήποτε άλλη ενέργεια για συνολική αναθεώρηση του μεταναστευτικού πλαισίου, ενόψει της ευαλωτότητας και των ιδιαιτεροτήτων που χαρακτηρίζουν την ομάδα των οικιακών εργατριών, και η οποία απαιτεί μια ειδικότερη και στοχευμένη αντιμετώπιση. Η δε πρόληψη της εκμετάλλευσης και της βίας κατά των οικιακών εργατριών μπορεί να επιτευχθεί μόνο με την επαρκή ενημέρωση των ιδίων για τα δικαιώματα τους και για τους τρόπους θεραπείας σε περίπτωση που αυτά παραβιάζονται και με τη ριζική αλλαγή των νοοτροπιών που επικρατούν στην κυπριακή κοινωνία για τις γυναίκες μετανάστριες και τη φύση της εργασίας τους, διαμέσου της εκπαίδευσης.
Εισηγήσεις
64. Υπό το φως όλων των πιο πάνω, εισηγούμαι την ολιστική αναθεώρηση της πολιτικής , παραμονής και εργασίας στην Κύπρο των αλλοδαπών οικιακών εργατριών, κατά τρόπο που να αίρονται οι επιμέρους παράγοντες ευαλωτότητας που αναφέρονται στην παρούσα Τοποθέτηση. Για επίτευξη του σκοπού αυτού απαιτείται μία ολιστική, πολύπλευρη και συντονισμένη προσέγγιση του ζητήματος, για επίτευξη μιας δικαιότερης μεταναστευτικής διαχείρισης του θέματος και για όσο το δυνατόν αποτελεσματικότερη διασφάλιση των δικαιωμάτων της ιδιαίτερης αυτής ευάλωτης ομάδας εργαζομένων.
65. Προς αυτή την κατεύθυνση, επαναφέρω και εμπλουτίζω τις εισηγήσεις μου για τη λήψη άμεσων και ουσιαστικών μέτρων, σε σχέση με τα ακόλουθα ζητήματα:
✓ Επικύρωση Σύμβασης ΔΟΕ - Η κύρωση της Σύμβασης αποτελεί μία διορθωτική κίνηση προς την κατεύθυνση της βελτίωσης των συνθηκών εργασίας των οικιακών εργατριών και, ταυτοχρόνως, της κατάργησης διακρίσεων εις βάρος τους, καθώς οι πρόνοιες της Σύμβασης διασφαλίζουν ένα ελάχιστο επίπεδο αξιοπρεπών συνθηκών εργασίας για αυτές, , συμβάλοντας ουσιαστικά στη διαμόρφωση ενός συνεκτικού και αυστηρότερου ρυθμιστικού πλαισίου που θα σέβεται και θα προστατεύει ουσιαστικά τα εργασιακά και θεμελιώδη δικαιώματα της ομάδας αυτής.
✓ Μεταφορά της αρμοδιότητας διαχείρισης όλων όσων αφορούν στο εργασιακό καθεστώς των οικιακών εργατριών από το Υπουργείο Εσωτερικών στο Υπουργείο Εργασίας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων –Η μεταφορά της αρμοδιότητας θα συμβάλει ουσιαστικά στην εξυγίανση του θεσμικού πλαισίου, παρέχοντας περισσότερες δικλείδες ασφαλείας για αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας και ενσωμάτωσης των οικιακών εργατριών στην κοινωνία, στην αναγνώριση ότι η οικιακή εργασία αποτελεί «πραγματική» εργασία και στην πρόληψη των παραβιάσεων και των καταχρήσεων. Εξάλλου, η αναγκαιότητα της μεταφοράς της αρμοδιότητας αναγνωρίστηκε ήδη από το 2010, στα πλαίσια συνεδρίας του Υπουργικού Συμβουλίου .
✓ Περαιτέρω εμπλουτισμός της Σύμβασης Απασχόλησης – Προς αποφυγή των ασαφειών και των κενών που δημιουργούν τις προϋποθέσεις της εκμετάλλευσης, η Σύμβαση Απασχόλησης θα πρέπει να περιλαμβάνει την επακριβή περιγραφή των προς εκτέλεση καθηκόντων, των ευθυνών που αναλαμβάνονται και των απαιτούμενων ικανοτήτων, του εργάσιμου ωραρίου και του χρόνου ξεκούρασης, των πληρωμών για υπερωρίες, λεπτομέρειες για το χώρο διαμονής, πληροφορίες για τον τρόπο διάλυσης της εργασιακής σχέσης και οποιεσδήποτε άλλες ειδικές ρυθμίσεις συναποφασιστούν ανάμεσα στα εμπλεκόμενα μέρη.
✓ Πραγματική και υπεύθυνη ενημέρωση των οικιακών εργατριών για τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις τους – Θα πρέπει να εκπονηθεί και να διανέμεται στις οικιακές εργάτριες, μαζί με τη Σύμβαση Απασχόλησής τους, έντυπο μεταφρασμένο στη μητρική τους γλώσσα, το οποίο να περιλαμβάνει τις κύριες πρόνοιες των Νομοθεσιών που τυγχάνουν εφαρμογής κατά την παραμονή και εργασία τους στην Κύπρο, τις βασικές ενδείξεις για το τι συνιστά εκμετάλλευση και βία, καθώς και τα στοιχεία επικοινωνίας των υπηρεσιών, στους οποίους μπορούν να απευθυνθούν για καθοδήγηση ή καταγγελία. Η αποτελεσματική ενημέρωση των οικιακών εργατριών θα συμβάλει στην ενδυνάμωσή τους, θα μειώσει την εξάρτησή τους στα ΙΓΕΕ για διαχείριση των υποθέσεών τους, καθώς και την ευαλωτότητά τους έναντι του ενδεχομένου λανθασμένης καθοδήγησης ή/ και εκμετάλλευσης.
✓ Απεξάρτηση από συγκεκριμένο εργοδότη – Η μερική κινητικότητα των οικιακών εργατριών εντός του κλάδου της οικιακής εργασίας, υπό προϋποθέσεις, όπως έχει εφαρμοστεί από το 2015 με τη Νέα Πολιτική, αποτελεί βήμα προς την ορθή κατεύθυνση.
✓ Αποφασιστική αντιμετώπιση της σεξουαλικής παρενόχλησης, της κακομεταχείρισης και της βίας – Για σκοπούς πρόληψης του φαινομένου, καίριας σημασίας είναι η θεσμοθέτηση της δυνατότητας διαμονής της οικιακής εργάτριας εκτός της οικίας του εργοδότη, εκτός στις περιπτώσεις όπου αυτό δεν είναι αντικειμενικά εφικτό. Επιπλέον, η διερεύνηση των καταγγελιών θα πρέπει να διενεργείται με θυματοκεντρική προσέγγιση, και όχι με γνώμονα τη μεταναστευτική διαχείριση, ούτως ώστε οι οικιακές εργάτριες, και ιδίως όσες απώλεσαν τη νόμιμη παραμονή τους, να μην αποθαρρύνονται από το να καταγγέλλουν τα περιστατικά. Θα πρέπει, επίσης, να ενδυναμωθούν οι μηχανισμοί εντοπισμού των θυμάτων σοβαρής εργασιακής εκμετάλλευσης και παραπομπής τους στις ανάλογες υπηρεσίες στήριξης, ανεξάρτητα από το καθεστώς παραμονής τους καθώς επίσης για σκοπούς καταστολής της βίας, πρέπει να ενεργοποιηθούν κυρωτικά/ ποινικά μέτρα κατά των εργοδοτών που καταγγέλλονται για σοβαρές εργασιακές παραβιάσεις, σεξουαλική παρενόχληση ή άλλη μορφή βίας, και, όταν διαπιστώνεται συστηματική παραβίαση, οι εργοδότες να στερούνται οριστικά του δικαιώματος της απασχόλησης οικιακών εργατριών από τρίτες χώρες.
✓ Αύξηση ελέγχων από Επιθεωρητές και άλλες ελεγκτικές αρχές, με σεβασμό στην ιδιαιτερότητα του οικογενειακού περιβάλλοντος, ώστε να εξαλειφθεί η υπερεκμετάλλευση και κακομεταχείριση. Οι επιθεωρήσεις στον τομέα της οικιακής εργασίας θα πρέπει να εντατικοποιηθούν και να επικεντρωθούν στην παρακολούθηση των συνθηκών εργασίας των οικιακών εργατριών και στην παροχή δυνατότητας σε αυτές να αναφέρουν τις πραγματικές τους καταστάσεις μέσω της θέσπισης σαφών προτύπων και διαδικασιών για την ενημέρωσή τους σε σχέση με τα δικαιώματά τους και για την ασφαλή πρόσβασή τους στους μηχανισμούς στήριξης των θυμάτων και δικαιοσύνης .
✓ Ενίσχυση του ελέγχου των ΙΓΕΕ για σκοπούς πρόληψης της εργασιακής εκμετάλλευσης – Μέσω της ενίσχυσης του προσωπικού του Τμήματος Εργασίας και της αξιολόγησης της εφαρμογής της σχετικής Νομοθεσίας, από τη θέσπισή της μέχρι σήμερα. Θα πρέπει, επίσης, να αξιοποιηθούν τα ευρήματα και οι διαπιστώσεις του Τμήματος, με στόχο τον εντοπισμό και τη διόρθωση των θεσμικών κενών που επιτρέπουν την εμπλοκή των ΙΓΕΕ σε πρακτικές εκμετάλλευσης των οικιακών εργατριών.
✓ Αναγνώριση του επαγγέλματος των οικιακών εργατριών και του προσωπικού φροντίδας καθώς και των προσφερόμενων από αυτούς υπηρεσιών ως πραγματικών και διακριτών τομέων εργασίας - Τα ειδικά προσόντα και η προηγούμενη αποκτηθείσα πείρα που απαιτούνται για την εργοδότηση οικιακών εργατριών για σκοπούς φροντίδας ΑμεΑ ή ηλικιωμένων ή παιδιών, καθώς και τα αυξημένα καθήκοντα τους (π.χ. 24ωρη διαθεσιμότητα, χρέη νοσηλεύτριας κτλ.), θα πρέπει να αναγνωριστούν επαρκώς και να οδηγήσουν σε ανάλογη αμοιβή, για σκοπούς παροχής κινήτρου συνέχισης της εργασίας και αποφυγή της εγκατάλειψης.
66. Κρίνω σκόπιμο στο σημείο αυτό να τονίσω ότι ο σχεδιασμός και η αποτελεσματική εφαρμογή ενός νέου πλαισίου για την , παραμονή και εργασία των οικιακών εργατριών στην Κύπρο επιβάλλουν τη συμμετοχή, στη συζήτηση των σχετικών αποφάσεων, όλων των εμπλεκομένων και ενδιαφερομένων για το θέμα φορέων. Προς τούτο, εισηγούμαι όπως ο σχεδιασμός του νέου πλαισίου διενεργηθεί στα πλαίσια ενός δομημένου, συστηματικού και εποικοδομητικού διαλόγου ανάμεσα στους δημόσιους φορείς, και την κοινωνία πολιτών που σχετίζονται με το αντικείμενο, στους εργοδότες καθώς επίσης, στα οργανωμένα σύνολα των ίδιων των οικιακών εργατριών. Με τον τρόπο αυτό, θα εξυπηρετηθεί, αφενός, ο στόχος του σχεδιασμού ενός ολοκληρωμένου και πιο δίκαιου πλαισίου, και αφετέρου, θα διασφαλιστεί η αποτελεσματική εφαρμογή των συμφωνηθέντων από όλα τα εμπλεκόμενα μέρη. Εξίσου σημαντικό είναι η διάσταση του φύλου να ενταχθεί σε όλο το εύρος της δημόσιας συζήτησης και δράσης για το θέμα.
67. Η Τοποθέτηση υποβάλλεται στο Υπουργείο Εσωτερικών και στο Υπουργείο Εργασίας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, στις αρμοδιότητες των οποίων εμπίπτουν τα ζητήματα που άπτονται των εισηγήσεών μου, για τις δικές τους ενέργειες.
