Την ελπίδα η απόφαση που θα εκδώσει την ερχόμενη Τρίτη 9 Ιουλίου το Μόνιμο Κακουργιοδικείο Κύπρου που εξέτασε στη Λάρνακα τα γεγονότα της φονικής έκρηξης στη Ναυτική Βάση «Ευάγγελος Φλωράκης» στο Μαρί την 11^η Ιουλίου 2011, να κατανείμει ευθύνες εκεί που υπάρχουν και εκεί που πραγματικά υπάρχουν, εξέφρασε σήμερα ο Υπουργός Δικαιοσύνης και Δημόσιας Τάξης Ιωνάς Νικολάου προσθέτοντας ότι «αυτοί που ευθύνονται πρέπει να τιμωρηθούν, έστω και αν αυτοί που ευθύνονταν πολιτικά ουδέποτε ανέλαβαν τις ευθύνες τους».

Δύο χρόνια συμπληρώνονται την ερχόμενη Πέμπτη, από τη φονική έκρηξη στο Μαρί, που στοίχισε τη ζωή σε 13 συνανθρώπους μας, ενώ άλλοι 60 τραυματίστηκαν. Η τραγωδία της 11ης Ιουλίου 2011 χαρακτηρίστηκε ως μία από τις μεγαλύτερες στη σύγχρονη ιστορία του τόπου.

Από την πρώτη στιγμή, το λαϊκό αίσθημα απαιτούσε την παραδειγματική τιμωρία των ενόχων, κάτι που θα διαφανεί την ερχόμενη Τρίτη, οπόταν το Κακουργιοδικείο Λάρνακας θα εκδώσει την ετυμηγορία του επί της υπόθεσης. Οι συνέπειες από την τραγική έκρηξη ήταν ολέθριες.

Οικογένειες ξεκληρίστηκαν, με τους 13 ήρωες, από το υπέρτατο καθήκον προς την πατρίδα, αλλά και προς τον συνάνθρωπό τους, ν’ αφήνουν «πίσω» γυναίκες, παιδιά, ακόμα και γονείς, και παρακαταθήκη ανδρεία και λεβεντιά. Επίσης, το κύμα της φονικής έκρηξης συμπαρέσυρε και ανέδειξε γι’ ακόμα μια φορά το σάπιο σύστημα και τη δυσλειτουργία των θεσμικών δομών.

Κύρια ευθύνη φέρει ο Πρόεδρος

Ενδεικτικά, τα όσα αναφέρει στο πόρισμά του ο επικεφαλής της Μονομελούς Διερευνητικής Επιτροπής Πόλυς Πολυβίου, που διορίστηκε από το τότε Υπουργικό Συμβούλιο για να εξετάσει τα αίτια και ν’ αποδώσει ευθύνες για την τραγωδία. Επισημαίνεται ότι στο πόρισμα του Πόλυ Πολυβίου καταλογίζονται σοβαρότατες ευθύνες, προσωπικές και θεσμικές, στους τότε Υπουργούς Άμυνας και Εξωτερικών, υποδεικνύοντας, ωστόσο, ότι την κύρια ευθύνη φέρει ο τότε Πρόεδρος της Δημοκρατίας, που προΐστατο του κράτους. Ο Πόλυς Πολυβίου μίλησε, επίσης, για αμέλεια και επιπολαιότητα από πλευράς Κυβέρνησης. Χαρακτηριστικά, ο κ. Πολυβίου είχε τονίσει σε συνέντευξη Τύπου, αμέσως μετά την παράδοση του πορίσματος, τα εξής: «Η τοποθέτηση του Προέδρου για άγνοια είναι απαράδεκτη.

Δημιουργεί θέμα εμπιστοσύνης προς τον Πρόεδρο, αλλά και αξιοπιστίας του κράτους. Είναι αδικαιολόγητο να λέει ως δικαιολογία ότι οι συνεργάτες του δεν τον ενημέρωναν. Ο Πρόεδρος αποδίδει ευθύνες στους Υπουργούς του. Ορθά το πράττει, αλλά έχει ευθύνες και ο ίδιος. Κρίνω ότι ο Πρόεδρος έχει σοβαρότατη ευθύνη και όχι μόνο θεσμική, αλλά και προσωπική. Δεν χειρίστηκε ορθά το θέμα και έδειξε αμέλεια. Σοβαρότατο ολίσθημα. Δυστυχώς, με βάσει τα δεδομένα, και ο Υπουργός Άμυνας και ο Υπουργός Εξωτερικών έχουν θεσμικές και προσωπικές ευθύνες».

Το χρονικό μέχρι τη μοιραία έκρηξη

Ο Γενικός Εισαγγελέας Πέτρος Κληρίδης, μέσα από δωδεκασέλιδη δήλωσή του στο Κακουργιοδικείο, αναφέρθηκε και ανέλυσε λεπτομερώς τα γεγονότα και τις συνθήκες κάτω από τις οποίες οδηγηθήκαμε στην τραγωδία της 11ηςΙουλίου 2011 στη Ναυτική Βάση «Ευάγγελος Φλωράκης», ενώ διασαφήνισε τον ρόλο που διαδραμάτισαν οι έξι κατηγορούμενοι στην υπόθεση, ο καθένας ξεχωριστά, ώστε να φθάσουμε στην τραγωδία. Σε ό,τι αφορά τα γεγονότα της υπόθεσης, ο Πέτρος Κληρίδης είπε τα ακόλουθα: «Η φονική έκρηξη οφειλόταν σε ανάφλεξη των πυρίτιδων, λόγω των υψηλών θερμοκρασιών που είχαν αναπτυχθεί στον χώρο φύλαξής τους, δηλαδή στα εμπορευματοκιβώτια, που κατασχέθηκαν τον Φεβρουάριο του 2009 από τη Δημοκρατία, στη βάση των Ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών».

Πρόσθεσε ότι οι κατηγορούμενοι φέρουν ο καθένας ξεχωριστά ποινική ευθύνη για τον θάνατο των 13 προσώπων, «αφού με δικές τους παραλείψεις ή συμπεριφορές, όπως θα καταδειχθεί μέσα από τη μαρτυρία, δεν απέτρεψαν την αυτανάφλεξη και έκρηξη των πυρίτιδων ή και τον θάνατο των 13 αυτών ανθρώπων, αν και γνώριζαν ή όφειλαν να γνωρίζουν για τον κίνδυνο έκρηξης».

Σοβαρές πολιτικές πτυχές…

Σύμφωνα με τον Γενικό Εισαγγελέα, από τον Μάιο του 2009 άρχισαν να διαφαίνονται ανησυχίες για την υπαίθρια τοποθέτηση της στοιβάδας των εμπορευματοκιβωτίων. «Παρά την ετοιμότητα για εκποίηση ή καταστροφή του κατασχεθέντος υλικού, γεγονός που διαφαίνεται από το μαρτυρικό υλικό που θα παρουσιαστεί, τον Αύγουστο του 2009 ο πρώτος κατηγορούμενος (τέως Υπουργός Εξωτερικών Μάρκος Κυπριανού) έδωσε οδηγίες για σύγκληση σύσκεψης, επειδή το θέμα του κατασχεθέντος φορτίου εμπεριείχε σοβαρές πολιτικές πτυχές», τόνισε.

Ωστόσο, είπε ο κ. Κληρίδης, οι απαντήσεις του πρώτου κατηγορουμένου, προς το ΓΕΕΦ, ήταν σαφείς: «Δεν εδικαιολογείτο καμιά αλλαγή στον τρόπο χειρισμού του θέματος, αφού οι λόγοι που οδήγησαν στην παράταση λήψης τελικής απόφασης τον Αύγουστο του 2009 εξακολουθούσαν να υπάρχουν». Και τόνισε: «Το φορτίο, τελικά, με τα εκρηκτικά παρέμεινε μέσα στα εμπορευματοκιβώτια, εκτεθειμένο στις καιρικές συνθήκες και στις υψηλές θερμοκρασίες, που επικρατούσαν κατά καιρούς, μέχρι που εξερράγη, με ολέθριες συνέπειες».

Τους εμπόδισε ο Μάρκος…

Σε σχέση με την πρόθεση της Ομάδας Εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής Κυρώσεων του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ να επισκεφθεί την Κύπρο για εφαρμογή των κυρώσεων σε σχέση με το κατασχεθέν φορτίο, η Κατηγορούσα Αρχή προσπάθησε να καταδείξει πως αυτή η Ομάδα, ουσιαστικά, εμποδίστηκε με ενέργειες ή οδηγίες του Μάρκου Κυπριανού να εξετάσει το κατασχεθέν φορτίο.

Ο Πέτρος Κληρίδης τόνισε, επίσης, ότι στις 4 Ιουλίου 2011 διαπιστώθηκε από αξιωματικούς της Ναυτικής Βάσης ότι ένα από τα 98 εμπορευματοκιβώτια που βρισκόταν στην πάνω γωνία της στοιβάδας ήταν διογκωμένο, και το ίδιο βράδυ ενημερώθηκε, μεταξύ άλλων, ο Αρχηγός του ΓΕΕΦ Πέτρος Τσαλικίδης και ο τρίτος κατηγορούμενος (τέως Υπαρχηγός της Εθνικής Φρουράς Σάββας Αργυρού), ενώ το πρωί της επομένης, επισημαίνεται με τον πιο παραστατικό τρόπο στον τρίτο κατηγορούμενο (Σάββα Αργυρού), ο άμεσος κίνδυνος και η σοβαρότητα της κατάστασης. Στη συνέχεια, ο δεύτερος κατηγορούμενος (Κώστας Παπακώστας), σύμφωνα με τον κ. Κληρίδη, αποφασίζει τη συγκρότηση ομάδας για να προβεί σε επιτόπια επιθεώρηση του φορτίου και να ετοιμάσει έκθεση, μέχρι την επόμενη ημέρα, για τη λήψη άμεσων μέτρων.

Σημείωμα μετά την έκρηξη…

Στην ομάδα μετέχουν και οι κατηγορούμενοι 5 και 6, δηλαδή ο υποδιευθυντής της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας (Πάμπος Χαραλάμπους) και ο διοικητής της ΕΜΑΚ (Ανδρέας Λοϊζίδης). Όλοι οι παρευρισκόμενοι ενημερώνονται για το ιστορικό και το περιεχόμενο του φορτίου, και πραγματοποιούν επιτόπια επιθεώρηση. Στη σύσκεψη που ακολουθεί στη Ναυτική Βάση, το θέμα συζητείται εκτενέστερα, ανταλλάσσονται απόψεις και εισηγήσεις για την αντιμετώπιση της κατάστασης, και διαπιστώνεται ομόφωνα ότι η διόγκωση του εμπορευματοκιβωτίου οφείλεται σε έκρηξη εντός του.

Οι κατηγορούμενοι 5 και 6, μετά τη λήξη της συνεδρίασης της ομάδας, επιστρέφουν στην ΕΜΑΚ Κοφίνου, χωρίς να καταγράψουν οτιδήποτε σε σχέση με την επίσκεψή τους στη Ναυτική Βάση. Ο κατηγορούμενος 4, διευθυντής της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας, ενημερώνεται στις 7 Ιουλίου 2011 από τον υποδιευθυντή της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας Πάμπο Χαραλάμπους για την επιθεώρηση που έγινε από την ομάδα και ζητεί απ’ αυτόν να ετοιμάσει ενημερωτικό σημείωμα, το οποίο, όμως, τελικά, ετοιμάζεται μετά τη φονική έκρηξη…

Ο ρόλος του κάθε κατηγορουμένου

Ο ρόλος, που καταλογίζεται στον κάθε κατηγορούμενο στην υπόθεση, είναι ο εξής:

Ο πρώτος κατηγορούμενος, Μάρκος Κυπριανού, ως Υπουργός Εξωτερικών, από το 2009 μέχρι και την 11η Ιουλίου 2011, είχε ενεργό εμπλοκή στο θέμα χειρισμού του φορτίου και η συμμετοχή του στη διαχείριση του φορτίου, από τον Αύγουστο του 2009 και μετά, ήταν καθοριστική. Παρά τη γνώση του για την επικινδυνότητα του φορτίου, εξαιτίας της συνεχούς παραμονής του σε υπαίθρια στοιβάδα, δημιούργησε μια επικίνδυνη κατάσταση, αδιαφορώντας για τις συνέπειές της ή παραλείποντας να λάβει οποιαδήποτε μέτρα για μείωση ή εξουδετέρωσή της, ενώ είναι άμεσα συναρτημένη με τη φονική έκρηξη της 11ης Ιουλίου και τον θάνατο των 13 προσώπων.

Ο δεύτερος κατηγορούμενος, Κώστας Παπακώστας, ως Υπουργός Άμυνας, καθ’ όλον τον χρόνο που αφορά την υπό εκδίκαση υπόθεση, προΐστατο της Εθνικής Φρουράς, η οποία είχε αναλάβει τη φύλαξη του φορτίου από δολιοφθορά ή κλοπή. Ο ίδιος εκφράζει τον φόβο του για την επικινδυνότητα του φορτίου, αλλά δεν λαμβάνει οποιαδήποτε μέτρα για εξουδετέρωση του υπαρκτού κινδύνου έκρηξης. Ακόμη και όταν γίνεται άμεσα δέκτης πληροφόρησης για το διογκωμένο εμπορευματοκιβώτιο, και δίδει ο ίδιος οδηγίες για τη συγκρότηση ομάδας και την υποβολή σ’ αυτόν έκθεσης, και πάλιν παραλείπει να λάβει οποιαδήποτε μέτρα.

Ο τρίτος κατηγορούμενος, Σάββας Αργυρού, ως Υπαρχηγός του ΓΕΕΦ από το 2009 είχε ενεργό συμμετοχή διαχρονικά σε θέματα που αφορούσαν το φορτίο. Στις 4 Ιουλίου 2011 πληροφορήθηκε για τη διαπίστωση προβλήματος σ’ ένα από τα εμπορευματοκιβώτια και προειδοποιήθηκε για τη σοβαρότητα της κατάστασης. Πληροφορήθηκε για την ανάγκη λήψης αμέσως μέτρων, πλην όμως καμία ενέργεια δεν έκανε για τη λήψη τέτοιων μέτρων γι' αποτροπή της έκρηξης.

Καμία ενέργεια …

Ο ΤΕΤΑΡΤΟΣ κατηγορούμενος Ανδρέας Νικολάου, ως Διευθυντής της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας, γνώριζε ή όφειλε να γνωρίζει ότι υπήρχε ενδεχόμενο να κληθούν τα μέλη της Πυροσβεστικής ν’ ανταποκριθούν σε επεισόδιο στη Ναυτική Βάση και όφειλε να τα ενημερώσει κατάλληλα για τον κίνδυνο που ενυπήρχε, ώστε να μπορέσουν να εκπονήσουν σχέδιο δράσης, πλην όμως παρέλειψε να πράξει τούτο, με αποτέλεσμα, όταν κλήθηκαν τα μέλη της ΕΜΑΚ για ανταπόκριση στη Ναυτική Βάση, να μη γνωρίζουν για τους κινδύνους και να μην έχουν συγκεκριμένο σχέδιο δράσης προς αντιμετώπιση της επικίνδυνης κατάστασης.

Οι παραλείψεις των Χαραλάμπους και Λοϊζίδη

ΟΙ ΚΑΤΗΓΟΡΟΥΜΕΝΟΙ 5 και 6, Πάμπος Χαραλάμπους και Ανδρέας Λοϊζίδης, ως υποδιευθυντής της Πυροσβεστικής και διοικητής της ΕΜΑΚ, αντίστοιχα, από τις 6 Ιουλίου 2011, που είχαν ενεργό συμμετοχή στο όλο θέμα, παρέλειψαν να ενημερώσουν τα μέλη της Πυροσβεστικής επίσημα, και δη της ΕΜΑΚ, για τον όγκο και το περιεχόμενο του φορτίου, την επικινδυνότητα αυτού και του ορατού κινδύνου έκρηξης.

Και όταν στις 11 Ιουλίου του 2011 ενημερώθηκαν για τη φωτιά στο φορτίο με τις πυρίτιδες και ότι στη σκηνή μετέβαιναν μέλη της Υπηρεσίας τους, κανείς από τους δύο δεν έδωσε έγκαιρα οδηγίες για την απομάκρυνση όλων των προσώπων που βρίσκονταν κοντά στον χώρο των εμπορευματοκιβωτίων. Επίσης, οι κατηγορούμενοι Ανδρέας Νικολάου, Πάμπος Χαραλάμπους και Ανδρέας Λοϊζίδης δεν ετοίμασαν, ούτε έδωσαν οδηγίες να ετοιμαστεί σχέδιο για τον τρόπο ενέργειας των μελών της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας, που τυχόν θ’ ανταποκρίνονταν σε κλήση στη Ναυτική Βάση, σε περίπτωση νέας έκρηξης ή ανάφλεξης ή φωτιάς στο φορτίο, ώστε να γνωρίζουν τον τρόπο δράσης τους.

Βαριές κατηγορίες

ΟΙ ΤΕΣΣΕΡΙΣ πρώτοι κατηγορούμενοι, οι Μάρκος Κυπριανού και Κώστας Παπακώστας, ο Σάββας Αργυρού και ο Αντρέας Νικολάου αντιμετωπίζουν από 13 κατηγορίες που αφορούν ανθρωποκτονία και από 13 κατηγορίες που αφορούν πρόκληση θανάτου λόγω αλόγιστης ή επικίνδυνης ή απερίσκεπτης πράξης ή συμπεριφοράς. Ουσιαστικά, καταχωρίσθηκαν εναντίον κάθε κατηγορουμένου 26 συνολικά κατηγορίες, ανά δύο για καθένα θύμα της έκρηξης. Ο πέμπτος και ο έκτος κατηγορούμενος, οι Πάμπος Χαραλάμπους και Αντρέας Λοϊζίδης αντιμετωπίζουν συνολικά από 52 κατηγορίες, δηλαδή 26 κατηγορίες για ανθρωποκτονία και 26 κατηγορίες για πρόκληση θανάτου λόγω αλόγιστης ή επικίνδυνης ή απερίσκεπτης πράξης ή συμπεριφοράς.

Οι οκτώ έγιναν έξι

Επισημαίνεται ότι αρχικά οι κατηγορούμενοι στην υπόθεση ήταν οκτώ, ωστόσο απαλλάχτηκε, κατόπιν αιτήματος της Κατηγορούσας Αρχής, ο Συνταγματάρχης Γιώργος Γεωργιάδης, που κατέθεσε ως μάρτυρας κατηγορίας, αλλά και ανεστάλη η ποινική δίωξη του τέως Αρχηγού της Εθνικής Φρουράς Πέτρου Τσαλικίδη. Σε σχέση με τον Συνταγματάρχη Γεωργιάδη, εκρίθη ότι δεν προέκυψε μαρτυρία εναντίον του, ενώ σε ό,τι αφορά τον τέως αρχηγό της Εθνικής Φρουράς, Πέτρο Τσαλικίδη, έχει ασκηθεί σε βάρος του, από το Στρατοδικείο Αθηνών, ποινική δίωξη για ανθρωποκτονία κατά συρροήν με ενδεχόμενο δόλο. Ως εκ τούτου, ο αριθμός των προσώπων που δικάστηκαν για την τραγωδία στο Μαρί έπεσε από τους οκτώ στους έξι.