Για χρόνια τώρα οι εκάστοτε κυβερνήσεις παραφούσκωναν τα μυαλά των πολιτών ότι θα έχουν ένα Σχέδιο Υγείας. Ο Όλιν Ρεν προειδοποίησε από καιρό για την αναγκαιότητα αλλαγών στο σύστημα υγείας, ενώ η Τρόικα παρακολουθεί το θέμα εκ του σύνεγγυς Η Τρόικα θέτει έντονα το θέμα του συστήματος Υγείας - Ζητά άμεσα επικαιροποίηση της μελέτης για το ΓΕΣΥ και εξέταση της εισαγωγής του κατά στάδια

Τα δημόσια νοσηλευτήρια κατακλύζονται πλέον καθημερινά από ασθενείς, καθώς η οικονομική κρίση γονατίζει τον κυπριακό λαό που δεν μπορεί πια να ανταποκριθεί στα ψηλά τέλη των ιδιωτικών νοσηλευτηρίων, ακόμη κι αν οι τιμές έχουν μειωθεί. Οι λίστες αναμονής για εγχειρήσεις, πολλές φορές σοβαρές, αυξάνονται με νέα περιστατικά. To κρατικό σύστημα υγείας νοσεί και δεν μπορεί να ανταποκριθεί και να δώσει λύσεις στα προβλήματα των ασθενών που όλο και περισσότερο αποτείνονται στα δημόσια νοσηλευτήρια, μη μπορώντας να αντέξουν τα οικονομικά προβλήματα που τους προκάλεσε η κρίση. Mέχρι πόσο θα αντέξει το σύστημα; Μέχρι πότε τα δημόσια ταμεία θα μπορούν να στηρίζουν οικονομικά ένα σύστημα δαπανηρό που αποτελεί ωρολογιακή βόμβα για τα δημόσια οικονομικά;

Για δεκαετίες τώρα ακούμε τους υποψήφιους προέδρους για την Προεδρία και την εκάστοτε Κυβέρνηση να υπόσχονται την εισαγωγή ενός Γενικού Σχεδίου Υγείας. Ενός Σχεδίου που θα παρέχει ίση πρόσβαση όλων των πολιτών στην υγεία, υψηλή ποιότητα και μείωση της κατάχρησης των υπηρεσιών υγείας, συγκράτηση του κόστους, αποφορτίζοντας το κράτος και τα δημόσια ταμεία από τις όλο και αυξανόμενες δαπάνες για τον τομέα της υγείας. Μας υπόσχονται, χρόνια τώρα, Σχέδιο Υγείας αλλά Σχέδιο δεν βλέπουμε, παρόλο που τα κύρια «εργαλεία» έχουν ετοιμαστεί ώστε να επισπευθεί η υλοποίηση ενός από τα πλέον μεγαλόπνοα σχέδια δεκαετιών. Υπάρχει, όμως, η πολιτική βούληση για κάτι τέτοιο; Η Κυβέρνηση Αναστασιάδη είναι έτοιμη να προσπεράσει συμφέροντα και σκοπιμότητες και να προχωρήσει στην υλοποίηση ενός έργου για ολόκληρο τον λαό; Μάλιστα, σε μια περίοδο που το έδαφος προσφέρεται, καθώς υπάρχει μεγάλη σύγκλιση απόψεων μεταξύ των κύριων μερών για την αναγκαιότητα της εισαγωγής του.

Συστάσεις Όλι Ρεν

Ο ίδιος ο Ευρωπαίος Επίτροπος για Οικονομικές και Νομισματικές Υποθέσεις Όλι Ρεν, σε δηλώσεις του σχετικά με την κατάσταση της κυπριακής οικονομίας, επισήμαινε από το 2011 την επείγουσα ανάγκη για μεταρρυθμίσεις στο σύστημα υγείας, ώστε να υπάρξει εξορθολογισμός των δημόσιων δαπανών, και να φύγει το βάρος από τα δημόσια οικονομικά.

Το θέμα επαναφέρεται έντονα από την Τρόικα, που ελέγχει πλέον την κατάσταση, και μέσα από τη Δανειακή Σύμβαση που υπογράφτηκε με την Κυπριακή Δημοκρατία προσδοκά να ελέγξει τις ψηλές δαπάνες για τη φροντίδα υγείας, να ενισχύσει τη βιωσιμότητα της χρηματοδοτικής δομής και να διασφαλίσει μιαν αποτελεσματικότητα στην παροχή δημόσιας φροντίδας υγείας.

Για τον σκοπό αυτό υποχρέωσε την Κυβέρνηση να υιοθετήσει μια σειρά από μέτρα ανάμεσα στα οποία και το «ξεκαθάρισμα» του Γενικού Σχεδίου Υγείας. Έτσι, μέχρι το τέλος Ιουνίου οι αρμόδιες υπηρεσίες είναι υποχρεωμένες να παρουσιάσουν στους τροϊκανούς μια επικαιροποιημένη αναλογιστική μελέτη του οίκου Mercer, που θα λαμβάνει υπόψη πιθανές προτάσεις για εφαρμογή του ΓΕΣΥ κατά στάδια. Η επικαιροποιημένη μελέτη θα παρουσιαστεί και θα εκτιμηθεί πριν από τη συζήτηση στη Βουλή, ώστε να εξεταστούν οι κίνδυνοι και τα ωφελήματα από την εισαγωγή του Σχεδίου.

Απόφαση-«κλειδί»

Τα αποτελέσματα της μελέτης θα κρίνουν και το μέλλον της κατακύρωσης του διαγωνισμού για την υποδομή της τεχνολογίας πληροφοριών, που κρίνεται πολύ σημαντική για τη λειτουργία του Σχεδίου. Με το Σύστημα Πληροφορικής καταγράφεται, παρακολουθείται, ελέγχεται η χρήση προϊόντων και υπηρεσιών υγείας, αναλύονται στοιχεία και δεδομένα, αποφεύγεται η σπατάλη φαρμάκων, οι κλινικές εξετάσεις και ελέγχονται τυχόν απάτες. Επίσης, δημιουργείται ιατρικός φάκελος, με τη δυνατότητα πρόσβασης για υποστήριξη και λήψη αποφάσεων, γίνεται ηλεκτρονική συνταγογράφηση και μειώνεται η πολυφαρμακία, υπάρχει καλύτερη διαχείριση των οικονομικών απαιτήσεων των παροχέων και διαφάνεια σε σχέση με την καταγραφή στοιχείων κόστους και ποσότητας προσφερόμενων υπηρεσιών. Ωστόσο δύο σημαντικές παράμετροι είναι καθοριστικές και βαρύνουσας σημασίας:

Πρώτο, το ποσοστό εισφορών στο Γενικό Σχέδιο Υγείας όλων των εισφορέων με το οποίο θα λαμβάνεται υπόψη η κατάσταση της κυπριακής οικονομίας και η σχέση των εισοδημάτων ως προς το ΑΕΠ σε βάθος δεκαετίας.

Δεύτερο, η διασφάλιση της πλήρους βιωσιμότητάς του, ώστε οι δαπάνες να μην ξεπερνούν τα έσοδα.

Το σημαντικότερο είναι ότι αυτοί που θα εισφέρουν στο Σχέδιο να είναι σε θέση να προβλέπουν το ύψος των εισφορών τους, να υπάρχει στενή σύνδεση μεταξύ του ρυθμού αύξησης του ΑΕΠ και των εισοδημάτων όλων όσοι συμμετέχουν με τον ρυθμό αύξησης της δαπάνης του ΓΕΣΥ αλλά και να εξασφαλίζεται ένα προβλέψιμο ικανοποιητικό, κατά μέσο όρο, εισόδημα.

Τα πάνω κάτω….

ΟΙ ΑΡΜΟΔΙΕΣ υπηρεσίες, που έπιασαν ήδη δουλειά, ανάλογα και με το αποτέλεσμα της επικαιροποιημένης αναλογιστικής μελέτης, θα λάβουν υπόψη τις υφιστάμενες οικονομικές συνθήκες και τις ενδεχόμενες προτάσεις για σταδιακή εφαρμογή του Σχεδίου. Επίσης, ζητείται επειγόντως όπως ληφθούν άμεσα μέτρα ώστε:

• Να μειωθεί ο αριθμός δικαιούχων στα δημόσια νοσηλευτήρια
• Να εισαχθούν διάφορα τέλη στην παροχή υπηρεσιών στους δικαιούχους, στη βάση συγκεκριμένων εισοδηματικών κριτηρίων.
• Να ετοιμαστούν και να εφαρμοστούν πρωτόκολλα στη συνταγογράφηση εργαστηριακών εξετάσεων και φαρμάκων, ώστε να μειωθούν οι ιατρικές παραγγελίες και συνταγές που δεν είναι αναγκαίες.
• Να εφαρμοστεί ένα πλαίσιο για την τιμολόγηση και αποζημίωση των διαφόρων υπηρεσιών στο πλαίσιο της πραγματικής δαπάνης.
• Να μελετηθούν οι 10 πιο δαπανηρές ιατρικές πράξεις/διεργασίες ώστε να εφαρμοστούν κλινικές κατευθυντήριες οδηγίες για περιορισμό των δαπανών υγείας.
• Να εφαρμοστεί ένα σχέδιο αναδιοργάνωσης των κρατικών νοσηλευτηρίων για βελτίωση της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών και περιορισμού των δαπανών.
• Να εφαρμοστεί σύστημα κωδικοποίησης των ιατρικών πράξεων στη βάση του γνωστού συστήματος της ομάδας ομοειδών διαγνώσεων (DRG).

Ήδη, αυτήν τη στιγμή, με συντονιστή το Υπουργείο Υγείας συστάθηκαν ειδικές ομάδες στις οποίες συμμετέχουν και λειτουργοί του Οργανισμού Ασφάλισης Υγείας, που διαχειρίζεται το όλο εγχείρημα, και έχουν ξεκινήσει την υλοποίηση των προνοιών του Μνημονίου.

Κύριος στόχος είναι να βρεθεί μια χρυσή τομή, ώστε να υπάρξει συντονισμός στη λειτουργία του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα, που λειτουργούν ανεξάρτητα και να εξοικονομηθούν σπατάλες πόρων και διπλές, αχρείαστες υποδομές.

Όπως έχει διαπιστωθεί πολλές φορές, και εντοπίστηκε ιδιαίτερα και από την Τρόικα, οι δημόσιες δαπάνες υγείας δημιουργούν πιέσεις στον κρατικό προϋπολογισμό, καθώς οι συνολικές δαπάνες για την υγεία αυξάνονται με μεγαλύτερο βαθμό σε σχέση με το ΑΕΠ.

Σύμφωνα με την τελευταία αναλογιστική μελέτη, αυτήν του οίκου Μercer, για την οποία ζητήθηκε η επικαιροποίηση, η λειτουργία του Σχεδίου Υγείας θα επιφέρει σημαντικές εξοικονομήσεις στην κυπριακή οικονομία.

Προβλήματα δεκαετιών

ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ στον τομέα της υγείας εντοπίζονται εδώ και δεκαετίες, γι’ αυτό και από το 2001 μελετάται επιστάμενα και διεξοδικά η εισαγωγή του Γενικού Σχεδίου Υγείας με το οποίο, σύμφωνα με επίσημα στοιχεία και μελέτες ειδικών εμπειρογνωμόνων, που έχουν μετακληθεί και έχουν μελετήσει διεξοδικά το θέμα:

• Θα συγκρατηθούν οι δαπάνες για την υγεία.
• Θα διασφαλίζεται η οικονομική βιωσιμότητα του συστήματος.
• Θα υπάρχει συντονισμός και συνεργασία μεταξύ του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα.
• Θα καλύπτεται καθολικά όλος ο πληθυσμός.
• Θα παρέχεται ένα ολοκληρωμένο πακέτο καλύψεων και δωρεάν ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης.
• Θα υπάρχει μια ισότιμη μεταχείριση των δικαιούχων.
• Θα υπάρχει ελεύθερη επιλογή παροχέα υπηρεσιών γιατρού, φαρμακείου, κλινικού εργαστηρίου κ.ά.
• Θα υπάρχει έλεγχος της ποιότητας υπηρεσιών.

Χρηματοδότηση

Η χρηματοδότηση του ΓΕΣΥ θα γίνει μέσω ενός συνδυασμού εισφορών απ’ όλες τις κατηγορίες εισφορέων, σύμφωνα με νόμο που ψήφισε η Βουλή το 2001 και συμμετοχής από τους ασθενείς. Η τελική κατανομή του κόστους μεταξύ εισφορών και συμμετεχόντων και το ύψος τους θα καθοριστούν μετά από διαβουλεύσεις. Η εισφορά του κράτους θα καθοριστεί αφού ληφθεί υπόψη η σημερινή δημοσιονομική κατάσταση και οι πραγματικές ετήσιες δημόσιες δαπάνες για την υγεία. Οι εισφορές θα καθοριστούν, ώστε να μην υπάρχει δυσανάλογη επιβάρυνση των εργοδοτών και εργοδοτουμένων, ώστε να μην υπάρχει απόκλιση των νέων ποσοστών εισφοράς από τα αντίστοιχα της υφιστάμενης νομοθεσίας. Οι συμμετοχές του καθενός θα καθοριστούν ώστε να μην αποτρέπουν την πρόσβαση στις απαραίτητες υπηρεσίες υγείας.

Οι ακριβότεροι

Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι οι ιδιωτικές δαπάνες για σκοπούς υγείας αποτελούν μια εν ενεργεία ωρολογιακή βόμβα για τον οικογενειακό προϋπολογισμό. Κάθε Κύπριος πολίτης καταβάλλει ένα μεγάλο ποσοστό για υπηρεσίες υγείας, καθώς ένα ποσοστό 50% των συνολικών δαπανών υγείας δαπανάται για υπηρεσίες από τον ιδιωτικό τομέα. Σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Στατιστικής Υπηρεσίας (Eurostat), η ιδιωτική δαπάνη είναι 2,5 φορές υψηλότερη από τον μέσο όρο της Ε.Ε., ήτοι 58%, ενώ ο Κύπριος πολίτης καλύπτει το μεγαλύτερο μέρος της ιδιωτικής δαπάνης βάζοντας βαθιά το χέρι στην τσέπη του με ποσοστό 50%. Την ίδια στιγμή ο Ευρωπαίος πολίτης πληρώνει 14% για ιδιωτικές δαπάνες υγείας, ο Ολλανδός 6%, ο Γάλλος 7%, ο Άγγλος 11%, ο Γερμανός 23% και οι πολίτες στην Ελλάδα στο 37%.

Ο μέσος όρος για σκοπούς δαπανών υγείας στην Ε.Ε. ανέρχεται στο 23%, στο ίδιο ποσοστό κυμαίνονται και οι δαπάνες στη Γερμανία, ενώ στην Ελλάδα φθάνει στο 39%, στη Γαλλία στο 22%, στην Ολλανδία στο 18%, στο Ηνωμένο Βασίλειο στο 16%.

Σύμφωνα με παλαιότερη μελέτη του Πανεπιστημίου Κύπρου, ο μέσος όρος δαπάνης υγείας στην Κύπρο ως ποσοστό του οικογενειακού προϋπολογισμού ανέρχεται για τους συνταξιούχους στο 7%, για τον εργαζόμενο του δημόσιου τομέα, του ιδιωτικού τομέα και τον αυτοεργοδοτούμενο στο 5%. Οι κοινωνικά ασθενέστεροι που είναι οι συνταξιούχοι καταβάλλουν δυσανάλογα υψηλά ποσοστά, ενώ οι αυτοεργοδοτούμενοι και οι εργαζόμενοι στον δημόσιο και ιδιωτικό τομέα πληρώνουν σημαντικά ποσοστά, παρόλο που το 85% καλύπτεται από τον δημόσιο τομέα.

Πιέσεις στον κρατικό προϋπολογισμό

Το θέμα των δαπανών για τη φροντίδα υγείας και το Γενικό Σχέδιο Υγείας είναι καίρια θέματα που αγγίζει η μνημονιακή σύμβαση της Κύπρου με την Τρόικα, καθώς έχει διαπιστωθεί ότι:

• · Oι συνολικές δαπάνες για την υγεία αυξάνονται με μεγαλύτερο ρυθμό από τα εισοδήματα.
• · To 85% των πολιτών δικαιούται δωρεάν πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας του Δημοσίου ή καταβάλλουν μειωμένα τέλη, την ίδια στιγμή που ο δημόσιος τομέας έχει τη δυνατότητα να εξυπηρετήσει περίπου το 50% του πληθυσμού, έτσι που να δημιουργούνται λίστες αναμονής.
• · Οι δημόσιες δαπάνες δημιουργούν πιέσεις στον κρατικό προϋπολογισμό.
• · Μεγάλο μέρος του ιδιωτικού τομέα παραμένει αναξιοποίητο με αποτέλεσμα να δημιουργούνται οικονομικά προβλήματα.
• · Υπάρχει υπερπροσφορά σε πολλές υπηρεσίες του ιδιωτικού τομέα και αχρείαστη ζήτηση.
• · Μέχρι πρότινος, ακόμη και τώρα, υπήρχαν υψηλές τιμές για ορισμένες υπηρεσίες, όπως για απλές εργαστηριακές εξετάσεις που είναι ακριβότερες σε σύγκριση με άλλες χώρες της Ε.Ε.
• Ευρωπαϊκές και άλλες συστάσεις

Σύσταση Ευρωπαϊκού Συμβουλίου (Ιούνιος 2011): «Να αναλάβει η Κύπρος δράση την περίοδο 2011 - 2012 με στόχο να θεσπίσει τα αναγκαία μέτρα μόνιμου χαρακτήρα…. και να βελτιώσει τη μακροπρόθεσμη διατηρησιμότητα των δημόσιων οικονομικών με την εφαρμογή μεταρρυθμιστικών μέτρων για τον έλεγχο των δαπανών για συντάξεις και ιατροφαρμακευτική περίθαλψη…. Όσον αφορά στην ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, η Κυπριακή Δημοκρατία να λάβει περαιτέρω μέτρα για την επίσπευση της υλοποίησης του Εθνικού Συστήματος Aσφάλισης Yγείας».

Αξιολόγηση οίκου Moody’s (Μάρτιος 2011): «...περαιτέρω μεταρρύθμιση του συνταξιοδοτικού συστήματος, καθώς και έγκαιρη προώθηση των μεταρρυθμίσεων στην υγεία, ώστε να συμβάλλουν στη μακροπρόθεσμη διατηρησιμότητα των δημόσιων οικονομικών».

Αναλογιστική μελέτη Mercer (Σεπτέμβριος 2008): Επιβεβαιώνεται η οικονομική βιωσιμότητα του Γενικού Συστήματος Υγείας και καταδεικνύεται ότι με την εφαρμογή του θα προκύψουν, σε περίοδο 10 ετών, εξοικονομήσεις για την κυπριακή οικονομία της τάξης άνω του €1 δις.

Μελέτη Πανεπιστημίου Harvard, Leeds, York και Κεντρικής Τράπεζας Αναπτύξεως (1992): «Το (υφιστάμενο) σύστημα είναι κατακερματισμένο, με περιορισμένη συνέχεια στην παροχή υπηρεσιών υγείας και ελάχιστη επικοινωνία εντός και μεταξύ των ιατρών του ιδιωτικού και δημόσιου τομέα. ….Υπάρχει σημαντική αναποτελεσματικότητα και στους δύο τομείς, μεγάλη αλληλεπικάλυψη υπηρεσιών και αναξιοποίητη υποδομή».

Βέλτιστες Πρακτικές

Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ έχει θεσπίσει Βέλτιστες Πρακτικές για συγκράτηση του κόστους στον σχεδιασμό του ΓΕΣΥ, όπως είναι:

• · Σφαιρικός προϋπολογισμός
• · Προσωπικός Ιατρός
• · Μέθοδος αποζημίωσης παρόχων (DRGs, Capitation, Point system)
• · Μέθοδος αποζημίωσης φαρμάκων (σύμφωνα με τη δραστική ουσία και τη θεραπευτική κατηγορία του φαρμάκου)
• · Σύστημα πληροφορικής και επιχειρησιακών διαδικασιών
• · Σταθερή και ευρεία βάση εισφορών
• · Επιμερισμός κόστους μέσω συστήματος συμμετοχής των δικαιούχων (copayments)
• · Ένας και μόνον οργανισμός διαχείρισης (Single payor organisation)
• · Τήρηση ελάχιστων προϋποθέσεων και προαπαιτούμενων για τους συμβαλλόμενους παρόχους.

Oρόσημα στην εισαγωγή του ΓΕΣΥ

1991 - 1993: Πρώτες μελέτες για το ΓΕΣΥ
2001: Ψήφιση βασικού νόμου για το ΓΕΣΥ
2003: Οικονομική μελέτη του Δρα Hsiaο
Έναρξη λειτουργίας Οργανισμού Ασφάλισης Υγείας
2006: Στρατηγική εφαρμογής του ΓΕΣΥ των McKinsey
2007: Έναρξη υλοποίησης της στρατηγικής των Mckinsey και κατάθεση τροποποιητικού νομοσχεδίου για το ΓΕΣΥ στη Βουλή
2008: Αναλογιστική μελέτη των Mercer
2009: Έναρξη ανταγωνιστικού διαλόγου για το Σύστημα Πληροφορικής
2011: Αντιμετώπιση προκλήσεων για την εφαρμογή του ΓΕΣΥ
2012: Λήψη απόφασης Υπουργικού Συμβουλίου για την εφαρμογή του ΓΕΣΥ.

To ΓΕΣΥ είναι αυτοχρηματοδοτούμενο

Εισφορές:

• Μισθωτοί
• Εργοδότες
• Αυτοεργοδοτούμενοι
• Συνταξιούχοι
• Εισοδηματίες
• Αξιωματούχοι
• Κράτος

Συμμετοχή στο Σύστημα:

Ασθενείς (καταβάλλονται κατευθείαν στον παροχέα από τον ασθενή)

• Παροχείς Υπηρεσιών Υγείας:
• Προσωπικοί γιατροί
• Ειδικοί γιατροί
• Κλινικά εργαστήρια
• Άλλοι επαγγελματίες
• Νοσηλευτήρια
• Τμήματα Ατυχημάτων και Επειγόντων Περιστατικών
• Ασθενοφόρα
• Φάρμακα