Τις διαδικασίες που ακολουθούνται για την έρευνα και τις αλλαγές που τροχοδρομούνται γνωστοποίησε ο Υπουργός Εσωτερικών Κωνσταντίνος Πετρίδης σε συνέντευξη Τύπου, λέγοντας ότι η δυνατότητα άσκησης αποτελεσματικής προσφυγικής πολιτικής με βάση τις ισχύουσες πολιτικές, είναι σημαντικά περιορισμένη.
Όπως είπε ο κ. Πετρίδης, το σκάνδαλο δικαίως απασχολεί την κοινωνία, προσθέτοντας ότι η αξία της περιουσίας είναι τεράστια, αφού η συνολική έκταση στις ελεύθερες περιοχές ανέρχεται στις 455.000 σκάλες ή 609 εκατομμύρια τετραγωνικά μέτρα και αντιπροσωπεύει το 10,14% της έκτασης των ελεύθερων περιοχών.
«Παρά το γεγονός ότι εδώ και αρκετά χρόνια το θέμα απασχολούσε ευρύτερα την κοινωνία, η σοβαρή και ουσιαστική συζήτηση του θέματος για την ίδια την πολιτεία, αποτελούσε ταμπού, αφού οι διαχρονικές στρευλώσεις που δημιουργήθηκαν είτε ήταν πολύ δύσκολο να επιλυθούν, είτε λειτουργούσαν προς όφελος των ευνοούμενων όλων των κομματικών χώρων και των πολιτικών χρωματισμών», είπε ο κ. Πετρίδης.
Επιπλέον, ο κ. Πετρίδης είπε ότι ένας ακόμα λόγος είναι ότι η νομοθεσία που βρίσκεται σε ισχύ από το 1991, δεν ήταν επαρκείς για να διασφαλίσουν τη διαφάνεια και την ισονομία, όπως απαιτεί ένα σύγχρονο κράτος εν έτει 2017, ενώ αναφέρθηκε στη φιλοσοφία της πολιτικής διαχείρισης των τ/κ περιουσιών, διέπεται περισσότερο από τις ανάγκες της περιόδου αμέσως μετά την εισβολή, παρά τις κοινωνικές, προσφυγικές και οικονομικές πραγματικότητες του 2017.
Η πρώτη κυβέρνηση που τόλμησε να αγγίξει το θέμα διαχείρισης των Τ/Κ περιουσιών και να τα βάλει με συμφέροντα @hasicos pic.twitter.com/QTg4UevEn1
— ConstantinosPetrides (@Petrides_C) September 1, 2017
Ο Υπουργός Εσωτερικών επισήμανε ότι η Κυβέρνηση θέτει θέμα ριζικής αναθεώρησης, μέσα από ένα μικτό, συντεταγμένο διάλογο και όχι πίσω από κλειστές πόρτες.
Όσον αφορά στην υπάρχουσα κατάσταση, ο κ. Πετρίδης ανέφερε ότι οι τ/κ στις ελεύθερες περιοχές χρησιμοποιούνται από 20.621 χρήστες. Από αυτές οι 4.737 είναι μόνιμες κατοικίες, 1.342 εξοχικές κατοικίες, 2.831 επαγγελματικά υποστατικά, γεωργικοί κλήροι 8.894 και 2.800 άλλοι χώροι.
Από το σύνολο των 20.621 χρηστών, οι 17.834 (ποσοστό 86,5%) είναι εκτοπισθέντες.
Όπως ανέφερε ο κ. Πετρίδης, η υπηρεσία που καλείται να διαχειριστεί το ζήτημα των τ/κ περιουσιών πολλών δις. ευρώ, στελεχώνεται από μόνο 73 άτομα, εκ των οποίων μόνο τα 9 ανήκουν στην κατηγορία του επιστημονικού προσωπικού.
Τι προνοεί το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο;
Συνοπτικά, λειτουργεί Συμβουλευτική Επιτροπή (άρθρο 4) η οποία εξετάζει θέματα γενικής πολιτικής και αιτήματα για εκμίσθωση/παραχώρηση τουρκοκυπριακής περιουσίας στην Κυβέρνηση, σε Οργανισμούς Δημόσιας Ωφελείας, σε Αρχές Τοπικής Αυτοδιοίκησης (άρθρο 6Β) και σε φυσικά ή άλλα νομικά πρόσωπα.
Η Συμβουλευτική Επιτροπή έχει τριετή θητεία και αποτελείται από τον Κηδεμόνα ή εκπρόσωπό του, τρία μέλη από υπουργεία, εκπρόσωπο της ΠΕΠ, ένα εκπρόσωπο από κάθε αγροτική οργάνωση, εκπρόσωπο της ΠΟΒΕΚ και από ένα εκπρόσωπο από κάθε κοινοβουλευτικό κόμμα.
Για σκοπούς ταχύτερης ανταπόκρισης στα προβλήματα και τις αιτήσεις, σε κάθε επαρχία συστάθηκαν τρεις Ειδικές Επιτροπές με την ίδια σύνθεση, οι οποίες εξετάζουν συναφή αιτήματα.
Τα κριτήρια για παραχώρηση τουρκοκυπριακής περιουσίας αφορούν στις περιπτώσεις:
• Παραχώρησης κατοικιών για μόνιμη στέγαση
• Παραχώρησης κλήρων για γεωργική και κτηνοτροφική εκμετάλλευση
• Παραχώρησης επαγγελματικών υποστατικών
Και για τις τρεις περιπτώσεις βασικό κριτήριο είναι ο αιτητής να είναι πρόσφυγας.
Τα άλλα κριτήρια είναι:
Για την παραχώρηση κατοικιών για μόνιμη στέγαση:
• τουλάχιστον το ένα μέλος της οικογενείας να είναι πρόσφυγας,
• να δίνεται προτεραιότητα στις περιπτώσεις όπου και οι δύο σύζυγοι είναι πρόσφυγες,
• η οικονομική κατάσταση της οικογενείας, η σύνθεσή της, το πολυμελές και η ηλικία των μελών,
• οι υποψήφιοι να μην έχουν ιδιόκτητη κατοικία, ή να είναι κάτοχοι ακίνητης περιουσίας σημαντικής αξίας στις ελεύθερες περιοχές, ή και να έχουν επωφεληθεί από άλλα στεγαστικά προγράμματα της Κυβέρνησης.
Για την παραχώρηση κλήρων για γεωργική και κτηνοτροφική εκμετάλλευση:
• πρόσφυγες που να ασκούν αποκλειστικά το επάγγελμα του γεωργού, του κτηνοτρόφου ή του γεωργοκτηνοτρόφου,
• προτεραιότητα στους πρόσφυγες που κατοικούν στην περιοχή όπου ευρίσκεται η γεωργική/κτηνοτροφική γη.
Για την παραχώρηση επαγγελματικών υποστατικών:
• πρόσφυγες, χωρίς ιδιόκτητη επαγγελματική στέγη και χωρίς σημαντική περιουσία,
• η οικονομική κατάσταση και περιουσία της οικογενείας, η σύνθεσή της, ο αριθμός και η ηλικία των μελών, και
• η ανάγκη οικονομικής στήριξης της συγκεκριμένης επαγγελματικής δραστηριότητας από το κράτος.
Οι αποφάσεις της κάθε Ειδικής Επιτροπής καταγράφονται σε πρακτικό, το οποίο υποβάλλεται στον Κηδεμόνα τουρκοκυπριακών περιουσιών για έλεγχο και ανάλογη έγκριση. Η απόφαση του Κηδεμόνα κοινοποιείται στους οικείους Επάρχους και στον Πρόεδρο της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Προσφύγων, καθώς και στα μέλη της Συμβουλευτικής Επιτροπής για ενημέρωση.
Υπηρεσία Διαχείρισης Τ/Κ Περιουσιών
Η ευθύνη της εφαρμογής των σχετικών νομοθεσιών ανατέθηκε στην Υπηρεσία Διαχείρισης Τουρκοκυπριακών Περιουσιών, με τις ακόλουθες αρμοδιότητες:
• Παραχώρηση κατοικιών για μόνιμη στέγαση, κλήρων, και επαγγελματικών υποστατικών.
• Συντήρηση τουρκοκυπριακών μνημείων και οικιών.
• Πώληση, απαλλοτρίωση, επίταξη, φιλικοί διακανονισμοί τουρκοκυπριακών περιουσιών, ανακτήσεις τουρκοκυπριακών περιουσιών που κατακρατούνται παράνομα.
Ταμείο Τουρκοκυπριακών Περιουσιών
Σύμφωνα με το άρθρο 11 των περί Τουρκοκυπριακών Περιουσιών Νόμων, όλες οι εισπράξεις κατατίθενται στο Ταμείο Τουρκοκυπριακών Περιουσιών, το οποίο έχει το δικό του προϋπολογισμό ο οποίος καταρτίζεται κάθε χρόνο από τον Κηδεμόνα Τουρκοκυπριακών Περιουσιών και εγκρίνεται από το Υπουργικού Συμβουλίου και την Βουλή.
Το μεγαλύτερο μέρος των εσόδων του Ταμείου αποτελεί η κρατική χορηγία, η οποία ανέρχεται περίπου στα 8,5εκ. ευρώ ετησίως (προϋπολογισθείσα δαπάνη) και καλύπτει:
• την αντιμισθία του προσωπικού της Υπηρεσίας Διαχείρισης Τουρκοκυπριακών Περιουσιών,
• τη συντήρηση τουρκοκυπριακών οικιών στις οποίες διαμένουν πρόσφυγες και τη συντήρηση σε οικισμούς αυτοστέγασης,
• τη σύνδεση των τουρκοκυπριακών περιουσιών με τα αποχετευτικά συστήματα και τα τέλη αποχέτευσης
Πέραν της κρατικής χορηγίας, το Ταμείο για το 2017, έχει συνολικά έσοδα της τάξης των €3,2εκ. από ενοίκια και €3,9εκ. από εκτέλεση διαφόρων έργων. Τα συνολικά έξοδα είναι ύψους €15,4εκ.
«Επομένως, οφείλουμε πλέον ως πολιτεία να παραδεχτούμε ότι δεν μας προβληματίζουν μόνο οι παρατυπίες και παρανομίες αλλά και η μη ορθολογική διαχείριση των περιουσιών αυτών επ’ ωφελεία, σε τελευταία ανάλυση, του συνόλου του προσφυγικού κόσμου ή τουλάχιστον μιας πιο μεγάλης μερίδας», είπε ο κ. Πετρίδης.
Υπόθεση Μακένζι
Η υπόθεση Μακένζι αποτελεί ένα από τα πιο κλασικά παραδείγματα του τρόπου διαχείρισης των τουρκοκυπριακών περιουσίων και ίσως ένα από τα το χαρακτηριστικά.
Η ουσία είναι ότι το κράτος διαμοίρασε τουρκοκυπριακή περιουσία σε εκτοπισθέντες για να βοηθήσει στην επαναδραστηριοποίησή τους εξασφαλίζοντας τους μάλιστα και δάνεια προς ανέγερση σύγχρονων εγκαταστάσεων και για να σταματήσει η ασχήμια που επικρατούσε στην περιοχή, για όσους θυμούνται, με τα πρόχειρα παραπήγματα και τις ανύπαρκτές υγειονομικές εγκαταστάσεις.
Με δημόσιες του δαπάνες, το κράτος προχώρησε στον διαχωρισμό μέρους του τουρκοκυπριακού τεμαχίου (αρ. 93) ιδιοκτησίας του Εβκάφ, σε δεκαεπτά οικόπεδα, η διαχείριση των οποίων παραχωρήθηκε στον Δήμο Λάρνακας υπό την προϋπόθεση βέβαια ότι θα εφαρμόζονταν οι ίδιες ρυθμίσεις, προϋποθέσεις και όροι που ισχύουν για όλες τις τουρκοκυπριακές περιουσίες.
Δεκατέσσερα από τα οικόπεδα αυτά παραχωρήθηκαν από τον Δήμο Λάρνακας σε δικαιούχους εκτοπισθέντες, οι οποίοι κατά το 1987 ανέγειραν κέντρα αναψυχής, με δικά τους έξοδα, καθώς και από δάνεια που τους παραχωρήθηκαν από το Ταμείο Δημοσίων Δανείων.
Άλλα τρία οικόπεδα παραχωρήθηκαν μεταγενέστερα στους εστιάτορες, τα υποστατικά των οποίων επηρεάστηκαν από την ανάπλαση/βελτίωση της οδού Πιαλέ Πασιά, στη Λάρνακα, με όρο ότι ο εστιάτορας δεν θα έχει δικαίωμα εκχώρησης ή υπεκμίσθωσης χωρίς την προηγούμενη γραπτή συγκατάθεση του Δήμου.
Επιπρόσθετα, στις Συμφωνίες Δανεισμού από το Ταμείο Δημοσίων Δανείων με τους εκτοπισθέντες στους οποίους παραχωρήθηκαν τα οικόπεδα αυτά, περιλαμβανόταν όρος ότι ενόσω διαρκεί η συμφωνία δανεισμού, ο αρχικός μισθωτής δεν μπορεί να ενοικιάσει, μεταβιβάσει, εκμισθώσει, υπενοικιάσει, αποξενώσει ή άλλως πώς να διαθέσει το τουριστικό κέντρο χωρίς την γραπτή συγκατάθεση των Δανειστικών Επιτρόπων.
Τίποτα από τα πιο πάνω σχεδόν δεν τηρήθηκε, σύμφωνα με τον κ. Πετρίδη.
• Τα κέντρα αναψυχής υπενοικιάστηκαν ή πωλήθηκαν από τους αρχικούς πρόσφυγες μισθωτές σε άλλα πρόσωπα (φυσικά ή νομικά), σε ορισμένες περιπτώσεις σε μη πρόσφυγες, σε αντίθεση με τις πρόνοιες της σχετικής νομοθεσίας.
• Στη Σύμβαση Μίσθωσης που υπέγραψε ο Κηδεμόνας (Εκμισθωτής) με τον Δήμο Λάρνακας (Μισθωτής), εντοπίστηκαν αδυναμίες και παραλήψεις που δεν διασφάλιζαν τις πρόνοιες της νομοθεσίας και των σχετικών κανονισμών.
Συγκεκριμένα,
(i) Σύμφωνα με πρόνοια της Σύμβασης Μίσθωσης, ο μισθωτής δεν έχει το δικαίωμα να υπενοικιάζει και/ή υπεκμισθώνει και/ή εκχωρεί και/ή παραχωρεί το δικαίωμα χρήσης και /ή το δικαίωμα διαχείρισης και /ή εκμετάλλευσης του μισθίου και/ή να εκχωρήσει τα δικαιώματα του έναντι οποιουδήποτε ανταλλάγματος σε οποιοδήποτε άλλο πρόσωπο ή εταιρεία, χωρίς την άδεια του εκμισθωτή. Συναφώς, ο δήμος προχώρησε σε υπογραφή συμβάσεων υπομίσθωσης των κέντρων αναψυχής με πρόσωπα ή εταιρείες, που όπως φαίνεται στις περισσότερες περιπτώσεις δεν πληρούν τα κριτήρια που τίθενται στον νόμο.
(ii) Δεν περιλήφθηκε πρόνοια που να διασφαλίζει την αποπληρωμή των οφειλών στο Ταμείο Δημοσίων Δανείων, με αποτέλεσμα να εξακολουθούν να οφείλονται τεράστια ποσά από τους αρχικούς μισθωτές των κέντρων αναψυχής για πέραν των 19 ετών, με ορισμένους από αυτούς να μην έχουν προβεί σε οποιαδήποτε πληρωμή από την ημερομηνία λήψης του δανείου. Άρα, λόγω των παραλήψεων δεν διαφυλάχτηκαν τα δικαιώματα του κράτους και του κοινωνικού συνόλου.
(iii) Παρά τις υποδείξεις της Νομικής Υπηρεσίας, το 2008 δεν περιλήφθηκε στις συμβάσεις μίσθωσης όρος ότι η ενοικίαση τερματίζεται αυτοδίκαια με τον θάνατο, την πτώχευση του φυσικού προσώπου ή τη διάλυση του νομικού προσώπου που ενεργεί ως μισθωτής.
«Εάν τηρούνταν οι υποδείξεις, θα παρεμποδιζόταν η διαιώνιση της ενοικίασης και η σιωπηρή μεταβίβαση των δικαιωμάτων σε τρίτους. Επίσης, δεν τηρήθηκε όρος που να απαγορεύει τη μεταβίβαση των μετοχών εταιρείας που ενεργεί ως μισθωτής σε τρίτους, διαρκούσης της σύμβασης, για να μην επιτυγχάνεται η υπενοικίαση ή μεταβίβαση των δικαιωμάτων με παράκαμψη του Κηδεμόνα. Όπως διαφαίνεται και από τις εκθέσεις της Ελεγκτικής Υπηρεσίας, από το 2003 υπάρχει σωρεία άλλων παρατυπιών και παρανομιών», είπε.
Από πλευράς Υπουργείου Εσωτερικών για τις οκτώ περιπτώσεις εστιατορίων υπεκμισθωμένα σε τρίτους μη δικαιούχους, προχωρήσαμε ήδη σε τερματισμό του συμβολαίου με τον Δήμο Λάρνακας (31 Δεκεμβρίου 2016).
Στο στάδιο αυτό, για τα δεκατέσσερα κέντρα και τρία οικόπεδα της περιοχής γίνεται μελέτη από Υπηρεσία Τουρκοκυπριακών περιουσιών, σε συνεργασία με τον Γενικό Ελεγκτή, τον Γενικό Εισαγγελέα και το Τμήμα Εσωτερικών Προσόδων που αφορά στη διερεύνηση για το ποιοι είναι οι πραγματικοί χρήστες, τί ακριβώς καταβάλλουν ως αντιμισθία και τί οφείλουν στο κράτος από πλευράς φορολογίας.
Τα ήδη οφειλόμενα στους Δανειστικούς Επιτρόπους ανέρχονται σήμερα σε 786.137 ευρώ, ενώ τα οφειλόμενα στον Δήμο Λάρνακας στα 353.579 ευρώ.
Η διερεύνηση θα ολοκληρωθεί σε 3 με 4 μήνες οπόταν και θα ληφθούν οι κατάλληλες αποφάσεις και θα υπογραφούν νέα νομότυπα συμβόλαια.
Ο στόχος της Κυβέρνησης, είπε, δεν είναι και δεν πρέπει να είναι ο τερματισμός μιας τέτοιας έκτασης οικονομικής δραστηριότητας, αλλά τα οφέλη αυτής της δραστηριότητας, τα οποία ενδεχομένως να ανέρχονται σε εκατομμύρια ευρώ ετησίως, να διοχετεύονται στον προσφυγικό κόσμο και όχι για τον πλουτισμό ενός πολύ μικρού αριθμού ατόμων που έτυχε χρόνια πριν να μισθώσουν αυτές τις περιουσίες.
«Τα πιο πάνω αποδεικνύουν τόσο την αποφασιστικότητα και εντατική προσπάθειά μας τόσο για εντοπισμό και πάταξη της οποιασδήποτε κακοδιαχείρισης που έχει συσσωρευτεί όλα αυτά τα χρόνια όσο όμως και την πολυπλοκότητα του εγχειρήματος, αφού η κάθε περίπτωση είναι ξεχωριστή. Είναι γι’ αυτό που αντί πολιτικές ατάκες ή αφοριστικές δηλώσεις χρειάζεται η συνδρομή όλων για να διορθώσουμε τα κακώς έχοντα, προς όφελος της κοινωνίας και του προσφυγικού κόσμου», τόνισε ο κ. Πετρίδης.
Ένα άλλο ερώτημα που προκύπτει, σύμφωνα με τον Υπουργό και που βέβαια δεν ισχύει μόνο για την περίπτωση Μακένζι είναι αν πολιτικές που υιοθετήθηκαν τη δεκαετία του ‘70 ή και του ‘80 και πιο μετά, και που ενδεχομένως, με τα δεδομένα εκείνων των εποχών, να ήταν σωστές και να εξυπηρέτησαν τον προσφυγικό κόσμο, εξακολουθούν και σήμερα, 43 χρόνια μετά από την εισβολή, όπου οι ανάγκες του προσφυγικού κόσμου έχουν σαφώς διαφοροποιηθεί, να συνεχίζουν να είναι πράγματι οι πιο σωστές ή μήπως πρέπει να τις ξαναδούμε κάτω από ένα νέο πρίσμα αναθεωρώντας μονοδιάστατες προσεγγίσεις άλλων εποχών.
